আত্মাৰ প্ৰতিধ্বনি
জীৱনজ্যোতি গগৈ
স্নাতক চতুৰ্থ ষান্মাসিক
গোলাঘাট
বৰষুণৰ শব্দই সেই নিশাটো যেন আৰু বেছি ভয়ংকৰ কৰি তুলিছিল। গুৱাহাটীৰ কাষৰ এখন সৰু গাঁও—চৰাইলপথাৰ। এই গাঁওখনৰ মানুহে সদায় এটা কথা কয়—“সন্ধিয়া পিছত সেই পুৰণি ঘৰখনৰ ওচৰলৈ নাযাবা।”
ৰিমা, এজনী কলেজৰ ছাত্রী, এইবোৰ কথাত বিশ্বাস নকৰা মানুহ। তাই সদায় যুক্তিৰে সকলো বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে। তাইৰ লগৰীয়া দীপ আৰু অৰ্ণৱে এদিন সিদ্ধান্ত ল’লে—“বলা, আজি নিশা সেই ঘৰখনলৈ যাম।”
সেই ঘৰখন—বছৰ বছৰ ধৰি খালী, ভঙা বেৰ, খিড়িকী বতাহত নিজে নিজে খোলা খায়। মানুহে কয়, সেই ঘৰত এসময়ত এটা পৰিয়াল বাস কৰিছিল, কিন্তু এটা নিশাত সকলো হেৰাই গ’ল।
সন্ধিয়া ৮ বজাত তিনিওজন সেই ঘৰখনৰ ওচৰ পাই গ’ল। বৰষুণৰ পানী গছৰ পাতত পৰি এক অদ্ভুত শব্দ তুলিছিল। ঘৰখনৰ দুৱাৰখন আধা খোলা আছিল।
“তুমি নিশ্চিত নে?” — দীপে কঁপি কঁপি ক’লে।
ৰিমাই হাঁহি ক’লে—“ভয় নকৰিবা, এইবোৰ কেৱল কল্পনা।
তেওঁলোকে ভিতৰলৈ সোমাল। ভিতৰত এটা গন্ধ—পুৰণি, আর্দ্ৰ, আৰু কিবা অচিনাকি।
হঠাতে—ধপ!
এখন দৰ্জা নিজে নিজে বন্ধ হৈ গ’ল।
অৰ্ণৱে তৎক্ষণাৎ ক’লে—“বতাহ হ’ব।”
কিন্তু ভিতৰত বতাহ নাছিল।
ঘৰৰ ভিতৰত আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে, তেওঁলোকে এখন পুৰণি আয়না দেখিলে। আয়নাখনত ধূলি জমা হৈ আছিল। ৰিমাই হাতৰে মচি দিয়া মাত্ৰ—
আয়নাত তিনিজনৰ সলনি চাৰিজন দেখা গ’ল।
পিছফালে এটা সৰু ছাঁ।
ৰিমাৰ গা ঠাণ্ডা হৈ গ’ল। তাই পিছলৈ ঘূৰি চালে—
কোনো নাছিল।
“তুমি দেখিলা?” — তাই সুধিলে।
দীপ আৰু অৰ্ণৱে ক’লে—“কি?”
এজনীৰ কান্দোনৰ শব্দ আহিল—নিশব্দ, কিন্তু স্পষ্ট।
“মোক এৰি নাযাবা…”
শব্দটো যেন বেৰৰ মাজেৰে আহিছিল। তিনিওজন স্থিৰ হৈ গ’ল।
অৰ্ণৱে ক’লে—“বলা, আমি যাওঁ।”
কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে দুৱাৰখন খুলিবলৈ চেষ্টা কৰিলে—
দুৱাৰখন খুলিব নোৱাৰা হ’ল।
হঠাতে, মাটি কঁপি উঠিল। ওপৰৰ পৰা পদচিহ্নৰ শব্দ—ধাপ ধাপ, ধাপ ধাপ…
যেন কোনোবা নামি আহিছে।
ৰিমাই টৰ্চটো ওপৰলৈ ঘূৰালে—
এজনী সৰু ছোৱালীৰ ছাঁ, বেঁকা দেহ, লম্বা চুলি, চকু দুটা একেবাৰে ক’লা।
তাই থমকি ক’লে—“তোমালোকে মোক কিয় জগাই দিলা?”
দীপে চিঞৰি উঠিল। কিন্তু শব্দটো যেন ওলাই নাহিল।
ছোৱালীটো ধীৰে ধীৰে ওচৰ চাপিল। তাৰ মুখখন ভঙা, যেন বহুদিনৰ আগতে মৰা।
“মই ইয়াত আছোঁ… বহু বছৰ ধৰি…”
তাইৰ মাতটো যেন একেলগে বহুজনৰ মাত—প্ৰতিধ্বনি।
ৰিমাই সাহস কৰি ক’লে—“তুমি কোন?”
ছোৱালীটো হাঁহিলে—এক ভয়ংকৰ হাঁহি।
“মই… এই ঘৰৰ ছোৱালী… মোৰ নাম—নীলা…”
“মোৰ পৰিয়াল… তেওঁলোকে মোক এৰি গ’ল… মই অকলেই থাকিলোঁ…”
হঠাতে তাইৰ মুখখন সলনি হ’ল—ভয়ংকৰ, ৰক্তাক্ত।
“এতিয়া—তোমালোকে মোৰ লগত থাকিবা…”
ঘৰৰ বেৰবোৰ কঁপি উঠিল। খিৰিকীবোৰ নিজে নিজে বন্ধ হৈ গ’ল।
দীপ হঠাতে মাটিত পৰি গ’ল—কোনোবাই যেন তাক টানি লৈ গৈছে।
“বচোৱা!” — তাৰ শেষ শব্দ।
তাৰ পিছত—নিস্তব্ধতা।
ৰিমা আৰু অৰ্ণৱ দৌৰি ওলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। কিন্তু ঘৰখন যেন শেষ নোহোৱা হৈ গ’ল—একেই কৰিডৰ, একেই কোঠা, একেই অন্ধকাৰ।
“এইটো বাস্তৱ নহয়…” — ৰিমাই নিজকে ক’লে।
কিন্তু হঠাতে—
অৰ্ণৱ নাই।
ৰিমা এতিয়া অকলশৰীয়া। তাইৰ কাণত সেই একে মাত—
“মোক এৰি নাযাবা…”
আয়নাখনৰ আগত তাই পুনৰ থমকি ৰ’ল।
এইবাৰ—
আয়নাত তাই অকল নাছিল।
নীলা তাইৰ পিছতেই থিয় হৈ আছিল।
“তুমি এতিয়া মোৰ…”
নীলাৰ হাত ৰিমাৰ কান্ধত পৰিল—এক শীতল, মৃত স্পৰ্শ।
ৰিমাই চিঞৰি উঠিল—
পুৱাত গাঁওবাসীয়ে সেই ঘৰখনৰ দুৱাৰ খোলা দেখিলে।
ভিতৰত—
কোনো নাছিল।
কেৱল আয়নাখনত—
চাৰিটা ছাঁ।
এটা নতুন ছাঁ যোগ হৈছিল।
সেইদিনৰ পৰা, মানুহে কয়—যদি সেই ঘৰখনৰ ওচৰলৈ যোৱা, তুমি কাণ পাতি শুনিবা—
“মোক এৰি নাযাবা…”
“মোক এৰি নাযাবা…” সেই ঘটনাৰ পিছত চৰাইলপথাৰ গাঁওখন আৰু আগৰ দৰে নাথাকিল। মানুহে সন্ধিয়া হ’লেই ঘৰ বন্ধ কৰি বহে। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰকো বিশেষ ভাবে নিষেধ—“সেই ঘৰখনৰ ফালে নাযাবা।”
কিন্তু ৰিমা, দীপ আৰু অৰ্ণৱৰ অন্তৰ্ধানৰ ঘটনাই সকলোকে কঁপাই তুলিছিল।
পুলিচ আহিছিল, তদন্ত কৰিছিল—কিন্তু কোনো চিন নাপালে। কেৱল সেই আয়নাখন—সেইটো অদ্ভুত। যেতিয়াই কিবা মানুহ তাক চায়, অলপ সময়ৰ বাবে যেন বেছি ছাঁ দেখা যায়।
গাঁওখনলৈ এজন নতুন মানুহ আহিল—ড° অমিতাভ বৰুৱা। তেওঁ এজন মানসিক আৰু অতিপ্ৰাকৃত বিষয়ৰ গৱেষক। ৰিমাৰ মামাই তেওঁক মাতি আনিছিল।
“এইটো সাধাৰণ ঘটনা নহয়,” — তেওঁ ক’লে।
গাঁওবাসীয়ে ভয়তে কঁপি উঠিল—“আপুনি সেই ঘৰখনলৈ যাব নেকি?”
অমিতাভে শান্ত ভাবে হাঁহি ক’লে—“হয়, মই যাব লাগিব।”
সেই নিশা, অমিতাভ টৰ্চ, কেমেৰা আৰু কিছুমান যন্ত্ৰ লৈ ঘৰখনত সোমাল। বাহিৰত জোনাক পোহৰ আছিল, কিন্তু ভিতৰত—গাঢ় অন্ধকাৰ।
দুৱাৰখন সোমোৱাৰ লগে লগে—
ধপ!
আকৌ সেই একে শব্দ।
অমিতাভ থমকি গ’ল, কিন্তু তেওঁ ভয় নাখালে।
“যি শক্তি ইয়াত আছে, মই জানো তুমি মোক শুনিছা…” — তেওঁ ধীৰে ক’লে।
হঠাতে, টেম্পাৰেচাৰ একেবাৰে কমি গ’ল। তেওঁৰ নিশ্বাস দেখা যাবলৈ ধৰিলে।
“মোক এৰি নাযাবা…”
সেই একে মাত—এইবাৰ বেছি স্পষ্ট।
অমিতাভে ৰেকৰ্ডাৰ অন কৰিলে—“তুমি কোন?”
কিছু সময় নিস্তব্ধতা।
তাৰ পিছত—ওপৰৰ পৰা, মাটিৰ পৰা, সকলো ফালৰ পৰা একেলগে মাত আহিল—
“মই… অকলশৰীয়া নহয়…”
অমিতাভৰ চকু আয়নাখনৰ ফালে গ’ল। আয়নাখনত—
তেওঁ নিজৰ পিছত কেইবাটাও ছাঁ দেখিলে।
এটা, দুটা, তিনিটা… আৰু চাৰিটা।
“এইবোৰ আত্মা…স্তব্ধ হৈ পৰি আছে…” — তেওঁ নিজে নিজে ক’লে।
হঠাতে, এটা ছাঁ আগবাঢ়ি আহিল—
নীলা।
এইবাৰ তাই আগতকৈ বেছি ভয়ংকৰ দেখা গৈছিল। চকুৰ পৰা ক’লা পানী ওলাই আছিল।
“তুমি মোক মুক্তি দিবা?” — তাই সুধিলে।
অমিতাভে ক’লে—“মই চেষ্টা কৰিম।”
নীলাৰ মুখখন হঠাতে সলনি হ’ল—ৰাগ, দুখ, প্ৰতিশোধে ভৰা।
“মই বহু বছৰ ধৰি অপেক্ষা কৰিছোঁ…”
“তেওঁলোকে মোক বন্ধ কৰি থৈ গ’ল…”
হঠাতে, ঘৰখনৰ দৃশ্যবোৰ দেখা যাবলৈ ধৰিলে—এটা পৰিয়াল, কাজিয়া, কান্দোন, আৰু এজনী সৰু ছোৱালী—নীলা—এখন ঘৰত বন্ধ কৰি থোৱা।
তাই চিঞৰি আছিল—“মোক ওলাই লোৱা!”
কিন্তু কোনোৱে নাছিল।
অমিতাভে বুজিলে—এইটো এটা অসমাপ্ত আত্মা। নীলাৰ মৃত্যু হৈছিল অকলেই, আৰু তাৰ যন্ত্ৰণাই এই ঘৰখনক অভিশপ্ত কৰি ৰাখিছে।
“মই তোমাক মুক্তি দিব পাৰিম,” — তেওঁ ক’লে।
“কিন্তু তুমি আনবোৰক এৰি দিব লাগিব।”
ঘৰৰ ভিতৰত হঠাতে বতাহৰ দৰে শব্দ হ’ল।
দীপ আৰু অৰ্ণৱৰ ছাঁবোৰ দেখা গ’ল—তেওঁলোকে যেন কিবা ক’ব বিচাৰিছে।
নীলাৰ মাত পুনৰ আহিল—
“নাই… তেওঁলোকে মোৰ লগত থাকিব…”
অমিতাভে এখন মন্ত্রপুথি উলিয়ালে। তেওঁ কিছুমান মন্ত্র পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
ঘৰখন কঁপি উঠিল।
নীলা চিঞৰি উঠিল—“ৰবা!”
আয়নাখন ফাটি যাবলৈ ধৰিলে। বেৰবোৰত দাগ পৰিল।
ছাঁবোৰ একেলগে চিঞৰি উঠিল।
এটা মুহূৰ্ত—
সকলো নিস্তব্ধ।
পুৱা, গাঁওবাসীয়ে পুনৰ সেই ঘৰখনৰ ওচৰলৈ গ’ল।
এইবাৰ—
দুৱাৰখন খোলা।
ভিতৰত—
অমিতাভ মাটিত পৰি আছিল, অচেতন।
তেওঁ জাগি উঠাৰ পিছত কেৱল এটা কথা ক’লে—
“তেওঁলোকৰ কিছুমান মুক্তি পাইছে…”
“কিন্তু… সকলো নহয়…”
সেইদিনৰ পৰা, ঘৰখনত শব্দ কমি গ’ল।
কিন্তু—
কেতিয়াবা নিশা, আয়নাখনৰ ফালে চাই থাকিলে—
এতিয়াও কেতিয়াবা এটা সৰু ছাঁ দেখা যায়।
আৰু এটা মাত—
“মই এতিয়াও ইয়াত আছোঁ…”
চৰাইলপথাৰ গাঁওখনত এতিয়া যেন অলপ শান্তি ঘূৰি আহিছিল। কিন্তু সেই শান্তিৰ ভিতৰত এক অজানা ভয় লুকাই আছিল। মানুহে জানিছিল—সকলো এতিয়াও শেষ হোৱা নাই।
ড° অমিতাভ বৰুৱা এতিয়াও গাঁওখনতে আছিল। তেওঁৰ মুখত ক্লান্তি, চকুত চিন্তা।
“মই ভুল কৰিলোঁ…” — তেওঁ ধীৰে ক’লে।
ৰিমাৰ মামাই সুধিলে—“মানে?”
“মই কেৱল কিছুমান আত্মাক মুক্তি দিলোঁ… কিন্তু মূল শক্তিটো—নীলা—এতিয়াও ইয়াতেই আছে।”
সেই নিশা, অমিতাভে সিদ্ধান্ত ল’লে—“আজিৰে নিশা সকলো শেষ কৰিব লাগিব।”
এইবাৰ তেওঁ অকলেই নাযায়। গাঁওখনৰ দুজন বৃদ্ধ লোক—যিসকল এই ঘটনাৰ পুৰণি ইতিহাস জানে—তেওঁলোকো লগত গ’ল।
ঘৰখনৰ ওচৰলৈ গৈয়ে তেওঁলোকে এক অদ্ভুত কথা অনুভৱ কৰিলে—
বতাহ নাই, শব্দ নাই—অস্বাভাৱিক নিস্তব্ধতা।
ভিতৰলৈ সোমোৱাৰ লগে লগে—
দুৱাৰখন নিজে নিজে বন্ধ হ’ল।
এইবাৰ, কোনোৱে ভয় নাখালে।
অমিতাভে ক’লে—“নীলা, মই আকৌ আহিছোঁ।”
হঠাতে, আয়নাখন জ্বলি উঠিল—এটা ক’লা পোহৰ।
নীলাৰ ছাঁ ধীৰে ধীৰে স্পষ্ট হ’ল।
“তুমি আকৌ আহিলা…” — তাইৰ মাত ঠাণ্ডা।
অমিতাভে ক’লে—“মই তোমাক মুক্তি দিবলৈ আহিছোঁ। এইবাৰ সম্পূৰ্ণকৈ।”
নীলাৰ চকুত ৰাগৰ জুই জ্বলি উঠিল—
“মোক মুক্তি নালাগে!”
“মই অকলশৰীয়া হৈ থাকিম!”
হঠাতে, বেৰবোৰত পুনৰ সেই দৃশ্যবোৰ দেখা গ’ল—এইবাৰ বেছি স্পষ্ট।
নীলাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে কাজিয়া কৰিছে… তেওঁলোকে ঘৰ এৰি যাবলৈ সাজু… আৰু নীলাক এটা কোঠাত বন্ধ কৰি থৈ গ’ল।
ছোৱালীজনী কান্দিছে, চিঞৰি আছে—
কিন্তু কোনোৱে নাহে।
দিন পাৰ হ’ল… ৰাতি পাৰ হ’ল…
শেষত—নিস্তব্ধতা।
অমিতাভে চকু মুদিলে—“তুমি অকলশৰীয়া হৈ নাছিলা, নীলা… কিন্তু এতিয়া তুমি নিজেই আনক অকলে কৰি ৰাখিছা…”
নীলা এক মুহূৰ্তৰ বাবে নিস্তব্ধ হ’ল।
“মই… ভয় খাইছিলোঁ…” — তাইৰ মাত অলপ সলনি হ’ল।
অমিতাভে আগবাঢ়ি আহিল—“তোমাৰ দুখবোৰ বুজা যায়… কিন্তু এইটো পথ নহয়।”
হঠাতে—
আয়নাখনৰ ভিতৰত দীপ, অৰ্ণৱ আৰু আন ছাঁবোৰ দেখা গ’ল।
তেওঁলোকে যেন মুক্তি বিচাৰিছে।
নীলা চিঞৰি উঠিল—“নাই! তেওঁলোকে যাব নোৱাৰিব!”
ঘৰখন কঁপি উঠিল।
অমিতাভে মন্ত্র পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিলে—এইবাৰ আগতকৈ বেছি শক্তিশালী।
বতাহৰ দৰে শক্তি উঠিল, আয়নাখন ফাটিবলৈ ধৰিলে।
নীলা যন্ত্ৰণাত চিঞৰি উঠিল—
“মই নাযাও! মই ইয়াতেই থাকিম!”
অমিতাভে জোৰেৰে ক’লে—“তুমি মুক্তি পাবা! এইটো শেষ!”
এক শক্তিশালী পোহৰ—
ঘৰখন এক মুহূৰ্তৰ বাবে পোহৰে ভৰি গ’ল।
তাৰ পিছত—
নিস্তব্ধতা।
পুৱাত, গাঁওবাসীয়ে দেখিলে—
পুৰণি ঘৰখন ভাঙি পৰি আছে। যেন বহু বছৰ আগতেই ধ্বংস হৈছিল।
ভিতৰত—
কোনো আয়না নাই।
কোনো ছাঁ নাই।
ড° অমিতাভ বৰুৱা থিয় হৈ আছিল—ক্লান্ত, কিন্তু শান্ত।
“এইবাৰ… সকলো শেষ।”
গাঁওখনত পুনৰ জীৱন আৰম্ভ হ’ল। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে পুনৰ খেলিবলৈ ধৰিলে। মানুহে নিশাত ভয় নকৰে।
কিন্তু—
কেইমাহমান পিছত…
এজন সৰু ল’ৰাই নিজৰ ঘৰত এখন পুৰণি আয়না পালে—মাটিৰ তলত পোৱা।
তেওঁ তাক মচি দিলে।
আয়নাখনত—
তেওঁ অকল নাছিল।
পিছফালে—
এটা সৰু ছোৱালী থিয় হৈ আছিল।
এটা মৃদু মাত—
“মই এতিয়াও ইয়াত আছোঁ…”