সামাজিক মাধ্যম সাহিত্য-চৰ্চাৰ মাধ্যম হ’ব পাৰে নে?
শিল্পা প্ৰিয়ম কুণ্ডিণ্য
গুৱাহাটী,সাতগাঁও
মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশৰ ইতিহাসত সাহিত্যই এক বিশেষ স্থান দখল কৰি আহিছে। সাহিত্য হৈছে সমাজৰ দাপোণ; ই মানুহৰ অনুভূতি, চিন্তা-চেতনা, আশা-আকাংক্ষা, সংস্কৃতি আৰু জীৱনদৰ্শনক প্ৰতিফলিত কৰে। যুগে যুগে সাহিত্যৰ বিকাশ আৰু প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন মাধ্যমৰ অৱদান আছে। এসময়ত সাহিত্যৰ প্ৰচাৰ মুখে মুখে হৈছিল, পিছলৈ পুথি, কাকত-আলোচনী, গ্ৰন্থ আৰু অন্যান্য ধৰণৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে সাহিত্যৰ বিস্তাৰ ঘটিছিল। বৰ্তমান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ অভূতপূৰ্ব উন্নয়নৰ ফলত বিশ্ব এখন সৰু গাঁৱৰ দৰে হৈ পৰিছে। এই পৰিৱৰ্তিত যুগত সামাজিক মাধ্যমসমূহে যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিগন্ত উন্মোচন কৰিছে। ফেচবুক, ইউটিউব, ইনষ্টাগ্ৰাম, এক্স (টুইটাৰ), ব্লগ আদি সামাজিক মাধ্যমসমূহে কেৱল যোগাযোগৰ মাধ্যম হিচাপেই নহয়, সাহিত্য-চৰ্চা আৰু সাহিত্যৰ প্ৰসাৰৰ এক শক্তিশালী মঞ্চ হিচাপেও আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। সেয়েহে সামাজিক মাধ্যম সাহিত্য-চৰ্চাৰ মাধ্যম হ’ব পাৰে নে নাই, এই বিষয়টোৱে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
সামাজিক মাধ্যম আৰু সাহিত্য- সামাজিক মাধ্যম হৈছে এনে এক ডিজিটেল মঞ্চ, য’ত মানুহে নিজৰ মতামত, অভিজ্ঞতা, সৃষ্টিশীলতা আৰু জ্ঞান সহজে আনৰ লগত ভাগ-বতৰা কৰিব পাৰে। সাহিত্য মূলতঃ মানুহৰ মনৰ সৃষ্টিশীল প্ৰকাশ। যেতিয়া এই সৃষ্টিশীল প্ৰকাশ সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে বহু লোকৰ ওচৰ পায়, তেতিয়া সাহিত্যৰ বিস্তাৰৰ নতুন পথ মুকলি হয়। সামাজিক মাধ্যমৰ সহায়ত এতিয়া এজন লেখকে নিজৰ কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ, উপন্যাস বা সমালোচনা মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তৰ পাঠকৰ ওচৰলৈ পঠিয়াব পাৰে।
সামাজিক মাধ্যমৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সুবিধা হৈছে ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰসাৰ ক্ষমতা। অতীতত কোনো লেখকৰ ৰচনা প্ৰকাশ কৰিবলৈ আলোচনী বা প্ৰকাশন সংস্থাৰ অনুমতিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। বহু প্ৰতিভাৱান লেখকেও সুযোগৰ অভাৱত নিজৰ সৃষ্টিশীলতাক প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰিছিল। কিন্তু সামাজিক মাধ্যমৰ যুগত সেই বাধা বহু পৰিমাণে দূৰ হৈছে। এতিয়া যিকোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ সাহিত্যিক সৃষ্টি অনলাইনত প্ৰকাশ কৰি পাঠকৰ সঁহাৰি লাভ কৰিব পাৰে।
ইয়াৰ উপৰিও সামাজিক মাধ্যমত বিভিন্ন সাহিত্যিক গোট, পৃষ্ঠা আৰু অনলাইন মঞ্চ গঢ় লৈ উঠিছে। এই গোটসমূহত সাহিত্য পাঠ, আলোচনা, সমালোচনা আৰু সাহিত্য-সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ফলত সাহিত্যৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকল এক উমৈহতীয়া পৰিৱেশত একত্ৰিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে।
সামাজিক মাধ্যম নতুন লেখক সৃষ্টিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ। বহু নবীন লেখকে নিজৰ প্ৰতিভা প্ৰথমে সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তেই প্ৰকাশ কৰিছে। পাঠকৰ ইতিবাচক সঁহাৰিয়ে তেওঁলোকক অধিক উৎসাহিত কৰে। বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক মাধ্যমত জনপ্ৰিয় হোৱা লেখকৰ গ্ৰন্থ পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰকাশিত হৈ ব্যাপক সমাদৰ লাভ কৰিছে। সেয়েহে সামাজিক মাধ্যমক নতুন সাহিত্যিক প্ৰতিভা বিকাশৰ এক উৰ্বৰ ভূমি বুলি কোৱা যায়।
সাহিত্যৰ বিকাশৰ বাবে গঠনমূলক আলোচনা আৰু সমালোচনা অতি প্ৰয়োজনীয়। সামাজিক মাধ্যমত পাঠক আৰু লেখকৰ মাজত প্ৰত্যক্ষ যোগাযোগ স্থাপন হয়। পাঠকে কোনো ৰচনা পঢ়ি নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিব পাৰে আৰু লেখকেও সেই মতামত গ্ৰহণ কৰি নিজৰ লিখনিশৈলী উন্নত কৰাৰ সুযোগ পায়। বিভিন্ন সাহিত্যিক আলোচনাচক্ৰ, লাইভ অনুষ্ঠান আৰু অনলাইন সভাই সাহিত্য-চৰ্চাক অধিক জীৱন্ত আৰু গতিশীল কৰি তুলিছে।
সামাজিক মাধ্যমৰ আন এক উল্লেখযোগ্য অৱদান হৈছে ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ সংৰক্ষণ। আঞ্চলিক ভাষাসমূহৰ সাহিত্য এতিয়া আগতকৈ অধিক মানুহৰ ওচৰ পোৱা সম্ভৱ হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ কবিতা, গল্প, লোকসাহিত্য, গীত আৰু সংস্কৃতি-সম্পৰ্কীয় বিষয়বস্তু সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত থকা অসমীয়াসকলৰ ওচৰলৈ সহজে পঠিয়াব পৰা যায়। ইয়াৰ ফলত মাতৃভাষাৰ প্ৰতি অনুৰাগ বৃদ্ধি পায় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণত সহায় হয়।
যদিও সামাজিক মাধ্যম সাহিত্য-চৰ্চাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম, তথাপিও ইয়াৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতা আৰু নেতিবাচক দিশ আছে। বহু সময়ত গুণগত মানতকৈ জনপ্ৰিয়তাক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ফলত নিম্নমানৰ লিখনিও অধিক প্ৰচাৰ লাভ কৰে। তদুপৰি, সামাজিক মাধ্যমত কপি-পেষ্ট সংস্কৃতি, সাহিত্য চুৰি, অপপ্ৰচাৰ আৰু অশালীন মন্তব্যৰ দৰে সমস্যাও দেখা যায়। আনহাতে, অধিকাংশ পাঠকে দীঘলীয়া আৰু গভীৰ সাহিত্য পঢ়াতকৈ চুটি আৰু তাৎক্ষণিক বিষয়বস্তুৰ প্ৰতি অধিক আকৰ্ষিত হয়, যাৰ ফলত গম্ভীৰ সাহিত্য-চৰ্চা কেতিয়াবা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে।
সামাজিক মাধ্যম আৰু পৰম্পৰাগত সাহিত্যৰ সমন্বয়- সামাজিক মাধ্যমক পৰম্পৰাগত সাহিত্যৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ সহযোগী হিচাপে চাব লাগে। মুদ্ৰিত গ্ৰন্থৰ নিজস্ব মৰ্যাদা আৰু গভীৰতা আছে। সামাজিক মাধ্যমে সেই সাহিত্য অধিক পাঠকৰ ওচৰলৈ নিবলৈ সহায় কৰে। সেয়েহে সাহিত্যৰ সুস্থ বিকাশৰ বাবে দুয়োটা মাধ্যমৰ মাজত সমন্বয় অতি প্ৰয়োজনীয়।
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে সামাজিক মাধ্যম সাহিত্য-চৰ্চাৰ এক শক্তিশালী, সুযোগী আৰু সম্ভাৱনাময় মাধ্যম। ই সাহিত্যক অধিক গণমুখী কৰি তুলিছে, নতুন লেখকৰ জন্ম দিছে, পাঠক-লেখকৰ দূৰত্ব কমাইছে আৰু ভাষা-সংস্কৃতি সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। যদিও ইয়াৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতা আছে, তথাপিও সচেতন আৰু সৃষ্টিশীল ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে এই সমস্যাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰি। আধুনিক যুগত সাহিত্যৰ বিকাশ, প্ৰসাৰ আৰু জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰত সামাজিক মাধ্যমৰ ভূমিকা অনস্বীকাৰ্য। সেয়েহে নিঃসন্দেহে ক’ব পাৰি যে সামাজিক মাধ্যম সাহিত্য-চৰ্চাৰ এক ফলপ্ৰসূ, শক্তিশালী আৰু যুগধৰ্মী মাধ্যম।