মানুহৰ জীৱন কেৱল ঘটনাৰে শৃংখল নহয়; ই প্ৰশ্নৰো এক অন্তহীন ধাৰা। জন্মৰ পৰা মৃত্যু পৰ্যন্ত মানুহে অসংখ্য প্ৰশ্ন কৰে—কিছুমানৰ উত্তৰ পায়, কিছুমানৰ উত্তৰ সময়ে দিয়ে, আৰু কিছুমান প্ৰশ্ন তেনেই থাকে—নীৰৱ, গভীৰ, আৰু অনন্ত। “এটা প্ৰশ্ন যাৰ কোনো উত্তৰ নাই”—এই বিষয়টো সেইবোৰ অমীমাংসিত, অজানাৰ আঁৰত লুকাই থকা প্ৰশ্নৰ কথাই কয়, যিবোৰে মানুহৰ চিন্তা, অনুভূতি আৰু অস্তিত্বক স্পৰ্শ কৰে।
মানুহে সাধাৰণতে স্পষ্ট উত্তৰ বিচাৰে। বিজ্ঞান, দৰ্শন, ধৰ্ম—সকলো ক্ষেত্ৰতেই মানুহে সত্য বিচাৰি ফুৰে। কিন্তু কিছুমান প্ৰশ্ন আছে, যিবোৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট উত্তৰ নাই। যেনে—“মই কোন?”, “জীৱনৰ আচল অৰ্থ কি?”, “মৃত্যুৰ পিছত কি হয়?” এইবোৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ প্ৰত্যেক মানুহে বেলেগ বেলেগভাৱে বুজে। কোনোবাই বিশ্বাস কৰে, কোনোবাই যুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, আৰু কোনোবাই সঁচাকৈয়ে জানে যে এইবোৰৰ স্পষ্ট উত্তৰ নাই।
এই ধৰণৰ প্ৰশ্নবোৰে মানুহক চিন্তাশীল কৰে। এইবোৰে মানুহক নিজৰ ভিতৰত চাবলৈ শিকায়। কেতিয়াবা আমি বাহিৰৰ জগতত উত্তৰ বিচাৰি থাকোঁ, কিন্তু উত্তৰবোৰ আমাৰ ভিতৰতে লুকাই থাকে—অথবা হয়তো কেতিয়াও নাথাকে। এই “নাথাকা”টোৱেই হয়তো এই প্ৰশ্নবোৰৰ সৌন্দৰ্য। কাৰণ যদি সকলো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে জীৱনটো পুনৰাবৃত্তিমূলক হৈ পৰিলেহেঁতেন। ৰহস্য নাথাকিলে আগ্ৰহ নাথাকে, আৰু আগ্ৰহ নাথাকিলে জীৱন স্থবিৰ হৈ যায়।
এটা প্ৰশ্ন যাৰ কোনো উত্তৰ নাই, সেয়া কেৱল দুখ বা বিভ্ৰান্তিৰ কাৰণ নহয়; ই এক ধৰণৰ শক্তি। এই প্ৰশ্নবোৰে মানুহক অনুসন্ধান কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। এজন শিল্পীয়ে হয়তো এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ ছবি বা কবিতাৰ জৰিয়তে বিচাৰে, এজন বিজ্ঞানীয়ে পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে বিচাৰে, আৰু এজন সাধাৰণ মানুহে নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ মাজত বিচাৰে। কিন্তু শেষত, সকলোৰে উপলব্ধি বেলেগ বেলেগ হয়।
কেতিয়াবা এই প্ৰশ্নবোৰে মানুহক একাকীত্বৰ অনুভৱো দিয়ে। যেতিয়া কোনো উত্তৰ নাথাকে, তেতিয়া মানুহে নিজকে অকলশৰীয়া অনুভৱ কৰে। কিন্তু সঁচা কথা হ’ল—এই পৃথিৱীত প্ৰায় প্ৰতিজন মানুহেই এই ধৰণৰ প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হয়। এইবোৰেই মানুহক একে সুত্ৰত বান্ধি ৰাখে। অজানাৰ প্ৰতি ভয় আৰু আগ্ৰহ—এই দুয়োটা অনুভৱেই মানুহৰ সাধাৰণ গুণ।
এই প্ৰশ্নবোৰে সময়ৰ সৈতে সলনি নহয়। যুগে যুগে মানুহে একেই প্ৰশ্ন কৰি আহিছে। প্ৰাচীন যুগৰ দাৰ্শনিকসকলৰ পৰা আধুনিক যুগৰ চিন্তাবিদসকললৈকে, সকলোৱে এই অমীমাংসিত প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ বিচাৰি চেষ্টা কৰিছে। তথাপি, এইবোৰ প্ৰশ্ন এতিয়াও অনুত্তৰিতেই ৰৈছে। ইয়াৰ পৰা এটা কথা স্পষ্ট—মানুহৰ জ্ঞান সীমিত, কিন্তু তেওঁৰ কৌতূহল অসীম।
“এটা প্ৰশ্ন যাৰ কোনো উত্তৰ নাই”—এইটো মানি লোৱাটোও এক ধৰণৰ বুদ্ধিমত্তা। সকলো কথাৰ উত্তৰ বিচাৰিব লাগিব বুলি কোনো নিয়ম নাই। কেতিয়াবা প্ৰশ্নটো জীয়াই ৰখাটোৱেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। এইবোৰ প্ৰশ্নই আমাক সচেতন কৰে, আমাক নতুনকৈ ভাবিবলৈ শিকায়, আৰু জীৱনৰ গভীৰতা বুজিবলৈ সহায় কৰে।
এই ধৰণৰ প্ৰশ্নবোৰেই মানুহৰ জীৱনক অৰ্থবহ কৰি তোলে। উত্তৰ নাথাকিলেও এইবোৰ প্ৰশ্নে আমাক আগবাঢ়িবলৈ, শিকিবলৈ আৰু অনুভৱ কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। হয়তো এইবোৰ প্ৰশ্নৰ কোনো স্পষ্ট উত্তৰ নাই, কিন্তু এইবোৰেই আমাক “মানুহ” কৰি তোলে। সেয়ে, কেতিয়াবা উত্তৰ নাথকাটোও এক ধৰণৰ উত্তৰ—যি আমাক চিন্তা কৰিবলৈ, বুজিবলৈ আৰু জীৱনৰ সৌন্দৰ্য অনুভৱ কৰিবলৈ শিকায়। এই অমীমাংসিত প্ৰশ্নবোৰৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্ক কেৱল চিন্তাৰ পৰিসৰত সীমাবদ্ধ নহয়; ই আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনতো গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। উদাহৰণস্বৰূপে, “মই সঠিক পথত আছোঁ নে?”—এইটো এনে এটা প্ৰশ্ন, যাৰ স্পষ্ট উত্তৰ কেতিয়াও সহজে পোৱা নাযায়। তথাপি এই প্ৰশ্নটোৱেই আমাক নিজকে পুনৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ, নিজৰ সিদ্ধান্তসমূহ চাবলৈ আৰু প্ৰয়োজন হ’লে দিশ সলনি কৰিবলৈ সহায় কৰে। সেয়ে, উত্তৰ নাথাকা প্ৰশ্নবোৰেও আমাৰ জীৱনৰ পথ নিৰ্দেশ কৰে।
মানুহৰ মন এক অদ্ভুত জগত। ইয়াত যুক্তি আৰু অনুভূতি সদায় একেলগে নাথাকে। কেতিয়াবা হৃদয়ে কিবা এটা ক’য়, মগজুৱে আন এটা কথা ভাবে। এই দ্বন্দ্বৰ মাজতো বহু প্ৰশ্ন জন্ম লয়—যাৰ কোনো নিশ্চিত উত্তৰ নাথাকে। যেনে—“প্ৰেম সঁচাকৈয়ে কি?” বা “সুখ ক’ত পোৱা যায়?” এইবোৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ ব্যক্তিগত অনুভৱত নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়ে, একে প্ৰশ্নৰ বহু উত্তৰ থাকিব পাৰে, কিন্তু সেয়াও হয়তো সম্পূৰ্ণ উত্তৰ নহয়।
এই ধৰণৰ প্ৰশ্নবোৰে সৃষ্টিশীলতাৰো জন্ম দিয়ে। এজন কবিয়ে নিজৰ কবিতাত এই প্ৰশ্নবোৰক শব্দ দিয়ে, এজন শিল্পীয়ে ৰঙৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰে, আৰু এজন লেখকে কাহিনীৰ মাজেৰে এইবোৰৰ অনুসন্ধান কৰে। এইদৰে, উত্তৰ নাথাকিলেও প্ৰশ্নবোৰে সৃষ্টিৰ পথ মুকলি কৰে। ই মানুহক নতুন নতুন দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে আৰু চিন্তাৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে।
আনহাতে, এইবোৰ প্ৰশ্নে মানুহক ধৈৰ্য্যও শিকায়। সকলো কথা একেলগে বুজা নাযায়, সকলো সমস্যাৰ সমাধান একেদিনতে নহয়। কেতিয়াবা সময় লাগে, অভিজ্ঞতা লাগে। আৰু কেতিয়াবা, উত্তৰ কেতিয়াও নাহে। এই সত্যটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ মানুহে মানসিকভাৱে শক্তিশালী হ’ব লাগে। এই গ্ৰহণযোগ্যতাই মানুহক অধিক পৰিপক্ব আৰু জ্ঞানী কৰি তোলে।
অজানাৰ প্ৰতি মানুহৰ আকৰ্ষণেই সভ্যতাৰ বিকাশ ঘটাইছে। যদি মানুহে “কিয়?” আৰু “কিদৰে?” বুলি প্ৰশ্ন নকৰিলেহেঁতেন, তেন্তে আজি বিজ্ঞান, সাহিত্য, কলা—কোনো ক্ষেত্ৰতেই ইমান উন্নতি নাথাকিলেহেঁতেন। সেয়ে, উত্তৰ নাথকা প্ৰশ্নবোৰো এক প্ৰকাৰৰ চালিকা শক্তি, যিয়ে মানুহক আগবাঢ়িবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।
কেতিয়াবা এই প্ৰশ্নবোৰে আমাক নীৰৱ কৰি তোলে। কোনো শব্দই সঠিক অনুভূতি প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে। সেই নীৰৱতাতেই হয়তো কিছুমান গভীৰ উপলব্ধি লুকাই থাকে। মানুহে যেতিয়া নিজৰ সৈতে একেলগে সময় কটায়, তেতিয়া এইবোৰ প্ৰশ্ন মনত উত্থান হয় আৰু তেওঁ নিজকে নতুনকৈ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই আত্ম-অনুসন্ধানেই জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
“এটা প্ৰশ্ন যাৰ কোনো উত্তৰ নাই” এইটো কেৱল এক ধৰণৰ দৰ্শন নহয়; ই জীৱনৰ বাস্তৱতা। এইবোৰ প্ৰশ্নৰ সৈতে সহাবস্থান কৰাটোৱেই মানুহৰ পৰিপক্বতা। উত্তৰ বিচাৰাটো স্বাভাৱিক, কিন্তু উত্তৰ নাপালেও আগবাঢ়ি যোৱাটো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ। এইবোৰ প্ৰশ্নেই আমাক নতুনকৈ ভাবিবলৈ, গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰিবলৈ আৰু জীৱনৰ অসীম সম্ভাৱনাক অন্বেষণ কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।