(এক আলোকপাত)
মাটি স্পৰ্শ হীন চহকী মানুহৰ জীৱন
শংকৰ দেৱ, দেৰগাঁও
আজিৰ এই আধুনিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশে মানুহৰ জীৱনধাৰা, কৰ্মসংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক সফলতাৰ ভাব-ধাৰণাত এক আমূল পৰিৱৰ্তন আনি দিছে। আজিৰ বিশ্বত এনে এক নতুন শ্ৰেণীৰ চহকী লোকৰ উত্থান ঘটিছে , যিসকলৰ জীৱন ধাৰণৰ সৈতে মাটিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক প্ৰায় নাই বুলিলেই চলে। বিশেষকৈ বহু উচ্চ পদস্থ চৰকাৰী বা বেচৰকাৰী বিষয়া-কৰ্মচাৰী আৰু উচ্চ পৰ্য্যায়ৰ ব্যৱসায়ী আদি লোক সকলে সফলতা লাভ কৰি অগাধ ধন-সম্পত্তিৰ অধিকাৰী হবলৈ ধৰিছে। বৰ্তমানত এইসকলকেই ‘মাটি স্পৰ্শ হীন চহকী মানুহ’ বুলি অভিহিত কৰিব পাৰি।
আজিৰ এই নতুন শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ জীৱন শৈলীও সম্পূৰ্ণৰূপে সুকীয়া। তেওঁলোকৰ কৰ্মক্ষেত্ৰ বোকাময় কৃষি পথাৰ বা উৎপাদনমুখী ক্ষেত্ৰ নহয়, বৰঞ্চ শীত-তাপ নিয়ন্ত্ৰিত আধুনিক কাৰ্যালয়, বহুতল অট্টালিকা বা ঘৰৰ ভিতৰত স্থাপিত ডিজিটেল কৰ্মস্থান। পুৱাৰ পৰা নিশালৈকে প্ৰতিটো মূহূৰ্ত অতি উচ্চমানৰ আৰু বিলাসী সা-সুবিধাৰে পৰিপূৰ্ণ। কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট, স্মাৰ্টফোন আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু কৰ্মৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ পৰিছে। শাৰীৰিক শ্ৰমৰ সলনি বুদ্ধিমত্তা, ব্যৱস্থাপনা দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তিগত জ্ঞানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে বিপুল সম্পত্তি আহৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
তেওঁলোকৰ ভৰি কেতিয়াও মাটিত নপৰে। ঘৰৰ দামী দলিছাৰ পৰা ওলাইয়েই তেওঁলোকে বিলাসী গাড়ীত উঠে আৰু গৈ কাৰ্যালয়ৰ লিফ্টত ভৰি দিয়ে। এই জীৱনশৈলীত শাৰীৰিক শ্ৰমৰ কোনো স্থান নাই, কেৱল মানসিক শ্ৰম আৰু মগজুৰ সঠিক পৰিকল্পনাৰেই কোটি কোটি টকাৰ লেনদেন সম্পন্ন কৰা হয়।
যোগাত্মক দিশৰ পৰা চালে, আজিৰ পৰিবেশত এই মাটিৰ স্পৰ্শ হীন চহকী শ্ৰেণীটোৱে দেশৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিত এক সিংহভাগ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। এই নতুন ধনী শ্ৰেণীটোৰ ইতিবাচক অৱদানক অৱহেলা কৰিব নোৱাৰি। তেওঁলোকৰ উদ্যোগ আৰু উদ্ভাৱনী চিন্তাই নতুন নতুন ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰৰ সৃষ্টি কৰিছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ বিকাশে দেশৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰগতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। বহু শিক্ষিত যুৱক-যুৱতীয়ে এই উদ্যোগসমূহৰ জৰিয়তে সংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। বিশ্বায়নৰ যুগত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ প্ৰযুক্তি, ব্যৱস্থাপনা আৰু জ্ঞান দেশলৈ কঢ়িয়াই অনাতো এই শ্ৰেণীৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য।
বিশেষকৈ তথ্য-প্ৰযুক্তি, শ্বেয়াৰ মাৰ্কেট কৰ্পোৰেট খণ্ড আৰু ই-কমাৰ্চৰ দৰে আধুনিক উদ্যোগসমূহ এইসকল লোকৰ দ্বাৰাই পৰিচালিত হয়। তেওঁলোকৰ নতুন নতুন ব্যৱসায়িক চিন্তাই সমাজৰ হাজাৰ হাজাৰ শিক্ষিত নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীক সংস্থাপনৰ পথ দেখুৱাই দিবলৈ সক্ষম হৈছে। তেওঁলোকে সমাজলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ প্ৰযুক্তি আৰু আধুনিক দৃষ্টিভংগী কঢ়িয়াই আনি দেশক বিশ্বৰ দৰবাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰিছে।
তথাপিও এটা ঋণাত্মক দিশ লক্ষ্য কৰিবলগীয়া হয় যে যদিও বাহিৰৰ পৰা এই চমকপ্ৰদ জীৱনটো অতি আকৰ্ষণীয় যেন লাগে, কিন্তু ইয়াৰ অন্তৰালত এক ভয়াৱহ অন্ধকাৰ দিশ থকাও লক্ষ্য কৰিব পাৰি। মাটিৰ সৈতে সম্পৰ্ক হেৰুৱাই পেলোৱাৰ বাবে এইসকল লোক ক্ৰমান্বয়ে নিজৰ ঐতিহ্য আৰু পুৰণি কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছে। কিন্তু এই চমকপ্ৰদ সফলতাৰ আঁৰত কিছুমান উদ্বেগজনক দিশো লুকাই আছে। নগৰকেন্দ্ৰিক জীৱনশৈলীৰ প্ৰভাৱত নতুন প্ৰজন্মৰ বহু শিশুৱে প্ৰকৃতি, কৃষি বা গ্ৰাম্য জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ পৰিচয় গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ নাপায়। ফলস্বৰূপে জীৱন ক্ৰমান্বয়ে যান্ত্ৰিক আৰু কৃত্ৰিম হৈ পৰে। তেওঁলোকৰ সন্তানসকলে প্ৰকৃতিৰ সতেজ বতাহ, গছ-লতা বা গ্ৰাম্য জীৱনৰ সৰল আনন্দৰ সোৱাদ নাপায়। ইয়াৰ পৰিণতিত সৃষ্টি হৈছে এক কৃত্ৰিম আৰু যান্ত্ৰিক সমাজৰ। অহৰহ ব্যৱসায়িক চিন্তা, লক্ষ্য পূৰণৰ চাপ (target pressure) আৰু শাৰীৰিক শ্ৰমৰ অভাৱৰ বাবেই এইসকল লোক অতি কম বয়সতে ডায়েবেটিছ, হৃদৰোগ, ৰক্তচাপ আৰু তীব্ৰ মানসিক অৱসাদ বা একাকীত্ব (loneliness) আদি ৰোগত ভোগা দেখা পোৱা যায়। ধন-সম্পত্তি থকাৰ পিছতো তেওঁলোকৰ জীৱনলৈ শান্তি অহা দেখা নাযায়।
আনহাতে, প্ৰতিযোগিতামূলক কৰ্পোৰেট সংস্কৃতি, লক্ষ্য পূৰণৰ চাপ আৰু ব্যস্ততাপূৰ্ণ জীৱন গতিৰ বাবেই বহু লোক মানসিক অস্থিৰতা, উদ্বেগ, একাকীত্ব আৰু বিভিন্ন জীৱনশৈলী জনিত ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱা দেখা পোৱা যায়। ধন-সম্পত্তি আৰু আধুনিক সা-সুবিধাৰ অভাৱ নাথাকিলেও মানসিক শান্তি আৰু পাৰিবাৰিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত এক শূন্যতা অনুভৱ কৰা দেখা যায়। এই বাস্তৱতাই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে যে কেৱল আৰ্থিক সফলতাই মানুহৰ জীৱনক সম্পূৰ্ণ সুখী কৰিব পাৰিব নে ?
এই ব্যৱস্থাই সমাজত এক ভয়ংকৰ শ্ৰেণী বিভাজনৰো সৃষ্টি কৰিছে। এফালে যিদৰে মাটিৰ স্পৰ্শ হীন ধনী শ্ৰেণীটো অধিক ধনী হৈ গৈছে, আনফালে ৰ’দ-বৰষুণ কাটি কৰি মাটিত সোণ উপযোৱোৱা প্ৰকৃত খেতিয়ক বা খাটি-খোৱা মানুহখিনি আজিও অৱহেলিত হৈয়েই আছে। এই চহকী শ্ৰেণীটোৰ মনত সাধাৰণ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ দুখ-কষ্টৰ প্ৰতি সহানুভুতি প্ৰায় দেখা পোৱা নাযায় , যাৰ ফলত সমাজত এক মানসিক আৰু অৰ্থনৈতিক ব্যৱধান অধিক প্ৰকট হৈ পৰিবলৈ লৈছে। ইয়াৰোপৰিও সমাজত এক নতুন ধৰণৰ অৰ্থনৈতিক আৰু মানসিক ব্যৱধানৰ সৃষ্টি হোৱা পৰিলক্ষিত হ’বলৈ ধৰিছে। এফালে ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ সুবিধাভোগী এক শ্ৰেণী অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰিছে, আনফালে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু উৎপাদনমুখী ক্ষেত্ৰৰ বহু লোক এতিয়াও মৌলিক সমস্যাৰ সৈতে সংগ্ৰাম কৰি আছে। এই বৈষম্য অধিক বৃদ্ধি পালে সমাজৰ সামগ্ৰিক সুস্থ বিকাশ ব্যাহত হোৱাৰ আশংকা থাকে।
সেয়েহে, আধুনিকতাৰ সৈতে খোজ মিলাই চলাটো সময়ৰ দাবী হ’লেও মানুহে নিজৰ ঐতিহ্য আৰু মাটিৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক সম্পূৰ্ণৰূপে হেৰুৱাই পেলোৱা উচিত নহয়। প্ৰযুক্তিৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে প্ৰকৃতি, কৃষি, সমাজ আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ প্ৰতিও সমানেই গুৰুত্ব দিব লাগিব। কিয়নো মানুহৰ অস্তিত্বৰ মূল আধাৰ আজিও মাটিয়েই। মাটিৰ সৈতে সংযোগহীন বৈভৱে হয়তো আৰাম দিব পাৰে, কিন্তু জীৱনলৈ প্ৰকৃত পৰিতৃপ্তি আৰু মানসিক শান্তি কেতিয়াও কঢ়িয়াই আনিব নোৱাৰে।
শেষান্তৰত ক’ব পাৰি যে আজিৰ পৰিৱৰ্তনশীল সময়ৰ সৈতে খোজ মিলাই অৰ্থনৈতিকভাৱে স্বাৱলম্বী বা চহকী হোৱাটো অতি প্ৰশংসনীয় আৰু প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু তাৰ মাজতে মানুহে নিজৰ মানৱীয় মূল্যবোধ আৰু মাটিৰ প্ৰতি থকা টানটোক পাহৰি যোৱা উচিত নহয়। প্ৰযুক্তিৰ পয়োভৰৰ মাজতো প্ৰকৃতিৰ সৈতে সংযোগ ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু সমাজৰ নিম্ন স্তৰৰ মানুহখিনিক বুকুত আকোৱালি ল’ব নোৱাৰিলে, তেনে বৈভৱশালী জীৱন কেৱল এটা সোণৰ সঁজাত বন্দী পখীৰ দৰেই অৰ্থহীন হৈ ৰ’ব।