বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাদেৱৰ জীৱন শৈলী আৰু বৰ্তমান সমাজত তাৰ প্ৰাসংগিকতা
ৰশ্মি ৰেখা দুৱৰা,ডিব্ৰুগড়
১৯০৯ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত বাংলাদেশৰ ঢাকাত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰাভাদেৱ কবি, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, অভিনেতা, নাট্যকাৰ, চিত্ৰশিল্পী, বিপ্লৱী আৰু সমাজ সংস্কাৰক হিচাপে অসমীয়া সমাজত এক ব্যতিক্ৰমী স্থান দখল কৰিছে।অসমীয়া জাতিৰ সাংস্কৃতিক জীৱন, ৰাজনৈতিক চেতনা আৰু সামাজিক চিন্তাধাৰাক যিসকল মহাপুৰুষে একেলগে গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছে, তেওঁলোকৰ ভিতৰত বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা এজন অন্যতম বুলি ক’লেও ভুল কোৱা নহ’ব।তেওঁক কলাগুৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা বুলিও কোৱা হয়।
ৰাভাদেৱৰ জীৱন শৈলী আছিল ত্যাগ, সাধনা, সমতা আৰু মানুহৰ প্ৰতি অগাধ ভালপোৱা।তেওঁ বিলাসী জীৱন ত্যাগ কৰি সাধাৰণ মানুহৰ মাজত থাকিছিল। তেওঁলোকৰ দুখ-কষ্টক নিজৰ বুলি ভাবি কৰ্ম কৰি আগুৱাই গৈছিল।আজি একবিংশ শতিকাৰ বৰ্তমান সমাজত যেতিয়া ব্যক্তিকেন্দ্ৰিকতা,ভোগবাদ,সাং
এই প্ৰবন্ধটিত আমি বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাদেৱৰ জীৱন শৈলীৰ মূল দিশসমূহ আলোচনা কৰি, বৰ্তমান সমাজত সেইবোৰ কেনেকৈ প্ৰাসংগিক হৈ আছে সেই বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে ফঁহিয়াই চাবলৈ চেষ্টা কৰিম।
সৰল আৰু ত্যাগী জীৱন শৈলী: বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা জমিদাৰ পৰিয়ালত জন্ম লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ গোপাল চন্দ্ৰ ৰাভা এজন ধনী ব্যক্তি আছিল। গতিকে ৰাভাদেৱে সহজেই বিলাসী জীৱন যাপন কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। কিন্তু তেওঁ সেই পথ বাছি নল’লে। ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছতো তেওঁ চৰকাৰী চাকৰি নকৰি, সাধাৰণ মানুহৰ মাজলৈ আগবাঢ়ি গ’ল।তেওঁৰ পোছাক আছিল অতি সাধাৰণ ধুতি, গামোচা, আৰু হাতেৰে বোৱা চাদৰ। খাদ্যাভ্যাসো আছিল সৰল।তেওঁ কেতিয়াও ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰতি মোহ দেখুওৱা নাছিল। নিজৰ পাৰিশ্ৰমিকৰ ধনেৰে তেওঁ কিতাপ কিনিছিল, সংগীতৰ যন্ত্ৰ কিনিছিল, আৰু অভাৱী শিল্পী-সাহিত্যিকক সহায় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
বৰ্তমান প্ৰাসংগিকতা: শিক্ষিত যুৱক-যুৱতীয়ে শাৰীৰিক শ্ৰমক কমকৈ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে।কৃষি, হস্তশিল্প আদি পেছা এৰি সকলোৱে চৰকাৰী চাকৰিৰ পিছত দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলত বহু দক্ষতা লোপ পাইছে আৰু নিবনুৱা সমস্যা দিনকদিনে বাঢ়িবলৈ ধৰিছে। ৰাভাদেৱৰ কৰ্মসংস্কৃতিয়ে আমাক শিকায় যে আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু সন্মানজনক জীৱনৰ বাবে যিকোনো সৎ কামকে সন্মানেৰে কৰিব লাগে।আজিও আমাৰ সমাজত জাতি, ধৰ্ম, ভাষাৰ নামত বিভাজন দেখা যায়।ৰাভাদেৱৰ মানৱতাবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে আমাক শিকায় যে “মানুহেই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম”। সামাজিক সমতা নাথাকিলে গণতন্ত্ৰ অসম্পূৰ্ণ হৈ থাকে। বৰ্তমানৰ সংবিধানিক মূল্যবোধ ৰক্ষাৰ বাবে ৰাভাদেৱৰ চিন্তা অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ।
গোলকীয়কৰণৰ যুগত লোকসংস্কৃতি লোপ পোৱাৰ আশংকা দেখা দিছে। নৱ প্ৰজন্মই ইংৰাজী গান, বিদেশী ফেশ্বনতহে আকৰ্ষিত হয়। কিন্তু সাংস্কৃতিক পৰিচয় নাথাকিলে এটা জাতিৰ অস্তিত্ব সংকটত পৰে। ৰাভাদেৱৰ দৰে নিজৰ লোকগীত, লোকনৃত্য, লোককথাক আধুনিক ৰূপত উপস্থাপন কৰিলেহে সেয়া জীয়াই থাকিব।জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, বন ধ্বংস, নদী প্ৰদূষণ – এইবোৰ আজিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান। ৰাভাদেৱৰ প্ৰকৃতি-চেতনাই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে মানুহ প্ৰকৃতিৰ অংশ, প্ৰকৃতিৰ মালিক নহয়। “পৰিৱেশ সুৰক্ষা” আন্দোলনৰ মূলত এই দৰ্শন।লিংগ সমতাৰ কথা কোৱা হ’লে আজিও নাৰী নিৰ্যাতন, ঘৰুৱা হিংসা, কৰ্মক্ষেত্ৰত বৈষম্য চলি নাথাকিল হয়। ৰাভাদেৱৰ নাৰী দৰ্শনে আমাক শিকায় যে সমাজৰ অগ্ৰগতিৰ বাবে নাৰী-পুৰুষৰ সমান অংশগ্ৰহণ জৰুৰী।
আজি “এক ৰাষ্ট্ৰ, এক সংস্কৃতি”ৰ নামত আঞ্চলিক ভাষা-সংস্কৃতিৰ ওপৰত আক্ৰমণ অহাৰ আশংকা থাকে। ৰাভাদেৱৰ দৰ্শনে দেখুৱায় যে বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্যই হৈছে ভাৰতৰ শক্তি। অসমীয়া হৈ গৌৰৱ কৰাৰ লগতে ভাৰতীয় হৈ গৌৰৱ কৰা – এই সমন্বয় আজি অতি প্ৰয়োজন।
শ্ৰমৰ মৰ্যাদা আৰু কৰ্মসংস্কৃতি: ৰাভাদেৱে কোনো কাম কৰিবলৈ ভয় কৰা নাছিল।কেতিয়াও শাৰীৰিক শ্ৰমক তুচ্ছজ্ঞান কৰা নাছিল। তেওঁ নিজে হাল বাইছিল,কঠীয়া ৰুইছিল।শিল্পী হিচাপে তেওঁ নিজৰ হাতেৰে ৰং মিহলাইছিল, বাঁহ-বেতৰ কাম কৰিছিল।তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে সকলো কামেই সমানে মৰ্যাদা পাব লাগে।তেওঁ কৈছিল, “কাম কৰি জীয়াই থকাটোৱেই মানুহৰ ধৰ্ম।” তেওঁৰ গীত, নাট, চিত্ৰ – সকলোৰে পিছত আছিল কঠোৰ সাধনা আৰু শ্ৰম।
সামাজিক সমতা আৰু জাতিভেদ বিৰোধী মনোভাৱ: ৰাভাদেৱে জাতি,ধৰ্ম,বৰ্ণৰ ভেদাভেদ তীব্ৰভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁ আদিবাসী, চাহ জনগোষ্ঠী, নিম্নবৰ্গৰ মানুহৰ মাজত থাকি তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি, ভাষা, দুখ-যাতনা নিজৰ কৰি লৈছিল। তেওঁৰ বহু গীতত শোষিত-নিপীড়িত মানুহৰ মুক্তিৰ আহ্বান আছে। তেওঁ সাম্যবাদী আদৰ্শত বিশ্বাসী আছিল আৰু সমাজৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে সক্ৰিয় ৰাজনীতি কৰিছিল।
সাংস্কৃতিক চেতনা আৰু লোকসংস্কৃতিৰ প্ৰতি মৰম: ৰাভাদেৱ আছিল অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ গৱেষক আৰু প্ৰচাৰক। তেওঁ ভাওনা, অংকীয়া নাট,নিচুকনি গীত, জিকিৰ-জাৰি আদি সংগ্ৰহ কৰি আধুনিক ৰূপ প্ৰদান কৰিলে।তেওঁৰ ৰচিত “শিৱোৰাম”, “তেজীমলা”, “মিছন”, “মুক্তি” আদি নাটে অসমীয়া ৰংমঞ্চ নতুনকৈ প্ৰাণ পাই উঠিল। তেওঁৰ সুৰত ৰচিত “বিৰহীৰ গীত”, “মোৰ দেশ”, “চাহ জনগোষ্ঠীৰ গীত” আদিয়ে আজিও মানুহৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে।তেওঁ কেতিয়াও পাশ্চাত্য সংস্কৃতিৰ অন্ধ অনুকৰণ কৰা নাছিল। নিজৰ শিপাৰ ওপৰত থিয় দি আধুনিকতা গ্ৰহণ কৰি কৰ্ম কৰিছিল।
প্ৰকৃতি প্ৰেম আৰু পৰিৱেশ চেতনা: ৰাভাদেৱৰ বহু গীত আৰু কবিতাত প্ৰকৃতিৰ ৰূপ,ৰস,গোন্ধ ফুটি উঠিছে। তেওঁ গছ-গছনি, নদী-পাহাৰ, পশু-পক্ষীক অতি মৰম কৰিছিল। তেওঁৰ জীৱনৰ শেষৰ ফালে তেওঁ তেজপুৰৰ ওচৰৰ বনাঞ্চলত সাধনাৰত জীৱন কটাইছিল। তেওঁ প্ৰকৃতিক শোষণৰ বস্তু নাভাবি, মানৱজাতিৰ প্ৰাণৰ মাতৃ বুলি ভাবিছিল।
নাৰীৰ মৰ্যাদা আৰু সমতাৰ পোষকতা: ৰাভাদেৱৰ নাট আৰু গীতত নাৰীক দেৱী বা ভোগ্য বস্তু হিচাপে নহয়, এগৰাকী স্বাধীন, চিন্তাশীল মানুহ হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। “তেজীমলা” নাটত তেওঁ নাৰীৰ সাহস, আত্মমৰ্যাদা আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে ৰুধি থিয় হোৱাৰ ক্ষমতা স্বতঃস্ফূৰ্তভাবে দেখুৱাইছে।
দেশপ্ৰেম আৰু আঞ্চলিক পৰিচয়ৰ সমন্বয়: ৰাভাদেৱ আছিল এজন দেশপ্ৰেমিক। ব্ৰিটিছ বিৰোধী আন্দোলনত তেওঁ সক্ৰিয়ভাৱে অংশ লৈছিল। কিন্তু লগতে তেওঁ অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতিৰ ৰক্ষাৰ বাবেও আজীৱন যুঁজিছিল। তেওঁৰ মতে ভাৰতীয় হোৱাৰ অৰ্থ নিজৰ আঞ্চলিক পৰিচয় হেৰুওৱা নহয়, বৰঞ্চ সেই পৰিচয়ক সমৃদ্ধ কৰি ৰাষ্ট্ৰক শক্তিশালী কৰা।
বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা কেৱল এজন শিল্পী নাছিল।তেওঁ আছিল এটা সম্পূৰ্ণ জীৱন দৰ্শন। তেওঁৰ সৰলতা, ত্যাগ, শ্ৰমৰ মৰ্যাদা, সমতাৰ চেতনা, সাংস্কৃতিক নিষ্ঠা, প্ৰকৃতি প্ৰেম – এই সকলো গুণে তেওঁৰ জীৱন শৈলীক কালজয়ী কৰি তুলিছে।বৰ্তমান সমাজত যেতিয়া মানুহে নৈতিক মূল্যবোধ হেৰুৱাই ভোগবাদৰ ফান্দত পৰি সাংস্কৃতিক শিপাৰ পৰা আঁতৰি গৈছে, তেতিয়া ৰাভাদেৱৰ জীৱন আমাৰ বাবে এক দিগদৰ্শক। তেওঁ আমাক শিকায় ডাঙৰ হ’বলৈ হ’লে ডাঙৰ ঘৰ-গাড়ী নালাগে, লাগে ডাঙৰ মন। নিজৰ বাবে নহয়, সমাজৰ বাবে জীয়াই থকাটোৱেই প্ৰকৃত মানৱ জীৱন।যদি আমি ৰাভাদেৱৰ এই জীৱন শৈলীক নিজৰ জীৱনত খাপ খুৱাব পাৰোঁ, তেন্তে অসম আৰু ভাৰতবৰ্ষই নৈতিকভাৱে, সাংস্কৃতিকভাৱে আৰু সামাজিকভাৱে আৰু অধিক সমৃদ্ধ হ’ব। কলাগুৰু বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাদেৱ কায়িকভাবে আমাৰ মাজত নাই, কিন্তু তেওঁৰ চিন্তা আৰু জীৱনাদৰ্শন চিৰকালৰ বাবে থাকিব।