দেউতাৰ অস্তিত্ব: সংসাৰৰ আধাৰশিলা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
মানৱ জীৱনৰ অৱতৰণত মাতৃৰ ভূমিকা যদি সূৰ্যৰ পোহৰৰ দৰে প্ৰত্যক্ষ, তেন্তে পিতৃৰ অস্তিত্ব হৈছে সেই পোহৰক ধৰি ৰখা এক নিৰৱ আকাশৰ দৰে। সমাজৰ ব্যৱস্থাত পিতৃৰ ভূমিকা প্ৰায়েই এক পৰ্দাৰ আঁৰত থকা পৰিচালকৰ দৰে। তেওঁৰ ত্যাগ, মৰম আৰু প্ৰতিপালনৰ ধৰণটো অলপ সুকীয়া। এই প্ৰবন্ধৰ জৰিয়তে আমি পিতৃৰ সেই অলেখ ত্যাগ আৰু অস্তিত্বৰ গভীৰতা বিচাৰ কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছোঁ। দেউতা নামৰ শব্দটো উচ্চাৰণ কৰাৰ লগে লগে মনলৈ আহে এক নিৰাপদ ছাঁ আৰু অটল প্ৰেৰণাৰ ছবি। মানুহৰ জীৱনৰ যাত্ৰাপথত পিতৃ হৈছে এনে এক স্তম্ভ, যি কোনো প্ৰতিদানৰ আশা নকৰাকৈ জীৱনৰ সমস্ত সম্পদ সন্তানৰ নামত উছৰ্গা কৰে। তেওঁৰ এই ত্যাগৰ কাহিনী কোনো নিৰ্দিষ্ট সময় বা পৰিসৰত আৱদ্ধ নহয়, এয়া এক অবিৰত প্ৰৱাহ।
পিতৃৰ ত্যাগৰ কোনো পৰিসীমা নাই। পৰিয়ালৰ প্ৰতিটো হাঁহিৰ আঁৰত থাকে তেওঁৰ অলেখ সপোনৰ বিসৰ্জন। নিজৰ নতুন কাপোৰযোৰ কিম্বা প্ৰয়োজনীয় বস্তু এৰি, আমাৰ চকুৰ পলকতে আনন্দ বিচাৰি পোৱাটোৱেই তেওঁৰ স্বভাৱ। ৰ’দ-বৰষুণ নেওচি, ঘৰৰ পৰা বহু দূৰৈত থাকি কষ্ট কৰা প্ৰতিজন দেউতাই এটা কথাই ভাবে – তেওঁৰ সন্তানৰ ভৱিষ্যত যেন কোনো কাৰণতে আন্ধাৰত নপৰে। তেওঁৰ বাবে নিজৰ সুখবোৰ গৌণ আৰু সন্তানৰ সুখবোৰ মুখ্য। পুৱাৰ পৰা নিশালৈ চলি থকা তেওঁৰ যুঁজখনৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে সন্তানৰ সোণালী দিন নিশ্চিত কৰা। সমাজৰ বুকুত এনে বহু দেউতা আছে, যিসকলে নিজৰ ভোকৰ কথা পাহৰি সন্তানৰ মুখত অন্ন তুলি দিয়াৰ বাবে হাড়ভঙা পৰিশ্ৰম কৰে। তেওঁলোকৰ হাতৰ খহটা তলুৱাবোৰত লুকাই থাকে ঘাম আৰু তেজৰ ইতিহাস, যি ইতিহাস কেৱল তেওঁলোকৰ আত্মত্যাগৰ প্ৰমাণপত্ৰ।
পিতৃৰ ব্যক্তিত্ব কেতিয়াও আৱেগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়। তেওঁৰ প্ৰতিটো সিদ্ধান্তত থাকে এক সুচিন্তিত পৰিকল্পনা। তেওঁৰ খহটা হাতৰ স্পৰ্শই সন্তানক যি আত্মবিশ্বাস দিয়ে, সেই সাহস আন কোনো উৎসৰ পৰা আহৰণ কৰা অসম্ভৱ। দৰিদ্ৰতা হওক বা জটিল পৰিস্থিতি হওক, এজন পিতৃয়ে হাৰ নামানে। তেওঁৰ জীৱন যাত্ৰাত অজস্ৰ কাঁইট থাকে যদিও সন্তানৰ বাবে তেওঁ সেউজীয়া পথ সাজি দিয়ে। একোজন পিতৃৰ ত্যাগক জোখাৰ সামৰ্থ্য কাৰো নাই। তেওঁৰ পৰিচয় এজন ব্যক্তিৰ মাজত সীমাবদ্ধ নহয়, তেওঁ হৈছে এখন ঘৰৰ আধাৰশিলা। এটা ঘৰৰ খুটা যেনেকৈ অদৃশ্য হৈও ঘৰটোক ধৰি ৰাখে, ঠিক তেনেকৈ দেউতাই নিজৰ অস্তিত্বক বিসৰ্জন দি পৰিয়ালৰ প্ৰতিটো সদস্যক সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে।
শৈশৱৰ দিনবোৰত দেউতাই আমাক যি সুৰক্ষা দিয়ে, সেয়া কোনো ঢালতকৈ কম নহয়। আমি যেতিয়া পদূলি মূৰত ৰৈ তেওঁৰ আগমনলৈ অপেক্ষা কৰো, তেতিয়া প্ৰতিটো খোজৰ শব্দই আমাক সাহস যোগায়। তেওঁৰ লগত কটোৱা সময়বোৰ আমাৰ জীৱনৰ পুজি হৈ ৰয়। কোনো ধৰণৰ অভিযোগ অবিহনে তেওঁ দায়িত্ব পালন কৰি যায়। তেওঁৰ এই ত্যাগৰ মহিমা অতুলনীয়। জীৱনৰ জটিল অংকবোৰ তেওঁ নিজৰ বাবে নহয়, আমাৰ বাবে সমাধান কৰে। তেওঁ আমাৰ সংসাৰৰ এক নীৰৱ সাধক। তেওঁৰ ত্যাগৰ কাহিনী কেৱল শব্দত বৰ্ণনা কৰা কঠিন। তেওঁৰ প্ৰতিটো কৰ্মই আমাক জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে।
আমাৰ বাবে তেওঁ যি ত্যাগ কৰে, সেয়া তেওঁৰ স্বকীয় গুণ। তেওঁৰ ত্যাগৰ বাবেই আজি আমি নিজৰ ভৰিৰ ওপৰত থিয় হ’ব পৰা হৈছোঁ। কোনো ধৰণৰ প্ৰতিদানৰ আশা নকৰাকৈ তেওঁ আমাৰ বাবে ইমানবোৰ কষ্ট কৰে। সেয়েহে পিতৃৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনোৱা আমাৰ প্ৰত্যেকৰে নৈতিক দায়িত্ব। তেওঁৰ অস্তিত্বই আমাৰ জীৱনৰ প্ৰেৰণা। আমি যিমানেই উন্নতিৰ শিখৰত উপনীত নহওঁ কিয়, আমাৰ সেই উত্থানৰ মূলতে থাকে দেউতাৰ অৰিহণা। তেওঁৰ আশীৰ্বাদৰ অবিহনে আমাৰ প্ৰতিটো জয় অসম্পূৰ্ণ। দেউতা হৈছে আমাৰ জীৱনৰ প্ৰথম নায়ক, যাৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি আমি সু-নাগৰিক হ’বলৈ শিকো। তেওঁৰ ত্যাগৰ এই বৰ্ণনা এক অনন্ত যাত্ৰা, যি কেতিয়াও শেষ নহয়। আমি কেৱল তেওঁৰ ত্যাগৰ পৰিধি বুজিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ, কিন্তু সেই সাগৰৰ গভীৰতা জোখা সহজ নহয়। অনাগত দিনবোৰত তেওঁৰ এই ত্যাগক মনত ৰাখি আমি নিজৰ জীৱনটো আগবঢ়াই নিব লাগিব। তেওঁৰ স্মৃতি আৰু অৱদান আমাৰ বাবে পাথেয় হৈ ৰ’ব।
সময়ৰ সোঁতত মানুহৰ জীৱনৰ সমীকৰণ সলনি হয়। আমি ডাঙৰ হওঁ, নিজৰ জীৱন আৰু ব্যস্ততাত নিমগ্ন হৈ পৰোঁ। কিন্তু এই দৌৰত আমি পাহৰি যাওঁ যে, আমাৰ প্ৰতিটো নিৰাপদ খোজৰ বাবে দেউতাই নিজৰ জীৱনৰ বহুতো সোণালী সময় বিসৰ্জন দিছে। তেওঁৰ ত্যাগ অৰ্থ উপাৰ্জনৰ পৰিসৰত আৱদ্ধ নাথাকে, দেউতা হৈছে সন্তানৰ মানসিক আৰু আৱেগিক অনুভৱৰ এক বিশাল জগত। এটা শান্ত পৰিয়ালৰ আঁৰত এগৰাকী দেউতাৰ অসীম ধৈৰ্য আৰু নিঃস্বার্থ আত্মত্যাগ লুকাই থাকে। তেওঁৰ মনৰ গভীৰতাত কিমান যে দুখ-কষ্টৰ কাহিনী সোমাই থাকে, সেয়া আমি অনুভৱ কৰিবলৈকো চেষ্টা নকৰোঁ।
পিতৃৰ অস্তিত্বৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল – নিজৰ বিষাদবোৰ ঢাকি ৰাখিবলৈ তেওঁ মিছা হাঁহি এটা মুখেৰে কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে। সন্তানৰ চকুৰ পানীৰ কাৰণ হ’ব লগা হোৱাটো এজন পিতৃৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰাজয়। সেয়ে তেওঁ শিলৰ দৰে অটল হৈ নিজৰ সকলো কষ্ট বুকুত সামৰি লয়। আমাৰ বাবে তেওঁ এক শক্তিশালী খুঁটি, যি জীৱনৰ প্ৰতিটো ঘাত-প্ৰতিঘাতত কেতিয়াও হালি নপৰে। তেওঁৰ শৰীৰৰ ক্লান্তি আৰু ভৰিৰ খোজত যে আমাৰ ভৱিষ্যতৰ সপোন সোমাই আছে, সেই কথা আমি প্ৰায়েই উপলব্ধি কৰিবলৈ পাহৰি যাওঁ। দেউতাৰ হাতৰ খহটা তলুৱাবোৰত লুকাই থাকে আমাৰ নিৰাপদ শৈশৱৰ সেই সোণালী কাহিনী, যি কাহিনী প্ৰতিটো চপৰা তেজ আৰু ঘামেৰে ৰচিত।
আমাৰ বাবে তেওঁ সমাজৰ নিয়ম-কানুন আৰু নীতিৰ সৈতে আপোচ কৰিলেও নিজৰ স্বাভিমানত কেতিয়াও আঁচোৰ পৰিবলৈ নিদিয়ে। ঘৰৰ পৰা দূৰৈৰ কৰ্মক্ষেত্ৰত তেওঁ যি একাকীত্বৰ যুঁজ দিয়ে, সেই যুঁজত তেওঁৰ সঙ্গী হৈ পৰে সন্তানৰ ছবিখন আৰু ভৱিষ্যতৰ সপোনবোৰ। তেওঁৰ কষ্টক স্বীকাৰ কৰিবলৈ কোনো মঞ্চৰ প্ৰয়োজন নহয়, মাথোঁ প্ৰয়োজন এক নিৰ্মল কৃতজ্ঞতাৰ অনুভৱ। তেওঁৰ ত্যাগৰ কোনো প্ৰতিদান নালাগে, মাথোঁ বিচাৰে সন্তানৰ এক সন্মানজনক পৰিচয়। তেওঁৰ চৰিত্ৰৰ দৃঢ়তা আৰু ধৈৰ্যই আমাক জীৱনৰ জটিল পাঠ শিকাই থৈ যায়। আমি প্ৰতিটো প্ৰত্যাহ্বানৰ সময়ত দেউতাৰ সেই শান্ত আৰু স্থিৰ ব্যক্তিত্বক আমাৰ মানসিক শক্তি হিচাপে লৈ আগুৱাই যাব পাৰো।
জীৱনৰ অৱসৰৰ দিশে গতি কৰা দেউতাৰ চুলিৰ বগা ৰঙে তেওঁৰ অভিজ্ঞতাক প্ৰকাশ কৰে। তেওঁৰ চকুৰ কোণৰ ভাঁজবোৰত জমা হৈ থকা ক্লান্তিয়ে আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে, আমি কিমানখিনি ত্যাগৰ মূল্যত আজিৰ এই অৱস্থান পাইছোঁ। তেওঁ আমাৰ জন্মদাতাই নহয়, তেওঁ হৈছে আমাৰ জীৱনৰ প্ৰথম পথপ্ৰদৰ্শক। সংসাৰৰ কোনো অংকই তেওঁৰ অৱদানৰ সৈতে তুলনা কৰিব নোৱাৰে। তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো দিনেই একোটা ইতিহাস, যি ইতিহাস আমাৰ বাবে জীৱনৰ দিশ নিৰ্ণয়কাৰী নক্সা। আমাৰ জীৱনৰ যাত্ৰাপথত তেওঁৰ অস্তিত্বই হৈছে সেই ধ্ৰুৱতৰা, যি আমাক আন্ধাৰৰ পৰা পোহৰৰ দিশলৈ লৈ যায়। দেউতাৰ প্ৰতি আমাৰ এই অকৃত্রিম শ্ৰদ্ধাই হ’ব পাৰে তেওঁৰ জীৱনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উপহাৰ।
জীৱনৰ বাস্তৱতাৰ মুখামুখি হৈ আমি লাহে লাহে বুজিবলৈ আৰম্ভ কৰোঁ যে, দেউতাৰ প্ৰতিটো নিৰ্বাক মুহূৰ্তৰ অন্তৰালত কিমান যে গধুৰ দায়িত্ববোধ লুকাই থাকে। এজন পিতৃৰ অৱসৰৰ সময়ত তেওঁৰ মনৰ অৱস্থা প্ৰতিজন সন্তানৰ বাবে এক দৰ্শনৰ বিষয়। কৰ্মক্ষেত্ৰৰ পৰা বিদায় লোৱাৰ পাছত তেওঁৰ ব্যস্ততা কমি যায় যদিও সন্তানৰ ভৱিষ্যতৰ চিন্তাই তেওঁক নিৰন্তৰ তাৰিত কৰি থাকে। সমাজৰ চকুত তেওঁ হয়তো এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি, কিন্তু আমাৰ পৰিয়ালৰ বাবে তেওঁ আজিও সেই অদম্য সাহসৰ উৎস। তেওঁৰ শৰীৰৰ দুৰ্বলতাৰ মাজতো বিৰাজ কৰা মনৰ শক্তি আমাৰ বাবে এক শিক্ষা। আমাৰ প্ৰতিটো ভুলক শুধৰাই দিয়া তেওঁৰ কঠোৰ শাসনৰ আঁৰত আছিল প্ৰকৃততে আমাক মানুহ কৰি গঢ়াৰ এক ব্যাকুল প্ৰয়াস।
আমি অৱশ্যে প্ৰায়েই পাহৰি যাওঁ যে, দেউতাৰো আশা-আকাংক্ষা আছিল। নিজৰ ব্যক্তিগত সপোনবোৰ জলাঞ্জলি দি তেওঁ যিখন ঘৰ বৰ্তাই ৰাখিলে, সেয়া এক অসাধ্য সাধনৰ দৰে। আমাৰ বাবে তেওঁ সময়ৰ সোঁতত নিজকে সলনি কৰি ল’লে, যাতে আমাৰ পথত কোনো প্ৰতিবন্ধকতা নাথাকে। তেওঁৰ অস্তিত্বই হৈছে আমাৰ শিপা। যেনেকৈ এজোপা গছৰ শিপাই মাটিৰ গভীৰৰ পৰা পুষ্টি সংগ্ৰহ কৰি গছজোপাক আকাশমুখী কৰে, ঠিক তেনেকৈ দেউতাই নিজৰ সমস্ত সামৰ্থ্যৰে আমাক পৃথিৱীৰ বুকুত থিয় হ’বলৈ সাহস যোগায়। তেওঁৰ প্ৰতিটো সন্মতি আৰু প্ৰতিটো অস্বীকাৰৰ মাজত আছিল আমাৰ সুৰক্ষিত ভৱিষ্যতৰ এক সুচিন্তিত পৰিকল্পনা।
এতিয়া দায়িত্ব আমাৰ। যিমান দিন তেওঁ আমাৰ কাষত আছে, সেই প্ৰতিটো পল প্ৰেম আৰু সন্মানৰ পাত্ৰ। অৱসৰৰ পাছৰ সময়খিনি তেওঁৰ বাবে আনন্দৰ কৰি তোলাটো আমাৰ দায়িত্ব। অৰ্থ দিয়াটোৱেই সন্তানৰ কৰ্তব্য নহয়, তেওঁৰ সান্নিধ্যত কিছু সময় কটোৱা আৰু তেওঁৰ কথা মনোযোগেৰে শুনাটোৱেই হৈছে তেওঁৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উপহাৰ। বৃদ্ধ অৱস্থাত এজন পিতৃয়ে একো নিবিচাৰে, বিচাৰে মাথোঁ সন্তানৰ মৰম আৰু অলপ সমাদৰ। তেওঁৰ অৱদানক কেতিয়াও খৰচি মাৰি শেষ কৰিব নোৱাৰে, কিন্তু তেওঁৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰাটো আমাৰ স্বাভাৱিক ধৰ্ম।
সামৰণিত ইয়াকে ক’ব পাৰি যে, দেউতা আমাৰ জন্মদাতা আৰু আমাৰ জীৱনৰ অঘোষিত পথপ্ৰদৰ্শক। সংসাৰৰ কোনো অংকই তেওঁৰ ত্যাগৰ তুলনা কৰিব নোৱাৰে। এই পৃথিৱীত পিতৃৰ সমান নিঃস্বার্থভাৱে ত্যাগ কৰিব পৰা ব্যক্তি দ্বিতীয়জন নাই। দেউতাৰ সপোনবোৰক সন্মান জনোৱাই হৈছে তেওঁৰ ত্যাগৰ প্ৰতি আমাৰ প্ৰকৃত উপহাৰ। তেওঁৰ অৱদানবোৰক আৱেগৰ মাজেৰে উপলব্ধি কৰিবলৈ আমি শিকিব লাগিব। পিতৃৰ ছাঁয়া আমাৰ মূৰৰ ওপৰত থকালৈকে আমি পৃথিৱীৰ যিকোনো প্ৰত্যাহ্বানৰ সৈতে যুঁজিবলৈ সাজু। তেওঁৰ অস্তিত্বই আমাক জীয়াই থকাৰ অৰ্থ শিকায়। জীৱনৰ শেষ সময়লৈকে তেওঁৰ প্ৰতি আমাৰ শ্ৰদ্ধা অটুট থাকক, এয়াই হওক আমাৰ জীৱনৰ মূলমন্ত্ৰ। দেউতা আছিল, আছে আৰু আমাৰ অস্তিত্বৰ গভীৰত সদায় বিৰাজ কৰিব।