লেম্পৰ তেলৰ গন্ধ আৰু পঢ়াৰ দিন
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
পেছা: শিক্ষয়িত্ৰী
হাউলী, বৰপেটা
মানুহৰ জীৱনত কিছুমান স্মৃতি এনেকুৱা থাকে, যিবোৰ সময় পাৰ হ’লেও হৃদয়ৰ কোণত চিৰদিন জীয়াই থাকে। শৈশৱৰ দিনবোৰ তেনেকুৱা অসংখ্য স্মৃতিৰে ভৰপূৰ। আজিৰ এই বিদ্যুৎ, মোবাইল, ইণ্টাৰনেটৰ যুগত বহি যেতিয়া অতীতৰ কথাবোৰ মনত পৰে, তেতিয়া মনটো অজানিতে উভতি যায় সেই সৰল আৰু শান্ত দিনবোৰলৈ। বিশেষকৈ লেম্পৰ তেলৰ গন্ধেৰে ভৰা সন্ধিয়াবোৰ আজিও মনত এক বিশেষ অনুভূতি জগাই তোলে। সেই পোহৰৰ মাজতেই আমাৰ বহুজনৰ শৈশৱ, পঢ়াশুনা, সপোন আৰু জীৱনৰ আৰম্ভণি গঢ় লৈ উঠিছিল।
আগতে গাঁও অঞ্চলত সকলো ঘৰত বিদ্যুৎ সুবিধা নাছিল। সন্ধিয়া নামিলেই চৌপাশে আন্ধাৰে ঢাকি ধৰিছিল। সেই আন্ধাৰৰ মাজত একমাত্ৰ আশাৰ পোহৰ আছিল লেম্প বা চাকি। কাঁচৰ চিমনিৰ ভিতৰত জ্বলি থকা ক্ষীণ জুইশিখাই যেন গোটেই ঘৰখন আলোকিত কৰি তুলিছিল। মা-দেউতাই যতনেৰে লেম্পটো পৰিষ্কাৰ কৰিছিল। কেতিয়াবা চিমনিত কালিমা জমা হ’লে পোহৰ কমি যায়,, তেতিয়া কাপোৰেৰে মচি আকৌ উজ্বল কৰি তোলা হৈছিল। সেই মুহূর্তবোৰত এক সৰল অথচ মৰমভৰা সংসাৰৰ ছবি দেখা পাইছিলোঁ।
লেম্পৰ তেলৰ এক বিশেষ গন্ধ আছিল। আজিৰ সুগন্ধিৰ দৰে সেই গন্ধ সুন্দৰ নাছিল যদিও তাত আছিল এক অদ্ভুত আপোন অনুভৱ। সন্ধিয়া হ’লেই মায় লেম্প জ্বলাই দিয়ে আৰু গোটেই ঘৰটোত তেলৰ সেই গন্ধ বিয়পি পৰিছিল। সেই গন্ধৰ লগতেই যেন পঢ়াৰ সময় আৰম্ভ হৈছিল। বহীৰ পাত খুলি বহা, আখৰ লিখা, শিক্ষকে দিয়া পাঠ মুখস্থ কৰা—এই সকলোবোৰ স্মৃতি আজিও মনত স্পষ্ট হৈ আছে।
লেম্পৰ পোহৰত পঢ়া সহজ নাছিল। পোহৰ কম হোৱাৰ বাবে চকুত বিষ অনুভৱ হৈছিল। কেতিয়াবা বতাহ লাগিলে জুই কঁপি উঠিছিল আৰু বহীৰ ওপৰত ছাঁ পৰিছিল। বহু সময়ত তেল শেষ হ’লে পোহৰ নুমাই গৈছিল। তেতিয়া আকৌ তেল ভৰাই জ্বলাই ল’ব লাগিছিল। তথাপিও সেই অসুবিধাবোৰৰ মাজত একাগ্ৰতা আৰু চেষ্টা আছিল গভীৰ। কাৰণ তেতিয়াৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে জানিছিল—শিক্ষাইহে জীৱন সলনি কৰিব পাৰে।
শীতকালৰ সন্ধিয়াবোৰ বিশেষকৈ অধিক মনত পৰে। বাহিৰত কুঁৱলী আৰু ঠাণ্ডা বতাহ, ভিতৰত লেম্পৰ উষ্ণ পোহৰ। আমি ভাই-ভনী একেলগে বহি পঢ়িছিলোঁ। কেতিয়াবা দেউতাই কাষত বহি কাহিনী কৈছিল বা পঢ়াৰ খবৰ লৈছিল। সেই মুহূর্তবোৰত দৰিদ্ৰতা থাকিলেও সুখৰ অভাৱ নাছিল। পৰিয়ালৰ মৰম আৰু আন্তৰিকতাই ঘৰখন উষ্ণ কৰি ৰাখিছিল।
আজিৰ যুগত সকলো সলনি হৈ গৈছে। বিদ্যুতৰ উজ্জ্বল পোহৰ, স্মাৰ্টফোন, কম্পিউটাৰ, অনলাইন শিক্ষা—সকলো সহজলভ্য হৈছে। এতিয়া হয়তো লেম্পৰ পোহৰত পঢ়াৰ প্ৰয়োজন নাই। কিন্তু আধুনিকতাৰ মাজতো সেই পুৰণি দিনবোৰৰ সৰলতা আৰু আন্তৰিকতা ক’ৰবাত হেৰাই যোৱা যেন লাগে। আজিৰ উজ্জ্বল পোহৰত সেই অনুভৱ বিচাৰি পোৱা কঠিন।
লেম্পৰ তেলৰ গন্ধ মাথোঁ এক গন্ধ নহয়; ই আমাৰ অতীত, সংগ্ৰাম, পৰিশ্ৰম আৰু সপোনৰ প্ৰতীক। সেই ক্ষীণ পোহৰৰ মাজতেই বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ সপোন দেখিছিল আৰু জীৱনত সফলতাও লাভ কৰিছিল। দুখ-কষ্টৰ মাজতো তেওঁলোকৰ মনোবল ভাঙি পৰা নাছিল। সেই কাৰণেই লেম্পৰ পোহৰত কটোৱা দিনবোৰ আজিও মূল্যবান।
লেম্পৰ তেলৰ গন্ধ আৰু পঢ়াৰ দিনবোৰ আমাৰ জীৱনৰ এক অমূল্য সম্পদ। সময়ৰ সোঁতত বহু বস্তু সলনি হ’লেও সেই স্মৃতিবোৰ কেতিয়াও মচি নাযায়। আজিও কেতিয়াবা লেম্পৰ গন্ধ নাকত লাগিলে মনটো উভতি যায় সেই শৈশৱৰ সন্ধিয়ালৈ—য’ত কম পোহৰ আছিল, কিন্তু সপোনবোৰ আছিল অতি উজ্জ্বল।
সেই সময়ত পঢ়াশুনা মানে কেৱল পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পোৱা নহয়, জীৱনত কিবা এটা কৰাৰ এক নীৰৱ সংকল্প আছিল। লেম্পৰ ক্ষীণ পোহৰৰ তলত বহি বহি বহু সপোন জন্ম লৈছিল। ডক্তৰ, শিক্ষক, লেখক অথবা ভাল মানুহ হোৱাৰ সপোনে মন ভৰাই ৰাখিছিল। কেতিয়াবা ক্লান্তিত চকু মুদি আহিছিল, কিন্তু মাৰ মিঠা মাত—“অলপ আৰু পঢ়, জীৱনত কামত লাগিব”—আকৌ নতুন উৎসাহ দি তুলিছিল। সেই উৎসাহৰ মূল্য আজিৰ যুগত বহুতে অনুভৱ কৰিব নোৱাৰে।
বৰষুণৰ দিনবোৰত লেম্পৰ পোহৰত পঢ়াৰ এক বেলেগ অনুভৱ আছিল। টিনৰ চালত বৰষুণৰ টোপালৰ শব্দ, বাহিৰত গধূলিৰ আন্ধাৰ আৰু ভিতৰত জ্বলি থকা এটি লেম্প—সেই পৰিৱেশ যেন এখন জীৱন্ত ছবিৰ দৰে আছিল। কেতিয়াবা বতাহে লেম্পৰ জুই কঁপাই তুলিছিল, আমি হাতৰে আৱৰি পোহৰ বচাই ৰাখিছিলোঁ। যেন সেই সৰু জুইশিখাটোৱেই আমাৰ আশা আৰু সপোনৰ প্ৰতীক আছিল। জুই নুমাই গ’লে যেন মুহূর্ততে গোটেই পৃথিৱী আন্ধাৰ হৈ যেত।
লেম্পৰ পোহৰৰ লগত বহু অনুভূতি জড়িত হৈ আছে। পৰীক্ষাৰ আগৰ নিশাবোৰ, বন্ধুৰ লগত একেলগে পঢ়া, ভুল কৰিলে শিক্ষকৰ ভয়, মাৰ মৰমেৰে দিয়া চাহৰ কাপ—এই সকলোবোৰে জীৱনক এক অনন্য সৌন্দৰ্য দিছিল। তেতিয়া সুবিধা কম আছিল, কিন্তু ইচ্ছাশক্তি আৰু অধ্যৱসায় বেছি আছিল। এতিয়াৰ দৰে মোবাইল বা সামাজিক মাধ্যমৰ বিভ্ৰান্তি নাছিল, সেয়ে মনোযোগো অধিক আছিল।
আজিৰ নতুন প্ৰজন্মই হয়তো লেম্পৰ পোহৰত পঢ়াৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰা নাই। তেওঁলোকৰ বাবে এইবোৰ কেৱল গল্প যেন লাগিব পাৰে। কিন্তু যিসকলে সেই সময় পাৰ কৰিছে, তেওঁলোকৰ বাবে ই এক গভীৰ আবেগ। কাৰণ সেই দিনবোৰে তেওঁলোকক ধৈৰ্য, পৰিশ্ৰম আৰু সৰল জীৱনৰ মূল্য শিকাইছিল। আন্ধাৰৰ মাজতো কেনেকৈ নিজৰ পোহৰ নিজেই জ্বলাই ৰাখিব লাগে, সেই শিক্ষা লেম্পৰ পোহৰেই দিছিল।
সময় সলনি হয়, যুগো সলনি হয়, কিন্তু স্মৃতি কেতিয়াও পুৰণি নহয়। আজিও কেতিয়াবা গাঁওৰ কোনো ঘৰত লেম্প জ্বলি থকা দেখিলে মনত এক অদ্ভুত শান্তি অনুভৱ হয়। যেন শৈশৱৰ সেই দিনবোৰ আকৌ উভতি আহিছে। লেম্পৰ তেলৰ গন্ধই আজিও মনত সজীৱ কৰি তোলে সেই নিশাবোৰ—য’ত কম পোহৰৰ মাজতো জীৱনৰ ডাঙৰ ডাঙৰ সপোন জ্বলি আছিল।