মটক বিহু- বিস্তৃত আলোচনা
মটক বিহু অসমৰ মটক জনগোষ্ঠীৰ জীৱন, ইতিহাস, কৃষি-সংস্কৃতি আৰু সামাজিক চেতনাৰ এক উজ্জ্বল প্ৰতিচ্ছবি। এই বিহু কেৱল নৃত্য-গীতৰ উৎসৱ নহয়; ই হৈছে এক জাতিগত পৰিচয়, ঐতিহ্য আৰু সামাজিক সংহতিৰ প্ৰতীক। অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ বিশাল ভাণ্ডাৰত মটক বিহুৰ এক বিশেষ স্থান আছে।
মটক জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস-
মটক জনগোষ্ঠী অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে মটকসকল টাই-আহোম সংস্কৃতিৰ সৈতে কোনোবা নহয় কোনোবা প্ৰকাৰে সম্পৰ্কিত। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ আদি অঞ্চলত তেওঁলোকৰ অধিক বসতি দেখা যায়।
মটক সমাজত “ময়ামৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্ম”ৰ গভীৰ প্ৰভাৱ আছে। অষ্টাদশ শতিকাত সংঘটিত ময়ামৰা বিদ্ৰোহ অসমৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়, য’ত মটক জনগোষ্ঠীয়ে গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহে সামাজিক সমতা আৰু অধিকাৰৰ দাবীক শক্তিশালী কৰিছিল।
মটক বিহুৰ উৎপত্তি-
মটক বিহুৰ উৎপত্তি কৃষিজীৱনৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। কৃষিকেন্দ্ৰিক সমাজত ঋতুৰ পৰিৱর্তন, নতুন ফচল আৰু প্ৰকৃতিৰ নবজাগৰণ উদযাপন কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই উৎসৱৰ জন্ম হয়।
ব’হাগ মাহৰ আগমনে কৃষকসকলৰ মনত নতুন আশা আনে। সেয়েহে মটক বিহু হৈছে— নতুন জীৱনৰ আহ্বান, আনন্দৰ প্ৰকাশ, সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ উৎসৱ, সাংস্কৃতিক পুনর্জাগৰণৰ প্ৰতীক।
মটক বিহুত বিভিন্ন ধৰণৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়— বিহু নৃত্য, বিহু গীত, হুঁচৰি, সামূহিক ভোজন, সাংস্কৃতিক প্ৰতিযোগিতা, ঢোলবাদন।
গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুসকলে দল গঠন কৰি গীত-নৃত্য পৰিবেশন কৰে। ইয়াৰ মাজেৰে সমাজৰ একতা বৃদ্ধি পায়।
মটক বিহুৰ গীতসমূহ সাধাৰণতে মুখে মুখে চলি অহা লোকগীত। এই গীতবোৰত—প্ৰেমৰ অনুভূতি, প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য,নদী, বননি, বৃষ্টিৰ বৰ্ণনা, কৃষকৰ জীৱন,সমাজৰ সুখ-দুখ আদি বিষয় প্ৰতিফলিত হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে, গীতত প্ৰায়ে বসন্তৰ ফুল, কপৌফুল, ঢোলৰ মাত, ডেকা-গাভৰুৰ আনন্দ আদিৰ উল্লেখ দেখা যায়।
নৃত্যৰ বৈশিষ্ট্য
মটক বিহু নৃত্যৰ কিছুমান বিশেষ বৈশিষ্ট্য— দ্ৰুত লয়, সমন্বিত হাত-ভৰি চলন, হাঁহি-আনন্দেৰে ভৰা অভিব্যক্তি, দলীয় পৰিবেশন, বাদ্যযন্ত্ৰৰ তালে তালে গতিশীল নৃত্য। মহিলাসকলৰ নৃত্যত কোমলতা আৰু সৌন্দৰ্য ফুটে উঠাৰ বিপৰীতে পুৰুষসকলৰ নৃত্যত শক্তি আৰু উদ্যমৰ প্ৰকাশ দেখা যায়।
মটক বিহুত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰসমূহে উৎসৱৰ প্ৰাণস্বৰূপ কাম কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত— ঢোল, পেঁপা , গগণা, টোকা, তাল, বাঁহী আদি উল্লেখযোগ্য। বিশেষকৈ ঢোলৰ ছন্দ আৰু পেঁপাৰ সুৰে বিহুৰ পৰিৱেশক অধিক উচ্ছ্বাসময় কৰি তোলে।
পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক-
পুৰুষৰ সাজ- ধুতি, গামোচা,পাগুৰি, চুৰিয়া
মহিলাৰ সাজ- মেখেলা-চাদৰ, ৰিহা, পৰম্পৰাগত গহনা, ফুলৰ অলংকাৰ, ৰঙা, বগা আৰু হালধীয়া ৰঙৰ প্ৰাধান্য অধিক দেখা যায়।
সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য-
মটক বিহুৰ মূল শক্তি হৈছে সমাজৰ ঐক্য। এই উৎসৱত সৰু-ডাঙৰ সকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সামাজিক ভেদাভেদ কমে, নতুন প্ৰজন্মই সংস্কৃতি শিকে লোকগীত আৰু নৃত্য সংৰক্ষিত হয়। ই এক সামাজিক মিলনমেলা ৰূপেও পৰিগণিত।
আধুনিক যুগত মটক বিহু-
বৰ্তমান সময়ত মটক বিহু কেৱল গাঁৱতেই সীমাবদ্ধ নহয়। বিভিন্ন চহৰ, শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আৰু সাংস্কৃতিক মঞ্চতো ইয়াৰ আয়োজন কৰা হয়।
যুৱ সমাজে—বিহু প্ৰতিযোগিতা,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান,সামাজিক মাধ্যমত প্ৰচাৰ আদিৰ জৰিয়তে এই ঐতিহ্যক নতুন ৰূপত আগবঢ়াই লৈ গৈছে।
অসমৰ সংস্কৃতিত মটক বিহুৰ স্থান-
অসম বহু জনগোষ্ঠীৰ মিলনে গঠিত এখন সাংস্কৃতিক ৰাজ্য। মটক বিহু এই বৈচিত্ৰ্যৰ এক অমূল্য অংশ। ই অসমৰ লোকসংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰাৰ লগতে জাতিগত ঐতিহ্য সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
শেষত ক’ব পাৰি, মটক বিহু হৈছে আনন্দ, ঐতিহ্য, সংগীত, নৃত্য আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক অনন্য উৎসৱ; যি অসমৰ সংস্কৃতিক অধিক বৰ্ণিল আৰু জীৱন্ত কৰি তোলে।