অৰ্থৰ দাপোণত প্ৰতিফলিত মানৱতা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ ,বিহালী, বিশ্বনাথ
আধুনিক সভ্যতাৰ গতিধাৰাত অৰ্থ বা টকা হৈছে এনে এক অমোঘ শক্তি, যিয়ে মানুহৰ সামাজিক অৱস্থান নিৰূপণ কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। জন্মৰ পৰা মৃত্যুলৈ মানুহে অৰ্জন কৰা প্ৰতিটো সাফল্যৰ মাপকাঠি বহুক্ষেত্ৰত তেওঁৰ বেংক বেলেঞ্চ বা অৰ্থনৈতিক স্বচ্ছলতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে। সমাজৰ চকুত টকা কেৱল বিনিময়ৰ মাধ্যম হৈ থকা নাই, টকা হৈ পৰিছে এক অদৃশ্য পৰিচয়পত্ৰ। ব্যক্তিজনৰ চৰিত্ৰ, মেধা বা নিষ্ঠাৰ তুলনাত তেওঁৰ আৰ্থিক সক্ষমতাক অধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া পৰিলক্ষিত হয়। এই পৰিৱৰ্তিত সমাজ ব্যৱস্থাত টকা থাকিলে মানুহে যেন কোনো যাদুকৰী শক্তিৰ অধিকাৰী হৈ পৰে, যাৰ ফলত তেওঁৰ চাৰিওফালে এক কৃত্ৰিম আদৰৰ আৱৰণ গঢ় লৈ উঠে। প্ৰতিটো অৱস্থাত অৰ্থই মানুহৰ অস্তিত্বৰ সৈতে এক নিবিড় সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। মানুহৰ প্ৰতিটো উচ্চাকাংক্ষাক টকাৰ অংকত জুখি চোৱাটো আজি এক প্ৰথা হৈ পৰিছে। এই ধাৰাই মানুহক এক যন্ত্ৰসদৃশ জীৱনলৈ ঠেলি দিছে, য’ত মানুহৰ আৱেগবোৰ গৌণ হৈ পৰে। মানুহৰ জীৱনৰ পৰা প্ৰকৃত শান্তি আৰু আনন্দ ক্ৰমে নাইকিয়া হৈছে। আমি টকাৰ পাছত দৌৰিবলৈ গৈ আমাৰ নিজৰ ব্যক্তিত্বক জলাঞ্জলি দিছোঁ। অৰ্থই মানুহৰ চৰিত্ৰৰ ওপৰত এক এনে পৰ্দা টানি দিয়ে, যাৰ ফলত মানুহৰ আচল মুখখন কেতিয়াও পোহৰলৈ নাহে। টকাৰ জৰিয়তে আমি আমাৰ ভুলবোৰকো শুদ্ধ বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰোঁ। মানৱ সমাজৰ বাবে এইয়া সঁচাকৈয়ে এক তিতা সত্য।
প্ৰতিটো অনুষ্ঠানত মুখ্য অতিথিৰ আসনখন কেৱল সেইসকলৰ বাবেই সংৰক্ষিত থাকে, যিসকলে সমাজৰ অৰ্থনৈতিক ভেটি টনকিয়াল কৰাত সহায় কৰে। সমাজৰ সভাই-সমিতিয়ে, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত বা ধৰ্মীয় কাৰ্যসূচীত এজন আৰ্থিকভাৱে শক্তিশালী ব্যক্তিৰ উপস্থিতিয়ে এক সুকীয়া গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰে। আয়োজকসকলে তেওঁক সন্মান যাচে, কাৰণ তেওঁৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত অনুষ্ঠানৰ ভৱিষ্যত নিৰ্ভৰ কৰে। এইক্ষেত্ৰত তেওঁৰ জ্ঞান বা অভিজ্ঞতাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পকেটৰ জোৰহে চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। এজন সাধাৰণ অথচ জ্ঞানী ব্যক্তিৰ তুলনাত এজন অৰ্থৱান ব্যক্তিৰ ভাষণত মানুহে যেন অতিপ্ৰাকৃতিক সত্য বিচাৰি পায়। টকা মানুহৰ মানসিকতাৰ এনে এক অৱস্থা, য’ত সত্যতকৈ আৰ্থিক প্ৰভাৱহে অধিক গুৰুত্বপূর্ণ বুলি বিবেচিত হয়। এই প্ৰৱণতাই প্ৰতিভাৰ অৱমূল্যায়ন কৰে। যাৰ হাতত টকা আছে, তেওঁৰ বাবে সকলো দুৱাৰ খোলা। যিজনৰ হাতত টকা নাই, তেওঁৰ বাবে দুৱাৰবোৰ বন্ধ। এই বৈষম্যই সমাজত এক গভীৰ ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছে। সমাজৰ প্ৰতিটো স্তৰত আজি টকাৰ এই আধিপত্য পৰিলক্ষিত হয়। জ্ঞান বা বিদ্যা আজি অৰ্থৰ সমকক্ষ হ’ব নোৱাৰে। এই পৰিৱেশত প্ৰকৃত গুণীজনৰ স্থান অৰ্থৱান ধনিকৰ হাতত হেৰাই যায়।
গাঁৱৰ প্ৰেক্ষাপটত অৰ্থৰ প্ৰভাৱ আৰু অধিক স্পষ্ট। এখন সমাজত বা গাঁৱত যি ব্যক্তিৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা উন্নত, তেওঁ স্বাভাৱিকতে সমাজৰ মুখ্য ব্যক্তি হিচাপে চিহ্নিত হয়। বিবাদ-বিসম্বাদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সামাজিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰলৈকে সকলোতে তেওঁৰ মতামতেই চূড়ান্ত। কাৰণ সমাজৰ মানুহৰ ধাৰণা মতে, যাৰ হাতত ধন আছে, তেওঁৰ হাতত সমাধানৰ ক্ষমতাও অধিক। তেওঁৰ আদেশ মানি চলাটো যেন সমাজৰ স্বাভাৱিক নিয়ম। এই ব্যৱস্থাত দৰিদ্ৰজনৰ প্ৰজ্ঞা বা অভিজ্ঞতা তল পৰি যায়। তেওঁলোকে দিয়া দিহা বা পৰামৰ্শসমূহ অৰ্থৰ অভাৱত অৱজ্ঞাত ভৰি থাকে। এনে এক পৰিৱেশত প্ৰতিভা বা সততাৰ স্থানত অৰ্থই সমাজৰ নিয়ন্ত্ৰণ ৰেখা নিজৰ হাতলৈ লৈ আহে। গাঁৱৰ পৰিৱেশত অৰ্থই যেন এক শ্ৰেণী বিভাজনৰ দেৱাল তৈয়াৰ কৰে। এই দেৱালৰ সিপাৰে থকা দুখীয়া লোকসকলৰ কণ্ঠ সদায় ৰুদ্ধ হৈ থাকে। তেওঁলোকৰ আশা-আকাংক্ষাবোৰ কেৱল সপোন হৈয়ে ৰয়। ইয়াৰ পৰিণতিত সমাজত একধৰণৰ অঘোষিত শ্ৰেণী বৈষম্য গা কৰি উঠিছে। এই বৈষম্যই গাঁৱৰ শান্তিপূৰ্ণ পৰিৱেশত বিষাক্ত অৱদান আগবঢ়ায়।
এজন বিশিষ্ট সমাজসেৱক হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবেও অৰ্থ আটাইতকৈ সহজ পথ। দান-বৰঙণি দিয়া বা সামাজিক অনুষ্ঠানত সাহাৰ্য আগবঢ়োৱা ব্যক্তিক সমাজৰ চকুত সেৱকৰ আসন দিয়া হয়। আচলতে সমাজসেৱা এক মনৰ অনুভূতি, কিন্তু আধুনিক সময়ত ই এক অৰ্থনৈতিক লেনদেনলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। যিমান বেছি টকা খৰচ কৰিব, সিমানেই তেওঁৰ নামৰ সন্মুখত ‘বিশিষ্ট’ উপাধিটো দৃঢ় হ’ব। এই অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বলত এজন ব্যক্তি নেতা বা সমাজৰ মজিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ পৰাটো এটা সাধাৰণ প্ৰক্ৰিয়া। সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তাৰ আধাৰ তেওঁৰ সেৱা নহয়, সেয়া তেওঁৰ অৰ্থৰ সৰবৰাহহে। নেতা হিচাপে তেওঁৰ গ্ৰহণযোগ্যতা বাঢ়ে, কিয়নো তেওঁৰ আৰ্থিক প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা তেওঁ সকলো ধৰণৰ প্ৰতিবন্ধকতা অতিক্ৰম কৰিবলৈ সক্ষম হয়। এইবোৰ ঘটনাই প্ৰমাণ কৰে যে সমাজত মানৱতাতকৈ অৰ্থৰ ওজন বেছি। যিমান ডাঙৰ অৱদান, সিমানেই ডাঙৰ পদবী। সমাজসেৱা আজি এক ব্যৱসায়িক কৌশল হৈ পৰিছে। এই কৌশলৰ আঁৰত প্ৰকৃত সমাজসেৱাৰ কোনো স্থান নাই।
পৰিয়ালৰ অভ্যন্তৰতো অৰ্থই মানুহৰ চৰিত্ৰৰ ওপৰত এক পৰ্দা টানি দিয়ে। পৰিয়ালৰ প্ৰিয়জন হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ অৰ্থই পথ প্ৰশস্ত কৰে। যি ব্যক্তি আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী বা ধনাঢ্য, তেওঁ পৰিয়ালৰ প্ৰতিটো আলোচনাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। তেওঁৰ কথা ঘৰৰ প্ৰতিজন সদস্যই মানি ল’বলৈ বাধ্য। মাক-দেউতাকৰ দায়িত্বশীল সন্তান হিচাপে তেওঁৰ প্ৰতি থকা মৰমৰ পৰিমাণো কেতিয়াবা তেওঁৰ অৰ্থৰ মাত্ৰাৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে বৃদ্ধি পায়। যি সন্তানৰ হাতত টকা আছে, তেওঁৰ প্ৰতি পিতৃ-মাতৃৰ আশা আৰু চেনেহৰ মাত্ৰা যেন এক ভিন্ন পৰ্যায়ত উপনীত হয়। এই ধাৰণাটোৱে জন্ম দিয়া এক নিৰ্দয় বাস্তৱৰ সৈতে আমি সকলোৱে পৰিচিত। টকা থকা সন্তানৰ ভুলবোৰো অৰ্থৰ জ্যোতিৰ পৰ্দাত ঢাক খাই পৰে, আনহাতে দুখীয়া সন্তানৰ সকলো চেষ্টা বা ত্যাগ সমাজৰ চকুত তুচ্ছ হৈ ৰয়। এই পৰিয়াল কেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতিয়ে সন্তানৰ মাজতো বৈষম্য সৃষ্টি কৰে। যিটো পিতৃ-মাতৃৰ বাবে অশুভ লক্ষণ। অৰ্থৰ বাবে আজি বহুতো পৰিয়াল খণ্ডিত হৈ পৰিছে। এইটো এক অত্যন্ত দুঃখজনক বাস্তৱ।
এই অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ পৰা শহুৰ ঘৰৰ সম্পৰ্কও মুক্ত নহয়। এজন আদৰৰ জোঁৱাই হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ আৰ্থিক স্বচ্ছলতা এক প্ৰধান চৰ্ত। সমাজত যি জোঁৱাইৰ হাতত ধন আছে, তেওঁৰ প্ৰতি থকা আদৰ-আপ্যায়নৰ সীমা নাই। বিবাহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰতিটো সামাজিক কাৰ্যকলাপত তেওঁৰ অৱস্থান ৰাজকীয়। তেওঁৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাই তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ দুৰ্বলতাকো ঢাকি ৰাখে। বিপৰীতে, আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা জোঁৱাইৰ প্ৰতি থকা বিচাৰ-বুদ্ধি সদায়েই চৰম অৱহেলিত পৰিলক্ষিত হয়। অৰ্থই মানুহৰ ব্যক্তিত্বক কেনেকৈ সংজ্ঞায়িত কৰে, তাৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হ’ল এই সম্পৰ্কীয় সমীকৰণ। প্ৰেম বা আত্মীয়তাৰ গভীৰতা বিচাৰিবলৈ যোৱাৰ সলনি অৰ্থৰ জোখ-মাখ লৈ সম্পৰ্কৰ প্ৰমাণ পত্ৰ তৈয়াৰ কৰা হয়। এই জোঁৱাইৰ সন্মান বা অৱমাননা কেৱল তেওঁৰ টকাৰ মোনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে মানুহৰ মৰ্যাদা আজি কিমান তললৈ নামিছে। সম্পৰ্কবোৰ আজি একোটাহঁত টকাৰ লেনদেন হৈ পৰিছে।
পতি আৰু পত্নীৰ মাজৰ পৱিত্ৰ বন্ধনতো অৰ্থৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট। পত্নীৰ ওচৰত প্ৰিয় স্বামী হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ আৰ্থিক নিৰাপত্তা এক প্ৰধান চাবিকাঠি। স্বামীৰ অৰ্থনৈতিক সক্ষমতাই পত্নীৰ সুৰক্ষা আৰু ভৱিষ্যতৰ সপোনবোৰক অৱলম্বন প্ৰদান কৰে। যি স্বামী আৰ্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী, তেওঁৰ ঘৰুৱা জীৱনৰ সমীকৰণবোৰ কিছু পৰিমাণে সহজ হয়। ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে অৰ্থ অবিহনে প্ৰেম নাই, কিন্তু সমাজৰ দৃষ্টিভংগীয়ে স্বামীৰ প্ৰতি থকা পত্নীৰ সন্মান আৰু আকৰ্ষণৰ অৰ্থ অৰ্থৰ সৈতে যুক্ত কৰি দিয়ে। এই বাস্তৱিক সংঘাতত আৱেগবোৰ প্ৰায়েই অৰ্থৰ হেঁচাত চেপা খায়। স্বামীৰ অসাৰ্থকতা বা আৰ্থিক সংকটৰ সময়ত বহু সময়ত সেই প্ৰিয় স্বামীৰ প্ৰতি থকা সমাজ বা পৰিয়ালৰ দৃষ্টিভংগীৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে। অৰ্থই মানুহৰ চৰিত্ৰৰ ওপৰত এক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে, যিয়ে প্ৰেমক চৰ্তযুক্ত কৰি তোলে। আৱেগ আৰু টকাৰ এই যুঁজত প্ৰায়েই টকাই জয়ী হয়।
পিতা আৰু সন্তানৰ মাজৰ সম্পৰ্কতো অৰ্থৰ প্ৰভাৱ অমোঘ। সন্তানৰ ওচৰত শ্ৰেষ্ঠ পিতৃ হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ অৰ্থই একমাত্ৰ মাধ্যম হৈ পৰে। পিতৃৰ ওপৰত থকা সন্তানৰ আস্থা আৰু শ্ৰদ্ধা বহুক্ষেত্ৰত পিতৃৰ আৰ্থিক অৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সন্তানৰ শিক্ষা, দীক্ষা, বিলাস-ভ্ৰমণ আৰু ভৱিষ্যতৰ সুনিশ্চিত পৰিকল্পনা কৰিবলৈ পিতৃৰ হাতত অৰ্থৰ প্ৰয়োজন হয়। অৰ্থৱান পিতৃৰ প্ৰতি থকা সন্তানৰ আকৰ্ষণ আৰু তেওঁৰ আদৰ্শ মানি লোৱাৰ প্ৰৱণতা অধিক। তাৰ বিপৰীতে, আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল পিতৃয়ে বহু সময়ত সন্তানৰ ওচৰত নিজৰ অস্তিত্বৰ সংকটত ভোগা দেখা যায়। এই ধাৰণাটোৱে জন্ম দিয়া এক নিৰ্দয় বাস্তৱৰ সৈতে আমি সকলোৱে পৰিচিত। টকা থকা পিতৃৰ প্ৰতি সন্তানৰ যি ধৰণৰ আৱেগিক সান্নিধ্য থাকে, আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা পিতৃৰ ক্ষেত্ৰত সেয়া বহু সময়ত বিৰল হৈ পৰে। এইয়া এক ধৰণৰ মানসিক দাসত্ব, য’ত আৱেগক অৰ্থৰ জোখ-মাখৰে পৰিমাপ কৰা হয়। পিতৃৰ প্ৰতি অৰ্থই আজি এক নতুন সংজ্ঞাত উপনীত হৈছে। এই সংজ্ঞাই আমাৰ সমাজৰ বুনিয়াদ কঁপাই তুলিছে।
সমাজত মানুহৰ পৰিচয়ৰ এটা বৃহৎ অংশ নিৰ্ভৰ কৰে তেওঁৰ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠাৰ ওপৰত। অৰ্থৱান ব্যক্তিয়ে সমাজে দিয়া উপাধি আৰু সন্মানৰ পাত্ৰ হ’বলৈ সৰ্বদাই চেষ্টা চলায়। এই ধৰণৰ প্ৰতিষ্ঠাই তেওঁলোকক এক বিশেষ শ্ৰেণীৰ মানুহ হিচাপে সমাজত থিয় কৰায়। তেওঁলোকৰ কথাত সমাজৰ প্ৰভাৱ পৰে, তেওঁলোকৰ পৰামৰ্শসমূহ আজ্ঞা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, সাধাৰণ অৰ্থনীতিৰ ব্যক্তিৰ কণ্ঠ সদায় সমাজৰ মাজত হেৰাই যায়। তেওঁলোকৰ যোগ্যতা বা প্ৰজ্ঞা থকা সত্ত্বেও অৰ্থৰ অভাৱত তেওঁলোকে একো প্ৰমাণ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। সমাজৰ এই বিভাজনৰ আঁৰত থকা অৰ্থৰ শক্তি অতিশয় ভয়ংকৰ। ইয়াৰ দ্বাৰা আমি আচলতে মানুহৰ মাজত বৈষম্যৰ বীজ ৰোপণ কৰি আছোঁ। প্ৰতিভাৱান লোকসকলে অৰ্থৰ অভাৱত নিজৰ কণ্ঠ হেৰুৱাই পেলায়। তেওঁলোকৰ জ্ঞান অৰ্থৰ অভাৱত কেৱল নিজৰ ভিতৰতে সীমিত হৈ ৰয়। এই বিভাজনে সমাজক কেৱল ক্ষতি কৰে। যি ক্ষতি সমাজৰ বাবে অপুৰণীয়।
মানুহৰ সামাজিক জীৱনত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাৰ কৌশলবোৰো অৰ্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এজন নেতা হোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ধনৰ অভাৱত বহু সৎ ব্যক্তিৰ সামাজিক ৰাজনীতিৰ দৌৰৰ পৰা আধা বাটৰ পৰা বিদায় ল’ব লগা হয়। টকাৰ জৰিয়তে কিদৰে মানুহৰ মন জয় কৰিব পাৰি, সেয়া এক কলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই কৌশলে সমাজৰ সুস্থ পৰিৱেশক কলুষিত কৰে। প্ৰকৃত নেতাৰ চৰিত্ৰ গুণৰ দ্বাৰা বিচাৰ কৰিবলৈ এৰি অৰ্থৰ জোৰত বিচাৰ কৰা বাবে আমি আজি সমাজত যোগ্য নেতৃত্বৰ অভাৱ অনুভৱ কৰিবলৈ ধৰিছোঁ। এই অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱে সমাজৰ মূল গাঁথনিটোকেই দুৰ্বল কৰি পেলাইছে। ইয়াৰ ফলত প্ৰকৃত প্ৰতিভাৱান ব্যক্তি অৱহেলিত হৈ পৰে আৰু অৰ্থৰ জোৰত অযোগ্য ব্যক্তিয়ে ক্ষমতাৰ গাদী দখল কৰে। ক্ষমতাৰ এই খেলত সততাৰ কোনো মূল্য নাই। কেৱল টকাৰ শক্তিহে শেষত বিজয়ী হয়। ইয়াৰ পৰিণতি দেশ আৰু দহৰ বাবে অতি ভয়াবহ।
বন্ধুত্বৰ সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰতো অৰ্থৰ এই ভুমিকা অতিকৈ স্পৰ্শকাতৰ। বন্ধুত্ব যেতিয়া অৰ্থৰ আধাৰত গঢ় লয়, তেতিয়া সি কেৱল এটা সাময়িক চুক্তি হিচাপে গণ্য হয়। ধনাঢ্য বন্ধুৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণৰ মূলতে তেওঁৰ লগত থকা অৰ্থৰ প্ৰভাৱ। এনে বন্ধুত্বত কোনো আত্মিক সংযোগ নাথাকে। যেতিয়া অৰ্থৰ অৱসান ঘটে, তেতিয়া এই বন্ধুত্বৰো অৱসান ঘটে। আমি দেখা পাওঁ যে বহু সময়ত বন্ধুমহলত অৰ্থৰ আদান-প্ৰদানক লৈয়ে সম্পৰ্কৰ গভীৰতা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এইয়া বন্ধুত্বৰ দৰে এক পৱিত্ৰ আৱেগৰ বাবে নিশ্চিত ভাৱে এক ডাঙৰ অপমান। আমি আমাৰ সামাজিক জীৱনত প্ৰকৃত বন্ধু বিচাৰিবলৈ যোৱাৰ সলনি অৰ্থৱান সংগী বিচাৰি ঘূৰি ফুৰোঁ। এই পৰিৱেশে মানুহৰ মনৰ পৰা দয়া আৰু মৰমৰ ভাৱবোৰ আঁতৰাই পেলাইছে। প্ৰকৃত বন্ধুত্বৰ অৰ্থ আজিৰ যুগত অৰ্থৰ প্ৰভাৱত ম্লান পৰিছে। এই ম্লানতা বন্ধুত্বৰ বাবে এক চৰম আঘাত।
জীৱনৰ অৱসৰৰ দিশে গতি কৰা অৱস্থাত মানুহে উপলব্ধি কৰে যে অৰ্থৰ সেই চকচকীয়া প্ৰভাৱবোৰ আচলতে ক্ষণস্থায়ী। যি অৰ্থৰ বাবে আমি জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়বোৰ উৎসৰ্গা কৰিলোঁ, সেই অৰ্থই শেষত আমাক প্ৰকৃত শান্তি দিবলৈ সক্ষম নহয়। অৱসৰৰ সময়ত মানুহে নিজৰ হাতৰ তালুলৈ চাই অনুভৱ কৰে যে জীৱনৰ অৰ্থ টকাৰ সংখ্যাত নাথাকে, সেইবোৰ থাকে আমি অৰ্জন কৰা অভিজ্ঞতা আৰু মানুহৰ মৰমৰ মাজতহে থাকে। টকা থাকিলে সমাজৰ সকলোৱে আদৰ কৰিব পাৰে, কিন্তু সেই আদৰৰ অন্তৰালত থকা স্বাৰ্থৰ বৰণ যেতিয়া স্পষ্ট হৈ পৰে, তেতিয়া মানুহে নিজৰ ভুলৰ সৈতে মুখামুখি হয়। আমি যি প্ৰতিষ্ঠা, যি নাম আৰু যশস্যাৰ বাবে দৌৰিলোঁ, সেইবোৰ যেন একো একোটা মৰীচিকা মাত্ৰ। এই সত্যটো বাৰ্ধক্যৰ দুৱাৰদলিত উপনীত হৈহে বহুতে অনুভৱ কৰে। এই উপলব্ধিয়ে মানুহক জীৱনৰ শেষ বেলাত এক নতুন দিশ দেখুৱায়। এই শিক্ষা জীৱনৰ আটাইতকৈ দামী শিক্ষা।
প্ৰকৃততে মানৱীয় মূল্যবোধসমূহ অৰ্থৰ দ্বাৰা ক্ৰয় কৰিব নোৱাৰি। মৰম, বিশ্বাস, ত্যাগ আৰু সহানুভূতি – এইবোৰ হৈছে জীৱনৰ আচল সম্পদ। টকা থাকিলে আমি নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি ভোগ-বিলাসিতা লাভ কৰিব পাৰোঁ, কিন্তু শান্তি ক্ৰয় কৰিব নোৱাৰোঁ। আজিৰ সমাজত আমি যি প্ৰতিযোগিতাৰ মাজেদি পাৰ হৈছোঁ, তাৰ ফলত আমি আমাৰ চৰিত্ৰৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰি পেলাইছোঁ। অৰ্থৰ লালসাত আমি পাহৰি গৈছোঁ যে মানুহৰ অস্তিত্ব কেৱল তেওঁৰ সম্পত্তিত নহয়, মানুহৰ অস্তিত্ব, আদৰ্শ আৰু তেওঁৰ চিন্তাধাৰাতহে থাকে। যি সমাজত টকাৰ বাবে মাক-দেউতাকক অৱহেলা কৰা হয় বা পত্নীৰ আদৰ টকাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়, সেই সমাজ অৱক্ষয়ৰ পথত আগবাঢ়িছে। এই অৱক্ষয় ৰোধ কৰিবলৈ আমি এক ধৰণৰ মানসিক বিপ্লৱৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ কৰোঁ। আমাৰ চিন্তাৰ ধাৰা সলনি হ’লেই সমাজৰ পৰিৱেশ সলনি হ’ব। মানৱতাক জয় কৰিবলৈ অৰ্থৰ প্ৰয়োজন নাই। তাৰ বাবে প্ৰয়োজন কেৱল এটা নিকা মনৰ।
সামৰণিত এটা কথা নিশ্চিতভাৱে ক’ব পাৰি যে টকা সুখী জীৱনৰ একমাত্ৰ আহিলা নহয়। আমাৰ প্ৰতিটো ভাল কামৰ পিছত থকা প্ৰধান শক্তিক আমি সদায় সন্মান জনোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। নিজৰ কৰ্মৰ মাজেদি আমি অনাগত প্ৰজন্মৰ বাবে এক উদাহৰণ হৈ ৰ’ব পাৰোঁ। যি হাতত টকা থাকে, সেই হাতেৰে যদি কোনো দুখীজনক নিঃস্বাৰ্থভাৱে সহায় কৰা হয়, তেতিয়াহে সেই টকাৰ সার্থকতা আহে। কোনো আড়ম্বৰ নোহোৱাকৈ কৰা দানে মানুহক যি তৃপ্তি দিয়ে, সেয়া কোনো ধন-সম্পত্তিয়ে দিব নোৱাৰে। হাতৰ পৰশৰ লগত জড়িত এই অসীম শক্তিৰ ওপৰত ভৰসা কৰিয়েই আমি আমাৰ অনন্ত যাত্ৰাৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপ আগুৱাব পাৰোঁ। নিজৰ নৈতিকতা আৰু কৰ্মত দেখুওৱা নিষ্ঠাই মানুহক মৃত্যুৰ পিছতো অমৰ কৰি ৰাখে। এই নিষ্ঠাই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থ।
টকা হৈছে আমাৰ জীৱনৰ এক গৌণ বস্তু, যি আমাক প্ৰয়োজনত সহায় কৰে কিন্তু শেষলৈকে সাৰথি হৈ নাথাকে। জীৱনৰ শেষৰ ফালে নিজৰ কৰ্মৰ ফালে চাই আমি অৱশেষত তৃপ্তিৰ হাঁহি মাৰিব পাৰিম, কাৰণ আমি অৰ্থৰ মোহত বন্দী নহৈ মানৱতাক ধৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ। যিদিনা সমাজৰ প্ৰত্যেকজন মানুহে বুজি পাব যে টকাৰ ওচৰত মানুহৰ মূল্য নাই, সেইদিনাই আমাৰ সমাজ প্ৰকৃত অৰ্থত শিক্ষিত হৈ উঠিব। আহক, আমি সকলোৱে মিলি এক নতুন সমাজ গঢ়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি লওঁ, য’ত টকাৰ পৰিমাণে নহয়, মানুহৰ হৃদয়ৰ বিশালতাই তেওঁৰ পৰিচয় বহন কৰিব। এইদৰেই এটা সফল জীৱনৰ আধাৰ হ’ল – নিজে কৰা কষ্ট আৰু নিজৰ ওপৰত ৰখা অটল বিশ্বাস। আমাৰ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে আমি এক মূল্যবোধৰ আধাৰিত পৃথিৱী এৰি থৈ যাব পাৰিলে, সেয়াই হ’ব আমাৰ আচল উত্তৰাধিকাৰ। অৰ্থৰ মোহমুক্ত জীৱনই প্ৰকৃত সুখৰ আধাৰ। এই সত্যক আমি কেতিয়াও পাহৰিব নালাগে।