‘তৰ্ক প্ৰতিযোগিতা’ কেৱল কথা কোৱাৰ কলা নহয়, সফল কেৰিয়াৰৰ প্ৰস্তুতি
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্রিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ,
অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয় ,
আজাৰা,গুৱাহাটী
“আপুনি কি জানে?” এই প্ৰশ্নটোৰ লগতে আজিৰ কৰ্মজগতত আন এটা প্ৰশ্ন ক্ৰমাৎ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে“আপুনি নিজৰ কথাটো কেনেকৈ প্ৰকাশ কৰিব পাৰে?” শৈক্ষিক জ্ঞান আৰু কাৰিকৰী দক্ষতা এতিয়াও অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিন্তু কেৱল ভাল নম্বৰ বা ডিগ্ৰীয়েই সফল কেৰিয়াৰৰ নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰে। যোগাযোগ, যুক্তিসংগত চিন্তা, সমস্যা সমাধান, নেতৃত্ব, আত্মবিশ্বাস আৰু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খোৱাৰ ক্ষমতাই এজন শিক্ষাৰ্থীক অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক পেছাজীৱী হিচাপে গঢ়ি তোলে। এই দক্ষতাসমূহ বিকাশৰ এক শক্তিশালী কিন্তু বহু সময়ত অৱহেলিত মাধ্যম হৈছে তৰ্ক প্ৰতিযোগিতা।
বহুতে তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাক কেৱল মঞ্চত থিয় হৈ নিজৰ পক্ষৰ কথা কোৱা এক প্ৰতিযোগিতা বুলি ভাবে। কিন্তু প্ৰকৃততে তৰ্ক হৈছে চিন্তা আৰু ব্যক্তিত্ব বিকাশৰ এক জীৱন্ত শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া। এটা বিষয়ৰ ওপৰত বক্তব্য দিবলৈ হ’লে প্ৰথমে বিষয়টো বুজিব লাগে, তথ্য বিচাৰিব লাগে, বিভিন্ন দৃষ্টিভংগী বিবেচনা কৰিব লাগে আৰু তাৰ পিছত যুক্তিসংগতভাৱে নিজৰ মতামত গঢ়ি তুলিব লাগে। তৰ্কৰ প্ৰস্তুতিতেই গৱেষণা, বিশ্লেষণ আৰু চিন্তাৰ এক সম্পূৰ্ণ অনুশীলন ঘটে।
যোগাযোগ দক্ষতা তৰ্কৰ পৰা লাভ কৰা আটাইতকৈ দৃশ্যমান দক্ষতাসমূহৰ অন্যতম। নিজৰ বক্তব্য স্পষ্ট আৰু সংক্ষিপ্তভাৱে প্ৰকাশ কৰা, উপযুক্ত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা, কণ্ঠস্বৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু দৰ্শকৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰা—এইবোৰ নিয়মীয়া অনুশীলনৰ জৰিয়তে উন্নত হয়। তদুপৰি বিপক্ষৰ বক্তব্য মনোযোগেৰে শুনি তাৰ উপযুক্ত উত্তৰ দিয়াৰ অভ্যাসে যোগাযোগক অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে। এই দক্ষতাসমূহ পিছলৈ চাকৰিৰ সাক্ষাৎকাৰ, গ্ৰুপ ডিস্কাচন, ছেমিনাৰ, প্ৰকল্প উপস্থাপন, কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সভা আৰু নেতৃত্বৰ দায়িত্বত বিশেষভাৱে কামত আহে।
তৰ্কই শিক্ষাৰ্থীৰ সমালোচনাত্মক আৰু বিশ্লেষণাত্মক চিন্তাশক্তিও শক্তিশালী কৰে। এটা বিষয়ৰ দুটা বা ততোধিক দিশ বিবেচনা কৰাৰ সুযোগ পোৱাৰ ফলত তেওঁলোকে অন্ধভাৱে কোনো তথ্য গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰশ্ন কৰিবলৈ শিকে। কোনটো তথ্য বিশ্বাসযোগ্য, কোনটো যুক্তি শক্তিশালী আৰু কোনটো দাবীৰ প্ৰমাণ আছে সেইবোৰ বিচাৰ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি উঠে। তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ দ্ৰুত বিস্তাৰৰ সময়ত এই ক্ষমতা বিশেষভাৱে প্ৰয়োজনীয়, কাৰণ তথ্যৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে সঠিক তথ্য চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পাইছে।
তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাই আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলাৰ এক বাস্তৱ মঞ্চ প্ৰদান কৰে। প্ৰথমবাৰৰ বাবে বহু শিক্ষাৰ্থীয়ে দৰ্শকৰ সন্মুখত কথা কওঁতে সংকোচ অনুভৱ কৰে। কিন্তু নিয়মীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মঞ্চভীতি ক্ৰমে হ্ৰাস পায়। আকস্মিক প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া, বিপৰীত মতামতৰ সন্মুখীন হোৱা আৰু সীমিত সময়ৰ ভিতৰত নিজৰ বক্তব্য উপস্থাপন কৰাৰ অভিজ্ঞতাই তেওঁলোকক চাপৰ মাজতো শান্তভাৱে চিন্তা কৰিবলৈ শিকায়। এই আত্মবিশ্বাস কেৱল তৰ্কৰ মঞ্চতে নহয়, জীৱনৰ বহু ক্ষেত্ৰতে সহায়ক হয়।
আনহাতে, তৰ্কৰ বাবে প্ৰস্তুতি লোৱাৰ সময়ত শিক্ষাৰ্থীয়ে কিতাপ, গৱেষণাপত্ৰ, প্ৰতিবেদন, সংবাদ মাধ্যম আৰু অন্যান্য নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ পৰা তথ্য সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াৰ ফলত গৱেষণাৰ অভ্যাস, তথ্য মূল্যায়ন আৰু তথ্যভিত্তিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা বিকশিত হয়। বিজ্ঞান, আইন, সাংবাদিকতা, ব্যৱসায়, গৱেষণা, প্ৰশাসন , অভিযান্ত্ৰিক আদি ক্ষেত্ৰত এই দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন আছে।
তৰ্কৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা হৈছে মতানৈক্যক সন্মান কৰাৰ সংস্কৃতি। বিপক্ষৰ সৈতে একমত নোহোৱাটো স্বাভাৱিক, কিন্তু মতভেদক ব্যক্তিগত সংঘাতলৈ পৰিণত নকৰি যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আলোচনা কৰাটো গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ এক মূল্যৱান গুণ। তৰ্কই শিক্ষাৰ্থীক আনৰ কথা শুনিবলৈ, ভিন্ন দৃষ্টিভংগীক সন্মান কৰিবলৈ আৰু শালীনভাৱে নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰিবলৈ শিকায়। ইয়াৰ সৈতে দলীয় সহযোগিতা, সময় ব্যৱস্থাপনা, আত্ম-অনুশাসন আৰু দায়িত্ববোধো বিকশিত হয়।
আজিৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ বজাৰত নিয়োগকৰ্তাই কেৱল ডিগ্ৰীধাৰী নহয়, দক্ষতা আৰু মানসিকভাৱে প্ৰস্তুত পেছাজীৱী বিচাৰে। সেয়েহে তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণে শিক্ষাৰ্থীক চাকৰিৰ সাক্ষাৎকাৰ, গ্ৰুপ ডিস্কাচন, উপস্থাপনা আৰু নেতৃত্বৰ বিভিন্ন পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ প্ৰস্তুত কৰে। একেদৰে উচ্চ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো নেতৃত্ব, যোগাযোগ, সামাজিক অংশগ্ৰহণ আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰমৰ সাফল্যই শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰিব পাৰে।
সেয়েহে তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাক কেৱল “কোনে ভাল কথা ক’লে” সেই প্ৰতিযোগিতা হিচাপে চোৱাটো উচিত নহয়। ই হৈছে কেনেকৈ চিন্তা কৰিব, কেনেকৈ শুনিব, কেনেকৈ যুক্তি আগবঢ়াব আৰু কেনেকৈ সন্মানজনকভাৱে মত প্ৰকাশ কৰিব তাৰ এক বাস্তৱ শিক্ষা লয়। বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে তৰ্ক, আলোচনা-চক্ৰ আৰু অন্যান্য বৌদ্ধিক কাৰ্যকলাপক শিক্ষাৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে অধিক উৎসাহিত কৰা উচিত। কাৰণ আজিৰ এজন দক্ষ তাৰ্কিকেই কাইলৈ এজন আত্মবিশ্বাসী পেছাজীৱী, বিচক্ষণ নেতা আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক হিচাপে সমাজলৈ মূল্যৱান অৱদান আগবঢ়াব পাৰে।