অদ্বিতীয় ৰহস্য সম্ৰাট ৰঞ্জু হাজৰিকা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ ,বিহালী, বিশ্বনাথ
অসমীয়া সাহিত্যৰ বৰপথাৰত যিসকল ব্যক্তিয়ে নিজৰ সৃজনশীল লিখনীৰে এক সুকীয়া ইতিহাস সৃষ্টি কৰি থৈ গৈছে, তেওঁলোকৰ ভিতৰত শ্ৰদ্ধাৰ ৰঞ্জু হাজৰিকা অন্যতম। তেখেত কেৱল এজন লেখক নহয়, তেখেত হৈছে অসমীয়া পাঠক সমাজৰ প্ৰিয় আৱেগ। ১৯৫২ চনৰ ২৪ জুলাইত শোণিতপুৰ জিলাৰ মোনাবাৰী চাহ বাগিছাত জন্মগ্ৰহণ কৰা কুমুদ চন্দ্ৰ হাজৰিকাই পিছলৈ ৰঞ্জু হাজৰিকা নামেৰে বিশ্বজুৰি খ্যাতি অৰ্জন কৰে। কলিয়াবৰৰ সেউজীয়া প্ৰকৃতিৰ মাজত শৈশৱ কটোৱা এইগৰাকী সাহিত্যিকে অতি কম বয়সৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চাত মনোনিৱেশ কৰিছিল। তেওঁৰ সাহিত্যিক যাত্ৰাৰ প্ৰতিটো খোজত আমি বিচাৰি পাওঁ এক নিৰলস প্ৰচেষ্টা আৰু সৃষ্টিৰ প্ৰতি এক গভীৰ দায়বদ্ধতা। এছিয়া মহাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰি অভিলেখ সৃষ্টি কৰা ৰঞ্জু হাজৰিকা দেৱে ১৯৭৩ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বৰ্তমানলৈ তেখেতে প্ৰায় ৮০০ খন গ্ৰন্থ অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰাললৈ আগবঢ়াইছে, যিটো সংখ্যা যিকোনো লেখকৰ বাবে এক গৌৰৱৰ বিষয়।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ সাহিত্যক কোনো এক নিৰ্দিষ্ট গণ্ডীত আবদ্ধ কৰি ৰাখিব নোৱাৰি। তেওঁৰ লেখাত পোৱা যায় ৰহস্য, থ্ৰিলাৰ, কল্পবিজ্ঞান, সামাজিক, অভিযানমূলক আৰু শিশু সাহিত্যৰ এক অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ। এক বিশেষ সময়ত অসমৰ পঢ়ুৱৈ সমাজক সাহিত্যৰ ধাৰণাৰ পৰা আঁতৰাই আনি ৰহস্যধৰ্মী সাহিত্যৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰাত তেওঁৰ অৱদান আছিল অকল্পনীয়। তেওঁৰ উপন্যাসসমূহ পঢ়ুৱৈৰ মাজত ইমানেই জনপ্ৰিয় আছিল যে এটা খণ্ড প্ৰকাশ হোৱাৰ লগে লগে পাঠকসকলে পৰৱৰ্তী খণ্ডটোৰ বাবে অধীৰ আগ্ৰহেৰে বাট চাইছিল। তেওঁৰ সাহিত্যিক কৌশলৰ মূল চাবিকাঠি আছিল কাহিনীৰ পৰিকল্পনা। অতি সাধাৰণ ঘটনাৰ পৰা সূত্ৰপাত কৰি তেওঁ পাঠকক এনে এক ৰহস্যৰ মায়াজালত বন্দী কৰিছিল যে কিতাপখন সম্পূৰ্ণ নকৰালৈকে পাঠকৰ নিদ্ৰা অহাটো অসম্ভৱ আছিল।
তেওঁৰ উপন্যাসৰ চৰিত্ৰসমূহ কেৱল নামান্তৰিত চৰিত্ৰ নাছিল, প্ৰতিটো চৰিত্ৰই আছিল আমাৰ সমাজৰ জীৱন্ত প্ৰতিচ্ছবি। তেওঁৰ নায়ক বা খলনায়ক চৰিত্ৰসমূহৰ মনস্তাত্ত্বিক বিশ্লেষণ অতি গভীৰ আছিল। বিশেষকৈ আৰক্ষী বা চোৰাংচোৱা বিষয়াৰ চৰিত্ৰ চিত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ যি দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, সেয়া আজিও বহু নতুন লেখকৰ বাবে এক শিক্ষা। নীলপুৰ পাহাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চহৰৰ অলি-গলিলৈকে তেওঁৰ কাহিনীৰ বিয়পি আছিল। প্ৰতিটো পৃষ্ঠাত তেওঁ একোটা নতুন ৰহস্যৰ সংকেত থৈ গৈছিল, যিটো বুজি পোৱাটো পাঠকৰ বাবে আছিল এক আনন্দদায়ক বৌদ্ধিক যাত্ৰা। তেওঁৰ লিখনীত কোনো ধৰণৰ আড়ম্বৰ নাছিল, ভাষা আছিল অতি সাৱলীল আৰু প্ৰাঞ্জল। এই সাৱলীলতাই তেওঁক সাধাৰণ পাঠকৰ পৰা বৌদ্ধিক শ্ৰেণীৰ পাঠকৰ লৈকে সকলোৰে মাজত প্ৰিয় কৰি তুলিছিল।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ সাহিত্যত নৈতিকতা আৰু অধঃপতনৰ এক নিৰন্তৰ সংঘাত দেখা যায়। তেওঁৰ উপন্যাসত হত্যাকাৰীৰ অনুসন্ধান কেৱল এটা ঘটনা নাছিল, সেয়া আছিল মানৱীয় আৱেগ আৰু ত্যাগৰ এক গভীৰ অধ্যয়ন। আন্ধাৰৰ পৰা পোহৰলৈ যোৱাৰ যি সংগ্ৰাম, সেয়া তেওঁৰ প্ৰতিটো কাহিনীৰ মূল ভিত্তি হৈ পৰিছিল। তেওঁ দেখুৱাইছিল যে সত্যৰ জয় সদায় নিশ্চিত, যদিও সেই পথটো যিমানেই দুৰ্গম নহওক কিয়। তেওঁৰ লিখনীত থকা যুক্তি আৰু আৱেগৰ সুন্দৰ ভাৰসাম্যই পাঠকক কাহিনীৰ সৈতে আত্মিকভাৱে বান্ধি পেলাইছিল। তেওঁ কেৱল ঘটনাৰ বৰ্ণনা কৰা নাছিল, প্ৰকৃতিৰ বৰ্ণনা আৰু ভৌগোলিক পটভূমিৰ চিত্ৰণৰ দ্বাৰা তেওঁ পাঠকক সেই স্থানলৈ লৈ গৈছিল য’ত ঘটনাটো ঘটিছিল। সেয়েহে তেওঁৰ উপন্যাসসমূহক একোখন ভ্ৰমণ-বৃত্তান্ত’ বা ট্ৰাভেলগ বুলিও ক’ব পাৰি।
শেহতীয়াকৈ বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰেক্ষাগৃহত অনুষ্ঠিত এক গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ অনুষ্ঠানত “অসম সাহিত্য সেৱা মঞ্চ’ৰ তৰফৰপৰা তেওঁক “অদ্বিতীয় ৰহস্য সম্ৰাট” খিতাপেৰে বিভূষিত কৰা হয়। এই সন্মান তেওঁৰ সুদীৰ্ঘ সাহিত্যিক জীৱনৰ এক উচিত প্ৰাপ্তি। এই স্বীকৃতিয়ে প্ৰমাণ কৰিলে যে তেওঁৰ সাহিত্য কেৱল বৰ্তমানৰ নহয়, ভৱিষ্যতৰ বাবেও এক অমূল্য সম্পদ। যিসময়ত সাহিত্যৰ প্ৰতি মানুহৰ আগ্ৰহ কমি অহাৰ কথা আলোচনা কৰা হয়, তেনেসময়ত ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ দৰে লেখকৰ সৃষ্টিৰাজি পুনৰ পঢ়া আৰু চৰ্চা কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে। তেওঁৰ উপন্যাসত প্ৰকাশ পোৱা প্ৰতিটো সংলাপ আছিল অৰ্থপূৰ্ণ আৰু প্ৰভাৱশালী। চুটি কিন্তু শক্তিশালী বাক্য গঠনৰ দ্বাৰা তেওঁ পঢ়ুৱৈৰ মনত এক স্থায়ী প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ লিখনশৈলীৰ এক অন্যতম দিশ হ’ল কাহিনীৰ মাজত সোমাই থকা বিভিন্ন উপ-কাহিনীৰ বিন্যাস। তেওঁৰ উপন্যাসত মূল কাহিনীটোৰ লগত এনে কিছুমান আনুষঙ্গিক ঘটনা বা চৰিত্ৰ সংযুক্ত হৈ থাকে, যিবোৰে পাঠকক কাহিনীটোৰ সৈতে শেষলৈকে ধৰি ৰাখে। এই প্ৰক্ৰিয়াটো তেওঁ অতি কৌশলেৰে কৰে। প্ৰতিটো অধ্যায়ৰ শেষত তেওঁ একোটা নতুন প্ৰশ্ন বা কৌতুহলৰ সৃষ্টি কৰে, যিটো সমাধান কৰিবলৈ পাঠকে অতি আগ্ৰহেৰে পৰৱৰ্তী পৃষ্ঠালৈ আগবাঢ়ে। এই পদ্ধতিটো আধুনিক থ্ৰিলাৰ সাহিত্যৰ বাবে এক মাইলৰ খুঁটি। তেওঁ কেতিয়াও কোনো চৰিত্ৰৰ ওপৰত অতিৰিক্ত গুৰুত্ব দি মূল কাহিনীৰ পথচ্যুত নহয়। তেওঁৰ চৰিত্ৰসমূহ যেন তেওঁৰ নিজৰ চিন্তাৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা একোটা জীৱন্ত অৱয়ব। তেওঁৰ নায়ক চৰিত্ৰবোৰ কেৱল সাহসী নহয়, তেওঁলোকৰ বুদ্ধিমত্তা আৰু ধৈৰ্যই পাঠকক আকৰ্ষিত কৰে।
তেওঁৰ উপন্যাসত সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰশ্নটো অতি গভীৰভাৱে জড়িত হৈ থাকে। যদিও তেওঁৰ মূল বিষয়বস্তু ৰহস্য বা থ্ৰিলাৰ, তথাপি তেওঁ সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা যেনে – দুৰ্নীতি, নাৰী নিৰ্যাতন, দৰিদ্ৰতা আৰু যুৱপ্ৰজন্মৰ বিপথগামী প্ৰৱণতাক নিজৰ কাহিনীৰ আৱৰণত ফুটাই তোলে। তেওঁৰ চৰিত্ৰবোৰৰ মাজেৰে তেওঁ সমাজৰ যি সত্য প্ৰকাশ কৰে, সেয়া পাঠকৰ মনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। তেওঁৰ প্ৰতিটো শব্দই যেন সমাজৰ প্ৰতি এটা চকু পানী বা একোটা সঁকিয়নী। তেওঁ কেৱল মনোৰঞ্জনৰ বাবে লিখা নাছিল, তেওঁৰ সাহিত্যৰ জৰিয়তে সমাজ সংস্কাৰৰ এক নীৰৱ প্ৰচেষ্টা তেওঁ চলাই গৈছিল। তেওঁৰ উপন্যাসৰ প্ৰতিজন পাঠক এজন সজাগ নাগৰিক হৈ পৰাতো একো আচৰিত কথা নহয়।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ ভাষাশৈলীৰ প্ৰত্যেকটো বাক্যত একোটা ছন্দ আছে। তেওঁৰ বৰ্ণনা ক্ষমতা ইমানেই শক্তিশালী যে তেওঁ কেৱল ঘটনাৰ বৰ্ণনা কৰি থৈ নাযায়, তেওঁ ঘটনাটো পাঠকৰ চকুৰ আগত প্ৰদৰ্শন কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁৰ উপন্যাসত বৰ্ণিত নিশাৰ নিস্তব্ধতা বা অৰণ্যৰ ভয়ংকৰ পৰিবেশৰ চিত্ৰণ পঢ়িলে পাঠকে অনুভৱ কৰিব পাৰে যে তেওঁ নিজে সেই স্থানত উপস্থিত আছে। এই বিশেষ দক্ষতাৰ বাবেই তেওঁক সাহিত্য জগতত এজন মহান শিল্পী বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ শব্দৰ চয়নো আছিল অতি সাৱধানী। অতি কম শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁ এটা জটিল পৰিস্থিতিৰ বৰ্ণনা অতি সুন্দৰকৈ কৰিব পাৰিছিল। পঢ়ুৱৈয়ে কেতিয়াও তেওঁৰ লিখনী পঢ়ি ভাগৰ অনুভৱ নকৰে, প্ৰতিটো পৃষ্ঠাই একোটা নতুন ৰহস্যৰ উন্মোচনৰ দৰে।
তেওঁৰ সাহিত্যিক যাত্ৰাৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ যিবোৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছিল, সেয়া আজি বহু নৱপ্ৰজন্মৰ লেখকৰ বাবে এক প্ৰেৰণা। সেই সময়ৰ প্ৰকাশন গোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক আছিল অতি মধুৰ। তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ বেটুপাতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ছপা শৈলীলৈকে প্ৰতিটো দিশত তেওঁ অতি সতৰ্ক আছিল। পঢ়ুৱৈৰ পছন্দ আৰু চাহিদা বুজি পোৱাত তেওঁৰ অদ্বিতীয় ক্ষমতা আছিল। তেওঁ কেৱল লেখক হিচাপে নহয়, এজন পাঠকৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁৰ চিঠিপত্ৰ বা সাক্ষাৎকাৰৰ মাজেৰে তেওঁ নিজৰ পঢ়ুৱৈৰ সৈতে এক আত্মিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁৰ প্ৰতিটো কিতাপ পাঠকৰ বাবে আছিল এটা উপহাৰ স্বৰূপ। সেইবাবেই বহু বছৰ পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ কিতাপসমূহৰ চাহিদা আজিও একেদৰেই আছে।
তেওঁৰ অৱদান কেৱল উপন্যাসৰ মাজতে আছিল নে? উত্তৰটো হ’ল – নহয়। তেওঁ জ্যোতিষ শাস্ত্ৰ, ভ্রমণ কাহিনী আৰু শিশু সাহিত্যতো হাত দিছিল। তেওঁৰ শিশু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত যি অৱদান, সেয়া অৱশ্যেই স্মৰণীয়। শিশুৰ কোমল মনক বুজি তেওঁ যিবোৰ কাহিনী লিখিছিল, সেয়া আছিল শিশুৰ মানসিক বিকাশত সহায়ক। তেওঁৰ শিশু উপন্যাসসমূহত থকা নৈতিক শিক্ষা আৰু সাহসৰ কাহিনীয়ে প্ৰতিজন শিশুক জীৱনৰ কঠিন মুহূৰ্তত সাহস যোগায়। তেওঁৰ শিশু সাহিত্যৰ প্ৰতি থকা এই প্ৰেম তেওঁৰ ব্যক্তিত্বৰ এক সৰল দিশ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ আছিল এগৰাকী মহান সমাজসেৱক আৰু জ্ঞানৰ সাধক। তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো কথা আৰু কৰ্মই আমাৰ বাবে এক মহান শিক্ষা।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ সাহিত্যিক কৌশলৰ আন এক উল্লেখযোগ্য দিশ হ’ল তেওঁৰ কাহিনীৰ সমাপ্তি। তেওঁ কেতিয়াও কোনো কাহিনী অপৰিসমাপ্ত কৰি নাৰাখে। প্ৰতিটো ৰহস্যৰ শেষত তেওঁ এনে এক যুক্তি প্ৰদান কৰে যে পাঠক স্তম্ভিত হ’বলৈ বাধ্য। তেওঁৰ কাহিনীৰ সমাপ্তি কেতিয়াও গতানুগতিক নহয়। তেওঁৰ সমাপ্তিবোৰ সদায় অৰ্থপূৰ্ণ আৰু শিক্ষণীয়। তেওঁ পাঠকক এটা কাহিনী শেষ কৰাৰ পিছতো সেই কাহিনীৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ইয়েই তেওঁৰ লেখক হিচাপে প্ৰকৃত সাফল্য। তেওঁৰ প্ৰতিটো উপন্যাস আছিল একোটা জীৱন্ত কাহিনী।
অৱশেষত ক’ব পাৰি যে, ৰঞ্জু হাজৰিকা আমাৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ বাবে এক অমূল্য সম্পদ। তেওঁৰ দৰে সাহসী আৰু নিৰ্ভীক লেখকৰ সৃষ্টিয়ে আমাৰ ভাষাৰ ভঁৰাল চিৰকাল চহকী কৰি ৰাখিব। তেওঁৰ প্ৰতিটো শব্দ আমাৰ বাবে একোটা সম্পদ। তেওঁৰ সাহিত্যৰ প্ৰতি আমি সদায় শ্ৰদ্ধাশীল হৈ ৰ’ম। তেওঁৰ সৃষ্টিৰাজি নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত আৰু অধিক প্ৰসাৰিত হোৱাটো আমি বিচাৰোঁ। তেওঁ আমাৰ ভাষাৰ বাবে যি কৰি থৈ গৈছে, সেয়া চিৰকাল জিলিকি থাকিব। আমাৰ ভাষাৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্মাণত তেওঁৰ অৱদান সদায় স্বৰ্ণাক্ষৰে লিখা থাকিব। তেওঁৰ এই বিশাল সাহিত্যিক যাত্ৰাই আমাক সদায় অনুপ্ৰাণিত কৰি আহিব। তেওঁৰ প্ৰতি আমাৰ শ্ৰদ্ধা চিৰদিন অটুট থাকিব।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ সাহিত্যিক যাত্ৰাৰ আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল তেওঁৰ পাৰিবাৰিক জীৱনৰ সৈতে সাহিত্যৰ সম্পৰ্ক। তেখেতৰ পত্নী শ্ৰদ্ধেয়া প্ৰণীতা হাজৰিকাৰ ডাঙৰীয়ানীৰ সহযোগিতা তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱনত অতি মূল্যৱান আছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালৰ এই সমৰ্থনে তেওঁক সাহিত্য চৰ্চাত এক নতুন শক্তি প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কন্যাও তেওঁৰ এই মহান যাত্ৰাৰ সাক্ষী। তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো খোজত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ যি আদৰ্শ, সেয়া তেওঁৰ সাহিত্যতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। তেওঁৰ লিখনীত থকা পাৰিবাৰিক মূল্যবোধৰ গুৰুত্ব এই কাৰণেই প্ৰায়ে আলোচনা কৰা হয়। তেওঁ আছিল এজন আদৰ্শ পিতৃ আৰু স্বামী।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ সাহিত্যৰ প্ৰতি থকা এই অগাধ প্ৰেম আৰু তেওঁৰ এই সুদীৰ্ঘ যাত্ৰা সঁচাকৈয়ে বিস্ময়কৰ। তেওঁৰ প্ৰতিটো গ্ৰন্থ যেন একোটা ইতিহাস। তেওঁৰ সাহিত্যৰ প্ৰতি আমাৰ যি শ্ৰদ্ধা, সেয়া কেৱল শব্দৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি। তেওঁক পোৱাটো আমাৰ বাবে এক সৌভাগ্য। আমাৰ সাহিত্যৰ আকাশত তেওঁ সদায় এক উজ্জ্বল নক্ষত্ৰ হৈ থাকিব। তেওঁৰ সাহিত্যিক যাত্ৰা কেৱল এজন ব্যক্তিৰ নহয়, সেয়া সমগ্ৰ অসমীয়া জাতিৰ গৌৰৱ। তেওঁৰ সৃষ্টিয়ে আমাক সদায় পথ দেখুৱাই থাকিব। তেওঁৰ প্ৰতি আমাৰ এই শ্ৰদ্ধাঞ্জলি সদায় অব্যাহত থাকিব।
ৰঞ্জু হাজৰিকাৰ এই সাহিত্যিক যাত্ৰাৰ যি আৱেগ, সেয়া প্ৰতিজন পঢ়ুৱৈৰ মাজত আছে। তেওঁৰ প্ৰতিটো শব্দ যেন একোটা নতুন ৰহস্যৰ সমাধান। তেওঁৰ লিখনীত থকা এই ৰহস্যময়তাই পাঠকক সদায় আকৰ্ষিত কৰিব। তেওঁৰ দৰে এজন লেখক পোৱাটো আমাৰ বাবে গৌৰৱৰ বিষয়। তেওঁৰ জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি আমাৰ বাবে সদায় এক প্ৰেৰণাৰ উৎস হৈ থাকিব। তেওঁৰ সাহিত্যৰ প্ৰতি আমাৰ এই শ্ৰদ্ধা চিৰকাল অটুট থাকিব। আমাৰ ভাষাৰ ভৱিষ্যৎ তেওঁৰ সৃষ্টিৰাজিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰিব। তেওঁৰ নাম আজিও অসমীয়া সাহিত্যৰ এক ধ্ৰুৱতৰা। তেওঁৰ সাহিত্যিক যাত্ৰা আমাৰ বাবে চিৰস্মৰণীয় হৈ ৰ’ব। তেখেতৰ সু-স্বাস্থ্য আৰু দীৰ্ঘায়ু কামনা কৰিলোঁ।