ৰাভাৰ চিন্তা-চেতনাই আজিও কিয় প্ৰাসংগিক
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
শিক্ষয়িত্ৰী
বৰপেটা, হাউলী
অসমৰ সাংস্কৃতিক আকাশত দীপ্তিমান এক অনন্য নক্ষত্ৰ হ’ল কলাগুৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা। তেওঁ কেৱল এজন শিল্পী নাছিল, তেওঁ আছিল এজন সমাজচিন্তক, সাহিত্যিক, বিপ্লৱী, সংগীতজ্ঞ, অভিনেতা আৰু জনগণৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰা সাহসী যোদ্ধা। অসমীয়া জাতিৰ মন-প্ৰাণত আজিও ৰাভাৰ নাম গভীৰ সন্মান আৰু গৌৰৱৰ সৈতে উচ্চাৰিত হয়। তেওঁৰ চিন্তা-চেতনা, আদৰ্শ, দেশপ্ৰেম, সংস্কৃতিৰ প্ৰতি থকা গভীৰ ভালপোৱা আৰু সমাজৰ নিপীড়িত শ্ৰেণীৰ বাবে কৰা ত্যাগ আজিৰ যুগতো সমানভাৱে প্ৰাসংগিক।
আজিৰ সমাজত মানুহৰ মাজত স্বাৰ্থপৰতা, অসহিষ্ণুতা, ভেদাভেদ আৰু নৈতিক অৱক্ষয় বৃদ্ধি পাইছে। এনে সময়ত ৰাভাৰ আদৰ্শ যেন এক আলোকস্তম্ভৰ দৰে আমাৰ আগত জ্বলি থাকে। তেওঁ সদায় সমাজত সমতা, ভাতৃত্ববোধ আৰু মানৱতাৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে মানুহৰ পৰিচয় ধন-সম্পদ বা জাত-পাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে, বৰঞ্চ মানৱীয় গুণ আৰু কৰ্মই মানুহক মহান কৰে। এই চিন্তাধাৰাই আজিৰ সমাজত বিশেষ তাৎপৰ্য্য বহন কৰে, কিয়নো আধুনিক যুগত মানুহে বহু ক্ষেত্ৰত মানৱীয় মূল্যবোধ পাহৰি যান্ত্ৰিক জীৱনত ব্যস্ত হৈ পৰিছে।
বিষ্ণু ৰাভাই অসমৰ সংস্কৃতি আৰু কলাক নতুন ৰূপে বিশ্বদৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে কোনো জাতিৰ পৰিচয় তাৰ ভাষা, সাহিত্য, সংগীত আৰু সংস্কৃতিৰ মাজতেই নিহিত থাকে। সেইকাৰণে তেওঁ অসমৰ লোকসংস্কৃতি, লোকগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাক আগুৱাই নিয়াৰ বাবে অক্লান্ত পৰিশ্ৰম কৰিছিল। আজিৰ যুগত পশ্চিমীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱত বহুতে নিজৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ পৰা আঁতৰি গৈছে। এনে পৰিস্থিতিত ৰাভাৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি থকা দায়বদ্ধতা আৰু মাতৃভাষাৰ প্ৰতি থকা মৰম নতুন প্ৰজন্মৰ বাবে এক অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস।
ৰাভাৰ সংগীতসমূহত দেশপ্ৰেম, মানৱতা আৰু সমাজৰ দুখ-কষ্টৰ গভীৰ অনুভৱ প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁৰ গীতবোৰ কেৱল মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যম নাছিল, সেইবোৰ আছিল সমাজ জাগৰণৰ আহ্বান। আজিৰ যুগত যেতিয়া বহুতে ব্যক্তিগত স্বাৰ্থক দেশৰ ওপৰত স্থান দিয়ে, তেতিয়া ৰাভাৰ দেশপ্ৰেমমূলক চিন্তাধাৰাই আমাক সঠিক পথ দেখুৱায়।
কলাগুৰু বিষ্ণু ৰাভা সদায় শোষিত-নিপীড়িত মানুহৰ পক্ষত থিয় দিছিল। তেওঁ কৃষক, শ্রমিক আৰু দুখীয়া মানুহৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। সমাজত ধনী-দুখীয়াৰ মাজত থকা বৈষম্য দূৰ কৰাৰ সপোন দেখিছিল। বৰ্তমান সময়তো সমাজত আৰ্থিক অসমতা, বেকাৰত্ব আৰু দৰিদ্ৰতাৰ সমস্যা বিদ্যমান। বহু মানুহ আজিও নিজৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত। সেয়েহে ৰাভাৰ সমাজবাদী চিন্তা-চেতনা আজিও অত্যন্ত প্ৰাসংগিক।
তেওঁৰ জীৱনৰ এটা বিশেষ দিশ আছিল সাহস আৰু সত্যৰ পক্ষে থিয় দিয়া মানসিকতা। ৰাভাই কেতিয়াও অন্যায়ৰ ওচৰত মূৰ নত কৰা নাছিল। তেওঁ শাসকৰ ভয় নকৰি সদায় সত্য কথা কৈছিল। আজিৰ যুগত বহু মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মেলিবলৈ ভয় কৰে। কিন্তু ৰাভাৰ জীৱন আমাক শিকায় যে সত্য আৰু ন্যায়ৰ পথত আগবাঢ়িবলৈ সাহসৰ প্ৰয়োজন।
শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ৰাভাৰ চিন্তাধাৰা বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে শিক্ষা কেৱল চাকৰি লাভৰ উপায় নহয়, শিক্ষা হ’ল মানুহৰ ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ শক্তি। বৰ্তমান সময়ত বহু শিক্ষিত ব্যক্তি নৈতিক মূল্যবোধৰ অভাৱত সমাজৰ ক্ষতি কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ মূল কাৰণ হৈছে শিক্ষাৰ সঠিক উদ্দেশ্য বুজি নোপোৱা। ৰাভাৰ আদৰ্শই আমাক শিকায় যে শিক্ষা মানৱতা, সংস্কৃতি আৰু নৈতিকতাৰে সমৃদ্ধ হ’ব লাগে।
বিষ্ণু ৰাভা আছিল একতা আৰু সম্প্ৰীতিৰ প্ৰতীক। তেওঁ সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীক সমান মৰ্যাদা দিছিল। অসম বহু জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মিলনভূমি। কিন্তু কেতিয়াবা সমাজত বিভাজন আৰু সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। এনে সময়ত ৰাভাৰ ভাতৃত্ববোধ আৰু ঐক্যৰ বাণী সমাজৰ বাবে অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে একতাই জাতিক শক্তিশালী কৰে।
আজিৰ প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰ যুগত মানুহে বাস্তৱ জীৱনৰ পৰা ক্ৰমে আঁতৰি গৈছে। সামাজিক মাধ্যমৰ চকুত ধূলি দিয়া জগতত বহুতে নিজৰ আচল সত্তা হেৰুৱাই পেলাইছে। কিন্তু ৰাভাৰ জীৱন আছিল সম্পূৰ্ণ সৰল আৰু বাস্তৱমুখী। তেওঁ মানুহৰ মাজলৈ গৈ তেওঁলোকৰ দুখ-কষ্ট অনুভৱ কৰিছিল। এই গুণ আজিৰ সমাজত বহুত কম দেখা যায়। সেয়েহে ৰাভাৰ মানৱীয় মূল্যবোধ আজিৰ সময়ত অধিক প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে।
কলাগুৰুৰ সাহিত্যত সমাজৰ বাস্তৱ ছবি প্ৰতিফলিত হৈছে। তেওঁ সাহিত্যক কেৱল কল্পনাৰ জগতত সীমাবদ্ধ নাৰাখি সমাজৰ উন্নয়নৰ অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আজিৰ সাহিত্য আৰু শিল্পৰ বহু ক্ষেত্ৰত বাণিজ্যিক চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। এনে অৱস্থাত ৰাভাৰ সৃষ্টিশীল আদৰ্শ শিল্পী আৰু সাহিত্যিকসকলৰ বাবে পথপ্ৰদৰ্শক।
ৰাভাৰ জীৱন আছিল ত্যাগ আৰু আদৰ্শৰ এক উজ্জ্বল উদাহৰণ। তেওঁ ব্যক্তিগত সুখ-সুবিধাৰ কথা চিন্তা নকৰি জাতি আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে নিজকে উৎসৰ্গা কৰিছিল। আজিৰ যুগত স্বাৰ্থৰ বাবে মানুহে সম্পৰ্ক, নৈতিকতা আৰু দায়িত্ব পাহৰি যায়। ৰাভাৰ জীৱনে আমাক শিকায় যে ব্যক্তিগত স্বাৰ্থতকৈ সমাজ আৰু দেশৰ মঙ্গল ডাঙৰ।
তেওঁৰ চিন্তা-চেতনা আজিও প্ৰাসংগিক হোৱাৰ আন এটা মূল কাৰণ হ’ল তেওঁ সদায় নতুন প্ৰজন্মক জাগ্ৰত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে যুৱ সমাজেই জাতিৰ ভৱিষ্যৎ। বৰ্তমান সময়ত বহু যুৱক-যুৱতী হতাশা, বিভ্ৰান্তি আৰু লক্ষ্যহীনতাত ভুগিছে। ৰাভাৰ আদৰ্শই তেওঁলোকক আত্মবিশ্বাস, দেশপ্ৰেম আৰু সমাজসেৱাৰ প্ৰেৰণা দিব পাৰে। কলাগুৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাৰ চিন্তা-চেতনা কেৱল অতীতৰ স্মৃতি নহয়, ই আজিৰ সমাজৰ বাবেও এক শক্তিশালী দিশদৰ্শন। তেওঁৰ আদৰ্শত আছে মানৱতা, সমতা, সংস্কৃতি, সাহস, দেশপ্ৰেম আৰু সমাজসেৱাৰ শিক্ষা। যেতিয়ালৈ সমাজত অন্যায়, অসাম্য, স্বাৰ্থপৰতা আৰু নৈতিক অৱক্ষয় থাকিব, তেতিয়ালৈ ৰাভাৰ চিন্তা-চেতনা প্ৰাসংগিক হৈ থাকিব।
সেয়েহে নতুন প্ৰজন্মই ৰাভাৰ জীৱন আৰু আদৰ্শৰ পৰা শিক্ষা লৈ নিজৰ জীৱন গঢ়ি তুলিব লাগিব। তেওঁৰ বাণী আৰু আদৰ্শ হৃদয়ত ধাৰণ কৰি যদি আমি আগবাঢ়ো, তেন্তে এখন সুন্দৰ, সচেতন আৰু মানবীয় সমাজ গঢ়ি তোলা সম্ভৱ হ’ব। কলাগুৰু বিষ্ণু ৰাভা সঁচাকৈয়ে অসমৰ গৌৰৱ, আৰু তেওঁৰ চিন্তা-চেতনা যুগে যুগে আমাৰ মাজত জীয়াই থাকিব।ৰাভাৰ চিন্তা-চেতনা আজিও প্ৰাসংগিক হোৱাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূর্ণ কাৰণ হ’ল তেওঁ কেতিয়াও সমাজক কেৱল বাহ্যিক উন্নয়নৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰি চোৱা নাছিল। তেওঁৰ মতে, এখন সমাজ তেতিয়াহে সত্য উন্নত বুলি ক’ব পাৰি যেতিয়া সেই সমাজত ন্যায়, নৈতিকতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ বাচি থাকে। বৰ্তমান যুগত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিয়ে মানুহৰ জীৱন সহজ কৰি তুলিছে যদিও বহু ক্ষেত্ৰত মানুহৰ হৃদয় সংকীৰ্ণ হৈ পৰিছে। আত্মীয়তা, সহানুভূতি আৰু আন্তৰিকতাৰ অভাৱ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে। এনে পৰিস্থিতিত ৰাভাৰ মানৱতাবাদী দৰ্শন আমাৰ বাবে এক মহামূল্যবান শিক্ষা।
তেওঁ শিল্প আৰু সংস্কৃতিক কেৱল বিনোদনৰ মাধ্যম হিচাপে লোৱা নাছিল; তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে শিল্পই মানুহৰ মন জাগ্ৰত কৰিব পাৰে, সমাজ সলনি কৰিব পাৰে। সেইকাৰণেই তেওঁৰ গীত, নাটক আৰু সাহিত্যত সদায় এক সামাজিক বার্তা লুকাই থাকে। আজিৰ যুগত বহু ক্ষেত্ৰত শিল্প-সংস্কৃতি বাণিজ্যিক চিন্তাধাৰাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছে। শিল্পৰ মূল উদ্দেশ্য বহু সময়ত জনসচেতনতা নহৈ কেৱল জনপ্ৰিয়তা আৰু লাভ হৈ পৰিছে। কিন্তু ৰাভাৰ সৃষ্টিসমূহে আজিও আমাক স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে শিল্পৰ প্রকৃত সৌন্দৰ্য্য সমাজৰ কল্যাণৰ মাজতেই নিহিত।
বিষ্ণু ৰাভাৰ জীৱনত দেশপ্ৰেম আছিল অতি গভীৰ। তেওঁ দেশক কেৱল ভূখণ্ড হিচাপে চোৱা নাছিল; তেওঁ দেশক মাতৃৰ সমান মৰ্যাদা দিছিল। আজিৰ বিশ্বায়নৰ যুগত বহু মানুহ নিজৰ মাটি, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ মূল্য পাহৰি পেলাইছে। বিদেশী সংস্কৃতিৰ মোহত নিজৰ শিপাৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পাইছে। এনে সময়ত ৰাভাৰ মাতৃভূমিৰ প্ৰতি থকা অনন্ত ভালপোৱা আমাৰ বাবে এক শক্তিশালী উদাহৰণ। তেওঁ শিকাই যায় যে আধুনিক হ’ব পাৰি, কিন্তু নিজৰ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয় পাহৰি নহয়।
ৰাভাৰ চিন্তাধাৰাত নাৰী সমাজৰ প্ৰতিও গভীৰ সন্মান দেখা যায়। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে নাৰী আৰু পুৰুষ সমাজৰ দুটা সমান শক্তি। বৰ্তমান সময়ত নাৰীৰ অধিকাৰ আৰু সমতাৰ কথা বহুতে ক’লেও বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত বহু নাৰী আজিও বৈষম্য আৰু অত্যাচাৰৰ সন্মুখীন হয়। সেয়েহে ৰাভাৰ সমতাৰ বাণী আজিও সমানভাৱে প্ৰয়োজনীয়। তেওঁ এখন সমাজৰ সপোন দেখিছিল য’ত সকলো মানুহে সমান সুযোগ আৰু মৰ্যাদা লাভ কৰিব।
আনহাতে, ৰাভাৰ জীৱনত আত্মত্যাগৰ শিক্ষা স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিগত আৰাম-আয়েশৰ কথা চিন্তা নকৰি সমাজ আৰু জাতিৰ বাবে নিজকে বিলাই দিছিল। আজিৰ যুগত স্বাৰ্থ আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ মাজত বহু মানুহে কেৱল নিজৰ সফলতাৰ কথাহে ভাবে। কিন্তু ৰাভাৰ জীৱনে শিকায় যে প্রকৃত মহানতা নিজৰ বাবে নহয়, আনৰ বাবে জীয়াই থকাৰ মাজতেই আছে।
যুৱ সমাজৰ ক্ষেত্ৰতো ৰাভাৰ চিন্তাধাৰা অত্যন্ত গুৰুত্বপূর্ণ। তেওঁ যুৱশক্তিক সমাজ পৰিবর্তনৰ মূল চালিকা শক্তি বুলি গণ্য কৰিছিল। আজিৰ বহু যুৱক-যুৱতী মোবাইল, সামাজিক মাধ্যম আৰু কৃত্ৰিম জগতত ব্যস্ত হৈ বাস্তৱ জীৱনৰ লক্ষ্যৰ পৰা আঁতৰি গৈছে। বহুতে হতাশা আৰু অনিশ্চয়তাত ভুগিছে। এনে সময়ত ৰাভাৰ সাহস, আত্মবিশ্বাস আৰু কৰ্মস্পৃহাই নতুন প্ৰজন্মক সঠিক পথ দেখুৱাব পাৰে। তেওঁৰ জীৱনে শিকায় যে কঠিন পৰিস্থিতিতো নিজৰ আদৰ্শৰ পৰা আঁতৰি যাব নালাগে।
ৰাভাৰ চিন্তা-চেতনা প্ৰাসংগিক হোৱাৰ আন এটা গুৰুত্বপূর্ণ কাৰণ হ’ল তেওঁ ধৰ্ম, জাতি বা ভাষাৰ ভিত্তিত মানুহক বিভক্ত কৰাৰ পক্ষপাতী নাছিল। তেওঁ সকলোকে একে দৃষ্টিৰে চাইছিল। বৰ্তমান বিশ্বত বিভিন্ন সময়ত সাম্প্ৰদায়িকতা আৰু ঘৃণাৰ ৰাজনীতি দেখা যায়। এনে অৱস্থাত ৰাভাৰ সম্প্ৰীতি আৰু ঐক্যৰ বাণী সমাজৰ বাবে আশাৰ পোহৰস্বৰূপ।
কলাগুৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা কেৱল এজন ব্যক্তি নাছিল, তেওঁ আছিল এক যুগৰ নাম, এক চেতনাৰ নাম। তেওঁৰ চিন্তা-চেতনা সময়ৰ সোঁতত কেতিয়াও ম্লান নহ’ব। যিমানেই আধুনিক যুগ আগুৱাই যাব, সিমানেই তেওঁৰ আদৰ্শৰ প্ৰয়োজন অধিক অনুভৱ কৰা যাব। ৰাভাৰ আদৰ্শই আমাক শিকায়—মানুহক ভাল পাব লাগে, সংস্কৃতিক সন্মান কৰিব লাগে, অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিব লাগে আৰু সমাজৰ মঙ্গলৰ বাবে কাম কৰিব লাগে। এই মূল্যবোধসমূহ যেতিয়ালৈ সমাজত প্ৰয়োজনীয় হৈ থাকিব, তেতিয়ালৈ কলাগুৰুৰ চিন্তা-চেতনা আমাৰ হৃদয়ত চিৰজীৱী হৈ থাকিব।