ধৰ্মৰ মূল সত্তা কিঃ আধ্যাত্মিকতা নে মানৱীয়তা?
কল্পনা দত্ত
লুইত নগৰ,নুনমাটি, গুৱাহাটী
মানৱ সভ্যতাৰ আদিমতম কালৰে পৰা মানুহক পৰিচালিত কৰা আটাইতকৈ শক্তিশালী উপাদানসমূহৰ ভিতৰত ধৰ্ম অন্যতম। ধৰ্মই কেৱল সমাজ ব্যৱস্থাক শৃংখলিত কৰাই নহয়, মানুহৰ অন্তৰ্নিহিত সত্তাকো জাগ্ৰত কৰে। কিন্তু সাম্প্ৰতিক সময়ত এটা গভীৰ প্ৰশ্ন সততে উত্থাপিত হয়— ধৰ্মৰ প্ৰকৃত সাৰবস্তু বা মূল ভেটিটো কি? ইয়াত আধ্যাত্মিকতাৰ প্ৰভাৱ বেছি নে মানৱীয়তাৰ স্থান ওপৰত?
গভীৰভাৱে বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে ধৰ্ম কোনো একক ধাৰণা নহয়; ই আচলতে আধ্যাত্মিকতা আৰু মানৱীয়তাৰ এক অপূৰ্ব আৰু অবিচ্ছেদ্য সমন্বয়।
আধ্যাত্মিকতাঃ ধৰ্মৰ অন্তৰ্নিহিত আত্মাধৰ্মৰ প্ৰথম আৰু প্ৰাথমিক খোজটোৱেই হ’ল আধ্যাত্মিকতা। আধ্যাত্মিকতা হ’ল জীৱনৰ গভীৰ সত্যৰ সন্ধান, পৰমাত্মা বা এক অলৌকিক শক্তিৰ সৈতে নিজৰ আত্মাক সংযোগ কৰাৰ এক নিৰন্তৰ প্ৰয়াস।
ঈশ্বৰ বিশ্বাস আৰু সংযোগঃ প্ৰতিটো ধৰ্মৰে এটা আধ্যাত্মিক দিশ থাকে, যিয়ে (মানুহক) এক পৰম শক্তিৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ শিকায়। প্ৰাৰ্থনা, ধ্যান, নাম-কীৰ্তন বা উপাসনাৰ জৰিয়তে মানুহে মানসিক শান্তি আৰু আত্মশুদ্ধি লাভ কৰে।
নৈতিকতাৰ জন্ম: আধ্যাত্মিকতাই মানুহক পাপ-পুণ্য, ন্যায়-অন্যায়ৰ জ্ঞান দিয়ে। যেতিয়াই এজন মানুহে অনুভৱ কৰে যে তেওঁৰ কৰ্মৰ ওপৰত কোনোবা অলৌকিক শক্তিৰ দৃষ্টি আছে, তেতিয়াই তেওঁ অন্তৰৰ পৰা শুদ্ধ হ’বলৈ চেষ্টা কৰে। গতিকে, আধ্যাত্মিকতা নহ’লে ধৰ্ম কেৱল এটা সামাজিক নিয়মৰ কংকাল হৈ পৰিব, যাৰ কোনো আত্মা নাথাকিব।
মানৱীয়তাঃ ধৰ্মৰ ব্যৱহাৰিক আৰু দৃশ্যমান ৰূপ যদি আধ্যাত্মিকতা ধৰ্মৰ অন্তৰ্নিহিত আত্মা, তেন্তে মানৱীয়তা হ’ল তাৰ দৃশ্যমান শৰীৰ। ঈশ্বৰক দেখা পোৱা নাযায়, কিন্তু ঈশ্বৰৰ সৃষ্টি মানুহক দেখা পোৱা যায়। সেয়েহে, প্ৰতিটো ধৰ্মৰে চৰম লক্ষ্য হ’ল মানৱ কল্যাণ।
জীৱৰ সেৱাই ভগৱান সেৱাঃ সনাতন ধৰ্মৰ “জীৱই শিৱ”, খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰেম আৰু ক্ষমা, ইছলাম ধৰ্মৰ দান আৰু ভাতৃত্ববোধ, বা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কৰুণা— সকলোতে মানৱীয়তাকেই ধৰ্মৰ সৰ্বোচ্চ স্থান দিয়া হৈছে।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱেও কৈছিল,
“কুকুৰ শৃগাল গদৰ্ভৰো আত্মা ৰাম
জানিয়া সবাকো পৰি কৰিবা প্ৰণাম।”
অৰ্থাৎ প্ৰতিটো জীৱৰ মাজতে ভগৱানৰ স্থিতি উপলব্ধি কৰি মানুহক সন্মান কৰাই আচল ধৰ্ম।
সামাজিক দায়বদ্ধতাঃ ধৰ্মই কেৱল মন্দিৰ, মছজিদ বা গীৰ্জাত আৱদ্ধ থাকিবলৈ নিশিকায়। ই মানুহক শিকায় ভোকাতুৰক অন্ন দিবলৈ, আৰ্তজনক সেৱা কৰিবলৈ। মানৱীয়তাহীন ধৰ্ম কেৱল অন্ধবিশ্বাস আৰু ভণ্ডামিৰ বাহিৰে একো নহয়।
আধ্যাত্মিকতা আৰু মানৱীয়তাঃ আধ্যাত্মিকতা আৰু মানৱীয়তা এটি মুদ্ৰাৰ ইপিঠি-সিপিঠি। প্ৰকৃততে ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা নে মানৱীয়তা বেছি থাকে— এই প্ৰশ্নটো “সূৰ্যত পোহৰ বেছি নে উত্তাপ বেছি” বুলি সোধাৰ দৰেই। দুয়োটা এটা আনটোৰ পৰিপূৰক। যেনে ধৰক
১/ আধ্যাত্মিকতা অবিহনে মানৱীয়তাঃ আধ্যাত্মিক ভিত্তি নথকা মানৱীয়তা কেতিয়াবা স্বাৰ্থপৰ বা ক্ষণস্থায়ী হ’ব পাৰে। আধ্যাত্মিকতাই মানৱীয়তাক এক চিৰন্তন আৰু নিঃস্বাৰ্থ ৰূপ দিয়ে।
২/ মানৱীয়তা অবিহনে আধ্যাত্মিকতাঃ দিনটো ভগৱানৰ নাম লৈ যদি সমাজত মানুহক ঘৃণা কৰা হয়, কাৰোবাৰ দুখত সমভাগী হ’ব নোৱাৰি, তেন্তে সেই আধ্যাত্মিকতা সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ। তেনে ধৰ্মই সমাজত কেৱল বিভাজন ধৰ্মিতাৰহে সৃষ্টি কৰে।
সেয়েহে ক’ব বিচাৰোঁ – ধৰ্মত কি থাকে বুলি ক’লে আমি ক’ব লাগিব— ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতাৰ ভেটিত মানৱীয়তাৰ প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। আধ্যাত্মিকতাই মানুহক ভিতৰৰ পৰা পবিত্ৰ কৰে আৰু সেই পবিত্ৰতাৰে যেতিয়া মানুহে সমাজৰ কুসংস্কাৰ আঁতৰাই আনৰ কল্যাণ কৰে, সেয়াই মানৱীয়তা হৈ পৰে। ধৰ্মৰ প্ৰকৃত স্বৰূপটো হ’ল— “আধ্যাত্মিকতাৰে অন্তৰ পোহৰোৱা আৰু মানৱীয়তাৰে পৃথিৱী পোহৰোৱা।” এই দুয়োৰে মিলনতেই ধৰ্মৰ প্ৰকৃত মহত্ত্ব জিলিকি উঠে।