শিশুসাহিত্যত ভয়ানক ৰস: উপযোগিতা নে অপকাৰিতা?
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
বৰপেটা, হাউলী
শিশুসাহিত্য হৈছে শিশুৰ মানসিক, নৈতিক আৰু কল্পনাশক্তিৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম। এই সাহিত্যৰ জৰিয়তে শিশুৱে জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ বুজিবলৈ শিকে। সাধাৰণতে শিশুসাহিত্য আনন্দ, শিক্ষা আৰু নৈতিক মূল্যবোধৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠে। কিন্তু ইয়াৰ মাজতেই কেতিয়াবা ভয়ানক ৰসো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাক লৈ বহু সময়ত বিতৰ্ক উঠে—এই ভয়ানক ৰস শিশুৰ বাবে উপযোগী নে অপকাৰী?
প্ৰথমে ভয়ানক ৰসৰ উপযোগিতাৰ কথা আলোচনা কৰা যাওক। ভয়ানক কাহিনীয়ে শিশুৰ কল্পনাশক্তিক জাগ্ৰত কৰে। ভূত-প্ৰেত, ৰহস্যময় জগত বা অদ্ভুত ঘটনাৰ বৰ্ণনাই শিশুৰ মনত এক নতুন জগতৰ দুৱাৰ মুকলি কৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ সৃষ্টিশীলতা বৃদ্ধি পায় আৰু চিন্তাৰ পৰিসৰ বহল হয়। লগতে, ভয়ৰ সৈতে সম্মুখীন হোৱা এক মানসিক শক্তিও শিশুৱে লাভ কৰে। কাহিনীৰ মাজত ভয়ানক পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হৈ শেষত জয়লাভ কৰা চৰিত্ৰসমূহে শিশুক সাহসী হ’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।
ইয়াৰ উপৰিও, ভয়ানক ৰসৰ জৰিয়তে নৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰাটো সম্ভৱ। বহু কাহিনীত দেখা যায় যে দুষ্ট বা অন্যায় কৰা চৰিত্ৰই শাস্তি পায়। এইদৰে শিশুৱে ভাল আৰু বেয়াৰ মাজত পাৰ্থক্য বুজিবলৈ শিকে। ভয়ৰ মাধ্যমেৰে কিছুমান শিক্ষাও অধিক গভীৰভাৱে মনত থিতাপি লয়, যি সাধাৰণ কাহিনীত সদায় সম্ভৱ নহয়।
কিন্তু, ভয়ানক ৰসৰ অপকাৰিতাও উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰি। অত্যধিক ভয়ংকৰ বা অতি বাস্তৱমুখী ভৌতিক বৰ্ণনাই শিশুৰ কোমল মনত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। কিছুমান শিশু সহজে ভয় পায় আৰু তেনে কাহিনীয়ে তেওঁলোকৰ মাজত উদ্বেগ, দুঃস্বপ্ন বা অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ কম বয়সীয়া শিশুৰ বাবে এইধৰণৰ কাহিনী মানসিকভাৱে ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে।
আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—শিশুৰ বয়স আৰু মানসিক পৰিপক্বতা। সকলো শিশুৱে একে ধৰণে ভয়ানক কাহিনী গ্ৰহণ নকৰে। কিছুমান শিশু ইয়াক উপভোগ কৰে, আন কিছুমানে ইয়াৰ পৰা আতংকিত হয়। সেয়ে অভিভাৱক আৰু শিক্ষকে এই বিষয়ত সজাগ হোৱা অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। তেওঁলোকে শিশুৰ বয়স, মানসিক অৱস্থা আৰু বুজাৰ ক্ষমতা অনুসৰি সাহিত্য নিৰ্বাচন কৰা উচিত।
ইয়াৰ লগতে, আধুনিক যুগত ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিস্তাৰে ভয়ানক কনটেণ্ট সহজলভ্য কৰি তুলিছে। মোবাইল, টেলিভিছন আৰু ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে শিশুৱে সহজে ভয়ানক কাহিনী বা ভিডিঅ’ চাব পাৰে। এই ক্ষেত্ৰত নিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱ থাকিলে ই শিশুৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ অধিক বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। সেয়ে এই ক্ষেত্ৰত সঠিক দিশনির্দেশনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ অতি জৰুৰী।
তথাপি, সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হ’লে ভয়ানক ৰস শিশুসাহিত্যৰ এক ফলপ্ৰসূ উপাদান হ’ব পাৰে। ই শিশুক ভয়ৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে, সাহস জগায় আৰু কল্পনাশক্তিক বিকাশ কৰে। কিন্তু ইয়াৰ ব্যৱহাৰত সংযম আৰু সজাগতা অত্যন্ত প্ৰয়োজন। শিশুসাহিত্যত ভয়ানক ৰস একেদৰে উপযোগী আৰু অপকাৰী—ই সম্পূৰ্ণভাৱে নিৰ্ভৰ কৰে ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত। সঠিক মাত্ৰাত আৰু উপযুক্ত ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হ’লে ই শিশুৰ বিকাশত সহায়ক হ’ব পাৰে, কিন্তু অতিমাত্ৰা বা ভুল ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিলে ই ক্ষতিকাৰকো হ’ব পাৰে। সেয়ে সচেতনতা আৰু সমতা বজাই ৰাখি এই ৰসৰ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।ইয়াৰ লগতে, শিশুসাহিত্যত ভয়ানক ৰস ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত লেখকৰ দায়িত্ব অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। লেখকে শিশুৰ মানসিক অৱস্থা, বয়স আৰু বুজাৰ ক্ষমতা মনত ৰাখি কাহিনী ৰচনা কৰা উচিত। ভয়ানক উপাদানসমূহ এনেদৰে উপস্থাপন কৰিব লাগে যাতে ই অতিমাত্ৰা আতংক সৃষ্টি নকৰে, বৰং এক ধৰণৰ ৰোমাঞ্চ আৰু কৌতূহল জাগ্ৰত কৰে। কাহিনীৰ শেষত ইতিবাচক বাৰ্তা থাকিলে শিশুৱে ভয়ৰ মাজতো এক ধৰণৰ স্বস্তি অনুভৱ কৰে।
আনহাতে, অভিভাৱক আৰু শিক্ষকৰ ভূমিকাও অতি প্ৰয়োজনীয়। তেওঁলোকে শিশুৰ সৈতে কাহিনী আলোচনা কৰি ভয়ানক অংশসমূহৰ ব্যাখ্যা দিলে শিশুৱে সেয়া সহজে বুজি ল’ব পাৰে। এইদৰে শিশুৱে বাস্তৱ আৰু কল্পনাৰ মাজৰ পাৰ্থক্যো বুজিবলৈ শিকে। লগতে, একেলগে পঢ়া বা কাহিনী শুনা-শুনোৱাই শিশুৰ মনত ভয়ৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।
ইয়াৰ উপৰিও, ভয়ানক ৰসৰ সঠিক ব্যৱহাৰে শিশুৰ ভিতৰত সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। বহু কাহিনীত দেখা যায় যে, মূল চৰিত্ৰই বিপদজনক বা ভয়ংকৰ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হৈ বুদ্ধি আৰু সাহসৰ জৰিয়তে তাৰ সমাধান উলিয়ায়। এইধৰণৰ কাহিনীয়ে শিশুক জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যা সাহসেৰে সম্মুখীন হ’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।
আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থাতো এই দিশটো গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ভয়ানক ৰসক এক শিক্ষামূলক উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত ভয়ৰ জৰিয়তে সজাগতা সৃষ্টি কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বিপদজনক পৰিস্থিতিৰ পৰা কেনেকৈ বাচি থাকিব লাগে, সেই বিষয়সমূহ কাহিনীৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিলে শিশুৱে সহজে বুজি ল’ব পাৰে।
কিন্তু, এই সকলো সুবিধাৰ মাজতো এটা কথা মনত ৰাখিব লাগিব যে শিশুৰ মন অতি কোমল। সেয়ে যিকোনো ভয়ানক উপাদান ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে চিন্তা কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। যদি কাহিনীয়ে শিশুৰ মনত স্থায়ী ভয় বা অশান্তি সৃষ্টি কৰে, তেন্তে সেয়া নিশ্চয় অপকাৰী বুলি গণ্য কৰা হ’ব।
শিশুসাহিত্যত ভয়ানক ৰস এক সংবেদনশীল কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। ই একেদৰে শিক্ষামূলক, ৰোমাঞ্চকৰ আৰু মনোৰঞ্জনমূলক হ’ব পাৰে, যদি সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।ভয়ানক ৰসক সম্পূৰ্ণৰূপে বেয়া বা সম্পূৰ্ণৰূপে ভাল বুলি ক’ব নোৱাৰি। ইয়াৰ প্ৰভাৱ সম্পূৰ্ণভাৱে নিৰ্ভৰ কৰে ইয়াৰ উপস্থাপনা, মাত্ৰা আৰু শিশুৰ মানসিকতাৰ ওপৰত। সেয়ে সমতা আৰু সজাগতা বজাই ৰাখি এই ৰসৰ ব্যৱহাৰ কৰাটোয়েই হ’ল সৰ্বোত্তম পথ।