শিশুৰ মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনত সাধুকথাৰ ভূমিকা
ৰশ্মি ৰেখা দুৱৰা,ডিব্ৰুগড়
শিশু হৈছে আমাৰ ভৱিষ্যৎ। আজিৰ শিশুৱেই কাইলৈৰ সু-নাগৰিক, সমাজ-সংস্কাৰক আৰু দেশৰ দায়িত্বশীল ব্যক্তি। সেয়েহে শিশুৰ শাৰীৰিক বিকাশৰ লগতে মানসিক, বৌদ্ধিক আৰু নৈতিক বিকাশো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনত বিভিন্ন মাধ্যমৰ ভিতৰত সাধুকথা এক উল্লেখযোগ্য উপাদান। যুগে যুগে সাধুকথাই শিশুৰ মনোৰঞ্জনৰ লগতে শিক্ষা, মূল্যবোধ আৰু জীৱন-দৰ্শন গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। সাধুকথা কেৱল কল্পনাৰ জগতৰ কাহিনী নহয়; ইয়াৰ মাজত লুকাই থাকে জীৱনৰ গভীৰ শিক্ষা, নৈতিক আদৰ্শ আৰু সামাজিক মূল্যবোধ।
সাধুকথা হৈছে লোকসমাজত প্ৰচলিত এনে কাহিনী, য’ত ৰজা-ৰাণী, পৰী, জীৱ-জন্তু, গছ-গছনি অথবা অলৌকিক চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে জীৱনৰ নানান নীতি-শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। সাধুকথাৰ ভাষা সহজ-সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় হোৱাৰ বাবে শিশুৱে আগ্ৰহেৰে শুনে আৰু মনত ৰাখিবলৈ সহজ হয়। ইয়াৰ প্ৰতিটো কাহিনীয়ে শিশুক আনন্দ দিয়াৰ লগতে জীৱনৰ সঠিক পথ বাছি ল’বলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।
সাধুকথাই শিশুৰ কল্পনাশক্তিক বিস্তাৰিত কৰে। পৰী, যাদু, অলৌকিক ৰাজ্য, কথা কোৱা জীৱ-জন্তু আদি চৰিত্ৰ আৰু ঘটনাই শিশুক এক নতুন জগতৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে। এই কল্পনাৰ জগতেই শিশুৰ সৃজনশীল চিন্তাশক্তি গঢ়ি উঠে। কল্পনাশক্তিৰ বিকাশে শিশুক নতুন ধাৰণাৰ সৃষ্টি, সমস্যা সমাধান আৰু উদ্ভাৱনী শক্তি বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে।
সাধুকথাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদান হৈছে নৈতিক মূল্যবোধ গঢ়ি তোলা। সত্যবাদিতা, সততা, দয়া, সহানুভূতি, সাহস, ধৈৰ্য, পৰোপকাৰ, শ্ৰমৰ মৰ্যাদা, ন্যায়পৰায়ণতা আদি গুণ সাধুকথাৰ জৰিয়তে শিশুৱে সহজে আয়ত্ত কৰে। অধিকাংশ সাধুকথাত শেষত সৎ ব্যক্তিৰ জয় আৰু অসৎ ব্যক্তিৰ পৰাজয় দেখুওৱা হয়। ইয়াৰ ফলত শিশুৰ মনত সৎ পথত চলাৰ প্ৰেৰণা জন্মে।
সাধুকথা শুনা আৰু পঢ়াৰ ফলত শিশুৰ শব্দশক্তি বৃদ্ধি পায়। নতুন শব্দ, বাক্যগঠন আৰু প্ৰকাশভংগী শিকিবলৈ সুবিধা হয়। ইয়াৰ ফলত ভাষাজ্ঞান, পঢ়াৰ অভ্যাস, শুদ্ধ উচ্চাৰণ আৰু যোগাযোগ দক্ষতাৰো বিকাশ ঘটে। যিসকল শিশুৱে নিয়মীয়াকৈ সাধুকথা শুনে, তেওঁলোকৰ কল্পনাশক্তি আৰু ভাষা প্ৰকাশৰ ক্ষমতা সাধাৰণতে অধিক উন্নত হয়।
সাধুকথাৰ বিভিন্ন ঘটনা, চৰিত্ৰ আৰু পৰিস্থিতিয়ে শিশুক চিন্তা কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰে। কোনে সঠিক কাম কৰিলে, কোনে ভুল কৰিলে, কেনেকৈ সমস্যাৰ সমাধান হ’ল— এইবোৰ বিষয়ত চিন্তা কৰি শিশুৰ বিশ্লেষণ ক্ষমতা আৰু যুক্তিবোধ বৃদ্ধি পায়। ফলত তেওঁলোকে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা ধীৰে ধীৰে আয়ত্ত কৰে।
সাধুকথাৰ জৰিয়তে শিশুৱে সমাজৰ বিভিন্ন নিয়ম-নীতি, পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, বন্ধুত্ব, পৰিয়ালৰ মূল্য, বয়োজ্যেষ্ঠৰ প্ৰতি সন্মান আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ববোধ শিকে। ইয়াৰ ফলত শিশুৰ সামাজিক আচৰণ উন্নত হয় আৰু তেওঁ এজন দায়িত্বশীল নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি উঠিবলৈ সক্ষম হয়।
সাধুকথাৰ নায়ক-নায়িকাসকলে বহু বাধা-বিঘিনি অতিক্ৰম কৰি সফলতা লাভ কৰে। এনে কাহিনীয়ে শিশুক সাহসী, আশাবাদী আৰু আত্মবিশ্বাসী হ’বলৈ উৎসাহিত কৰে। জীৱনত সমস্যা আহিলেও ধৈৰ্য আৰু অধ্যৱসায়েৰে আগবাঢ়ি যাব লাগে বুলি শিশুৱে উপলব্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত মানসিক দৃঢ়তা বৃদ্ধি পায়।
প্ৰতিটো জাতিৰ সাধুকথাত সেই জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা, বিশ্বাস, জীৱনধাৰা আৰু সামাজিক মূল্যবোধ প্ৰতিফলিত হয়। অসমীয়া সাধুকথাৰ জৰিয়তে শিশুৱে নিজৰ ভাষা, সংস্কৃতি, লোকবিশ্বাস আৰু ঐতিহ্যৰ সৈতে পৰিচিত হয়। ইয়াৰ ফলত নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি গৌৰৱবোধ জন্মে আৰু সাংস্কৃতিক চেতনা শক্তিশালী হয়।
বৰ্তমান বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ যুগত শিশুসকলে মোবাইল ফোন, টেলিভিশ্বন আৰু ইণ্টাৰনেটত অধিক সময় কটায়। ফলত সাধুকথা শুনা বা পঢ়াৰ অভ্যাস ক্ৰমাৎ হ্ৰাস পাইছে। কিন্তু ডিজিটেল যুগতো সাধুকথাৰ প্ৰয়োজনীয়তা একেবাৰেই কমি যোৱা নাই। বৰং অভিভাৱক আৰু শিক্ষকে নিয়মীয়াকৈ শিশুক সাধুকথা ক’ব লাগে অথবা পঢ়িবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে। আজিকালি চিত্ৰসহ গল্পৰ কিতাপ, অডিঅ’ গল্প আৰু এনিমেচনৰ জৰিয়তেও সাধুকথা শিশুৰ ওচৰলৈ সহজে লৈ যাব পাৰি।
শিশুৰ মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনত অভিভাৱক আৰু শিক্ষকৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। শোৱাৰ আগতে শিশুক সাধুকথা কোৱা, বিদ্যালয়ত গল্পপাঠৰ আয়োজন কৰা, গল্প কোৱাৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰা আৰু কিতাপ পঢ়াৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাৰ জৰিয়তে শিশুৰ মাজত সাধুকথাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। গল্পৰ অন্তৰ্নিহিত শিক্ষা শিশুক সহজ ভাষাত বুজাই দিলে তেওঁলোকৰ নৈতিক বিকাশ অধিক ফলপ্ৰসূ হয়।
সাধুকথা কেৱল মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যম নহয়; ই শিশুৰ মানসিক, বৌদ্ধিক, নৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম। ই শিশুৰ কল্পনাশক্তি, চিন্তাশক্তি, ভাষাজ্ঞান, মূল্যবোধ আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। সেয়ে আধুনিক ব্যস্ত জীৱনতো শিশুসকলক সাধুকথাৰ সৈতে পৰিচয় কৰোৱা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। যি সমাজে নিজৰ শিশুসকলক উন্নত আদৰ্শ, নৈতিক শিক্ষা আৰু সুস্থ মানসিক বিকাশৰ সুযোগ দিয়ে, সেই সমাজেই ভৱিষ্যতে এখন উন্নত, শান্তিপূৰ্ণ আৰু মানৱীয় সমাজ গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। এই দিশৰ পৰা বিচাৰ কৰিলে, শিশুৰ মানসিক উৎকৰ্ষ সাধনত সাধুকথাৰ ভূমিকা অনস্বীকাৰ্য আৰু চিৰস্মৰণীয়।