কাব্যগ্ৰন্থ সমালোচনা
“ভালপোৱাৰ কথকতা”
কবি – পংকজ দাস,
বিশ্লেষক – প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
সাহিত্যৰ দৰবাৰত এখন নতুন গ্ৰন্থৰ আগমন সদায় এক আনন্দময় পৰিঘটনা। বিশ্বনাথ জিলাৰ গহপুৰৰ শিক্ষক তথা উদীয়মান কবি পংকজ দাসৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু ‘চিত্ৰবন স্বৰ্ণদল শাখা সাহিত্য সভা’ই প্ৰকাশ কৰা “ভালপোৱাৰ কথকতা” কাব্য সংকলনটি বৰ্তমানৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনত এক বিশেষ নতুন সংযোজন। ৯৯ টকা মূল্যৰ এই সংকলনখনিত মুঠ ৬৪ পৃষ্ঠাৰ বিস্তৃতি আছে। ইয়াৰ প্ৰচ্ছদ অংকন কৰিছে বিপুল কুমাৰ দিহিঙীয়াই। তেওঁৰ তুলিকাৰ আঁচোৰে কিতাপখনৰ নামৰ লগত এক অপূৰ্ব একাত্মবোধ ৰক্ষা কৰিছে। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰকাশভংগী আৰু মুদ্ৰণৰ মান যথেষ্ট উন্নত। ‘চিত্ৰবন স্বৰ্ণদল শাখা সাহিত্য সভা’ই গ্ৰন্থখন প্ৰকাশ কৰি সাহিত্য চৰ্চাৰ যি এক ইতিবাচক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে, সেয়া সমগ্ৰ সাহিত্য প্ৰেমী সমাজৰ বাবে প্ৰশংসনীয়।
গ্ৰন্থখনত অন্তৰ্ভুক্ত মুঠ ৪২ টা কবিতাই একোটা পৃথক চিন্তাৰ বীজ বহন কৰে। কবিৰ এই কাব্য যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছে ‘যাত্ৰা’ শীৰ্ষক কবিতাটিৰে। য’ত তেওঁ অতি সহজ-সৰল ভাষাৰে জীৱনৰ পথৰ জটিলতা আৰু গন্তব্যহীনতাৰ কথা অংকন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কলম হাতত তুলি লোৱাৰ এক তীব্ৰ তাড়নাই তেওঁক এই কাব্যিক জগতখনলৈ লৈ আহিছে। এই সততা প্ৰতিটো কবিতাতে বিদ্যমান। তেওঁ কোনো জটিল তাত্ত্বিক বিতৰ্কত সোমোৱাৰ বিপৰীতে নিজৰ অন্তৰৰ পৰা অহা অনুভৱক শব্দৰূপ দিছে। তেওঁৰ কবিতাৰ ভাষা আৱেগিক, কিন্তু কৃত্ৰিম নহয়। তেওঁৰ লিখনীত প্ৰতিফলিত হোৱা বিনয়বোধে পাঠকক সহজে গ্ৰন্থখনৰ ওচৰ চপাই আনে। এই সংকলনখনৰ জৰিয়তে তেওঁ জীৱনৰ প্ৰতি থকা এক ইতিবাচক দৃষ্টিভঙ্গী দাঙি ধৰিছে।
কবি পংকজ দাসৰ কবিতাত প্ৰকৃতি কেৱল পটভূমি নহয়, বৰঞ্চ প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিটো উপাদান একোটা জীৱন্ত চৰিত্ৰ। বাৰিষাৰ পথাৰ, শৰতৰ জোনাক বা বসন্তৰ বতাহক তেওঁ এনেদৰে সজাইছে যেন সেয়া মানুহৰ আৱেগৰ সমান্তৰালভাৱে চলিছে। তেওঁৰ ভাষাত – ‘বাৰিষাৰ বৰষুণৰ উত্তাল সোঁতত উটুৱাই লৈ যায়, জীৱনৰ অৰ্থ’। এই কথাষাৰৰ মাজেৰে তেওঁ জীৱনৰ সংগ্ৰামক প্ৰকৃতিৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। কোনো জটিল শব্দৰ আশ্ৰয় নোলোৱাকৈ জীৱনৰ গভীৰ সত্যসমূহক প্ৰকাশ কৰিব পৰাটোৱে তেওঁৰ কবিতাৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় দিশ। তেওঁৰ এই কাব্যিক চিত্ৰকল্পবোৰেই সংকলনটিক সুখপাঠ্য কৰি তোলাত মূল ভূমিকা পালন কৰিছে। কবিতাসমূহৰ প্ৰতিটো স্তৱক যেন একোটা পৃথক চিন্তাৰ আধাৰ, যিয়ে পাঠকক এক নতুন দিশলৈ লৈ যায়।
মানুহ আৰু মানুহৰ মাজৰ অদৃশ্য শিকলিডালৰ উপস্থিতি তেওঁৰ কবিতাত প্ৰকট। ‘জীৱনৰ ৰং’ বা ‘সুখ, দুখ, জীৱন ইত্যাদি’ৰ দৰে কবিতাসমূহত তেওঁ জীৱনৰ অৱশম্ভাৱী সত্যবোৰক মুখামুখি হৈছে। আধুনিক মানুহৰ যান্ত্ৰিক জীৱনত প্ৰেমৰ সংজ্ঞা কেনেদৰে সলনি হৈছে, সেই কথা তেওঁৰ কবিতাই সূক্ষ্মভাৱে আঙুলিয়াই দিয়ে। ‘গামোচা’ কবিতাটো এই ক্ষেত্ৰত এক উজ্জ্বল উদাহৰণ। এখন সৰল কাপোৰৰ টুকুৰাত কেনেদৰে এটা জাতিৰ পৰম্পৰা আৰু গৌৰৱ লুকুৱাই থাকে, সেয়া তেওঁ যি মমতাৰে প্ৰকাশ কৰিছে, সেয়া পাঠকৰ হৃদয়ত গভীৰভাৱে দাগ পেলায়। ‘অসুখ’ বা ‘শূন্যতা’ৰ দৰে কবিতাত তেওঁ একাকীত্বৰ যিটো চৰিত্ৰ দাঙি ধৰিছে, সেয়া প্ৰত্যেকজন সংবেদনশীল পাঠকৰ নিজৰ যেন অনুভৱ হয়। তেওঁৰ কবিতাত বিৰহৰ সুৰটো অতি মাধুৰ্যপূৰ্ণ, যি পঢ়ুৱৈক আত্মপৰ্যালোচনাৰ বাবে উদগনি দিয়ে।
কবিৰ চিন্তাধাৰাত সমাজৰ অসাম্যৰ প্ৰতি এক প্ৰচ্ছন্ন ক্ষোভ বিৰাজমান। ‘চহকী দেশৰ মানুহ আপুনি’ কবিতাটোত সমাজৰ তথাকথিত উচ্চবৰ্ণৰ মানুহৰ স্বাৰ্থপৰতা আৰু দৰিদ্ৰৰ প্ৰতি থকা অৱজ্ঞা তেওঁ নিৰ্মোহভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ কবিতাৰ শব্দচয়নত থকা তীক্ষ্ণতাই পাঠকক নিজৰ সমাজক নতুনকৈ চাবলৈ বাধ্য কৰে। তেওঁৰ এই লিখনীবোৰত অভিযোগৰ বিপৰীতে এক ইতিবাচক পৰিৱৰ্তনৰ আহ্বান আছে। তেওঁৰ কবিতাৰ মাজেৰে মানুহে মানুহক পুনৰাই চাবলৈ শিকিব লাগে, সেই বাৰ্তাই ধ্বনিত হৈছে। তেওঁ অতিমাত্ৰা ভাৱপ্ৰবণতাৰ পৰা নিজক মুক্ত কৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰে, তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিচাৰে অনুভৱবোৰ সৰল আৰু স্পষ্ট হওক। এই আৱেগিক সান্নিধ্যই সংকলনটিৰ পাঠকৰ বাবে এক বিশেষ প্ৰাপ্তি।
প্ৰশ্নবোধক দৃষ্টিভঙ্গী তেওঁৰ কবিতাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য। প্ৰতিটো কবিতাৰ মাজেৰে তেওঁ পাঠকক এটা অৰ্থপূৰ্ণ প্ৰশ্ন কৰে, যি সমাজ, প্ৰেম, জীৱন আৰু অস্তিত্বৰ সৈতে জড়িত। এই প্ৰশ্নসমূহে পাঠকৰ মনত একধৰণৰ অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে, যি অস্থিৰতাই মানুহক নিজৰ অস্তিত্বক লৈ চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। এই বুদ্ধিবৃত্তিক প্ৰভাৱে তেওঁৰ কবিতাক আৱেগিক আৰু চিন্তাশীল কৰি তুলিছে। পাঠকৰ লগত তেওঁৰ এক পোনপটীয়া যোগাযোগ আছে, যিটো আজিৰ জটিল কবিতাৰ মাজত বিৰল। এই সংকলনটি প্ৰেম, ভালপোৱা আৰু এক জীৱনবোধৰ দলিল, য’ত মানুহে নিজক বিচাৰি পাব। ‘নতুন বছৰত এখন চিঠিক দিবা’ কবিতাটোৰ যোগেদি তেওঁ যি সম্পৰ্কৰ উষ্ণতা বিচাৰিছে, সি আজিৰ ডিজিটেল যুগত বৰ প্ৰাসঙ্গিক।
সামৰণিত ক’ব পাৰি, সামাজিক দায়বদ্ধতা আৰু আৱেগৰ মাজৰ ভাৰসাম্য পংকজ দাসৰ কবিতাত সফলভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। তেওঁৰ কবিতাবোৰত যি জীৱনবোধ আৰু আৱেগিক সততা আছে, সি প্ৰতিগৰাকী পাঠকক এক নতুন ধৰণৰ প্ৰাপ্তিৰ আনন্দ দিয়ে। তেওঁৰ কবিতাই পাঠকক কেৱল আনন্দই নিদিয়ে, সমাজৰ প্ৰতি কৰণীয়ৰ কথাও সোঁৱৰাই দিয়ে। তেওঁৰ লিখনীত আৱেগৰ আধিক্য আছে যদিও তাৰ আঁৰত এক গভীৰ জীৱনবোধ লুকাই আছে। পংকজ দাসৰ এই কাব্য যাত্ৰা কেৱল আজিৰ বাবে নহয়, ভৱিষ্যতৰ বাবেও এক সমল। এই সংকলনটিয়ে অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰালত এক সুন্দৰ অৱদান আগবঢ়াইছে। জীৱনৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ এই কবিতাবোৰ এক উৎকৃষ্ট পথপ্ৰদৰ্শক হ’ব পাৰে। সাহিত্য অনুৰাগীসকলক মই এই সংকলনখন সংগ্ৰহ কৰি পঢ়িবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। আপোনালোকৰ পঠন অভিজ্ঞতাই কবিৰ আগন্তুক দিনৰ লিখনীক অধিক শক্তিশালী কৰিব। তেওঁৰ এই প্ৰচেষ্টা সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসাৰ যোগ্য আৰু এই কিতাপখন সংগ্ৰহ কৰিলে পঢ়ুৱৈয়ে এক অমূল্য সম্পদ লাভ কৰিব। কবি পংকজ দাসলৈ আমাৰ আন্তৰিক অভিনন্দন আৰু তেওঁৰ এই সাহিত্য যাত্ৰা নিৰবচ্ছিন্ন হৈ থাকক, সেয়াই কামনা কৰি এই পৰ্যালোচনাৰ সামৰণি মাৰিলোঁ।