অপৰাধপ্ৰৱণতাই গ্ৰাস কৰিছে নেকি সাধাৰণ মানুহৰ চিন্তাধাৰাক?
লক্ষীনন্দন কলিতা
মানুহৰ সভ্যতা কেৱল প্ৰযুক্তিৰ উত্তৰণ, অৰ্থনৈতিক প্ৰাচুৰ্য অথবা আকাশলংঘী অট্টালিকাৰ সমষ্টি নহয়,সভ্যতাৰ প্ৰকৃত পৰিচয় নিহিত হৈ থাকে মানুহৰ বিবেক, মানৱীয় প্ৰমূল্যবোধ আৰু পৰস্পৰৰ প্ৰতি থকা সংবেদনশীলতাত। কিন্তু যেতিয়া সমাজৰ বুকুত অপৰাধৰ ছাঁ ক্ৰমাৎ গভীৰ হয়, যেতিয়া বিশ্বাসৰ ঠাইত সন্দেহ, সহমৰ্মিতাৰ ঠাইত স্বাৰ্থপৰতা আৰু বিবেকৰ ঠাইত হিংস্ৰ প্ৰৱণতাই স্থান লয়, তেতিয়া স্বাভাৱিকতেই প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়—অপৰাধপ্ৰৱণতাই গ্ৰাস কৰিছে নেকি সাধাৰণ মানুহৰ চিন্তাধাৰাক?
আজিৰ সমাজত অপৰাধৰ আলোচনা কেৱল বাতৰিৰ শিৰোনামতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। হত্যা, প্ৰতাৰণা, নাৰী নিৰ্যাতন, চাইবাৰ অপৰাধ, নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অপকৰ্মই জনজীৱনত নিৰাপত্তা তথা বিশ্বাসৰ সংকটৰ সৃষ্টি কৰিছে। অৱশ্যে সকলো মানুহ অপৰাধপ্ৰৱণ হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো বাস্তৱসন্মত নহয়। কিন্তু অপৰাধৰ প্ৰতি মানুহৰ মনোভাৱ, অন্যায়ৰ প্ৰতি সহনশীলতা আৰু নৈতিক দায়বদ্ধতাৰ অৱক্ষয়ৰ সম্ভাৱনাই গভীৰ আত্মসমীক্ষাৰ দাবী কৰে।
মানুহৰ চিন্তাধাৰা সমাজ, পৰিয়াল, শিক্ষা, পৰিৱেশ আৰু অভিজ্ঞতাৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠে। শৈশৱত লাভ কৰা নৈতিক শিক্ষা, সামাজিক অনুশাসন আৰু পৰিয়ালৰ আদৰ্শই ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ নিৰ্মাণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। কিন্তু যেতিয়া জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে প্ৰতিযোগিতা, প্ৰতিপত্তি, ধন-সম্পত্তি আৰু ব্যক্তিগত সফলতাকেই একমাত্ৰ লক্ষ্য হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, তেতিয়া মূল্যবোধৰ প্ৰশ্নটো ক্ৰমাৎ গৌণ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। আনক অতিক্ৰম কৰাৰ বাসনাই যেতিয়া আনৰ অধিকাৰ হৰণ কৰাৰ প্ৰৱণতালৈ ৰূপান্তৰিত হয়, তেতিয়া সেই চিন্তাৰ মাজতেই অপৰাধৰ বীজ অংকুৰিত হ’ব পাৰে। অৱশ্যে আৰ্থিক অভাৱ বা সামাজিক বঞ্চনাই সকলোকে অপৰাধৰ পথলৈ ঠেলি নিদিয়ে। অপৰাধৰ আঁৰত ব্যক্তিগত সিদ্ধান্ত, সামাজিক পৰিস্থিতি, সুযোগ, ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ আৰু আইন প্ৰয়োগৰ দুৰ্বলতাকে ধৰি বিভিন্ন কাৰকে ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।
এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আছে—আমি অপৰাধৰ বাতৰি পঢ়ি অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সচেতন হৈছোঁনে, নে আনৰ দুৰ্দশাক কেৱল ক্ষণিকৰ চৰ্চাৰ বিষয় কৰি তুলিছোঁ? কোনো দুৰ্ভগীয়া ব্যক্তিৰ জীৱনৰ গভীৰ সংকট যেতিয়া সামাজিক মাধ্যমত কেৱল মন্তব্য, চৰ্চা আৰু জনপ্ৰিয়তাৰ আহিলা হৈ পৰে, তেতিয়া আমাৰ মানৱীয় সংবেদনশীলতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হোৱাটো স্বাভাৱিক।
অপৰাধ সংঘটিত কৰা ব্যক্তিজনেই কেৱল সামাজিক সংকটৰ কাৰণ নহয়; অন্যায় দেখি নীৰৱ হৈ থকা মানসিকতাইও কেতিয়াবা অপৰাধক পৰোক্ষভাৱে শক্তি যোগায়। কোনো ব্যক্তিৰ ওপৰত নিৰ্যাতন চলিলে, কোনো দুৰ্বল মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’লে অথবা ৰাজহুৱা স্থানত অন্যায় সংঘটিত হ’লে আমি কিমানজন আগবাঢ়ি আহোঁ?
অৱশ্যে প্ৰতিটো পৰিস্থিতিতে পোনপটীয়াকৈ হস্তক্ষেপ কৰাটো নিৰাপদ নহ’বও পাৰে। কিন্তু উপযুক্ত কৰ্তৃপক্ষক খবৰ দিয়া, ভুক্তভোগীক সহায় কৰা আৰু প্ৰমাণিত তথ্যৰ ভিত্তিত অন্যায়ৰ প্ৰতিবাদ কৰাটো নাগৰিক হিচাপে আমাৰ দায়িত্বৰ ভিতৰত পৰে।
অপৰাধপ্ৰৱণতা হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম। কিন্তু শিক্ষা মানে কেৱল পৰীক্ষাত ভাল ফলাফল, উচ্চ ডিগ্ৰী অথবা কৰ্মসংস্থাপনৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰাই নহয়। প্ৰকৃত শিক্ষাই মানুহক যুক্তিবাদী, সংবেদনশীল, দায়িত্বশীল আৰু ন্যায়পৰায়ণ কৰি তুলিব লাগে।এজন শিক্ষিত ব্যক্তিয়েও যদি নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে আনক প্ৰতাৰণা কৰে, ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ কৰে অথবা দুৰ্বলৰ অধিকাৰক অৱজ্ঞা কৰে, তেন্তে তেওঁৰ শিক্ষাৰ মানৱীয় উদ্দেশ্য সম্পূৰ্ণৰূপে সফল হোৱা বুলি ক’ব নোৱাৰি।
যেতিয়া মানুহৰ মনত এই বিশ্বাস জন্মে যে প্ৰভাৱশালী ব্যক্তি আৰু সাধাৰণ নাগৰিকৰ বাবে আইন একে, তেতিয়া ন্যায়ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি আস্থা শক্তিশালী হয়। বিপৰীতে, অপৰাধৰ শাস্তিহীনতাৰ ধাৰণা বা ন্যায় লাভৰ ক্ষেত্ৰত দীৰ্ঘসূত্ৰিতাই সমাজত হতাশাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
লগতে নিবনুৱা সমস্যা, সামাজিক বঞ্চনা, নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰ আৰু পাৰিবাৰিক সংঘাতৰ দৰে সমস্যাসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো যথোচিত মনোযোগ দিয়াটো প্ৰয়োজন। অপৰাধ সংঘটিত হোৱাৰ পাছত শাস্তি দিয়াৰ লগতে অপৰাধ সংঘটিত হোৱাৰ পৰিস্থিতি হ্ৰাস কৰাত গুৰুত্ব দিয়াটো এখন সুস্থ সমাজৰ পৰিচায়ক।
এখন সুস্থ সমাজৰ পৰিচয় কেৱল অপৰাধৰ পৰিসংখ্যাৰে নিৰ্ধাৰিত নহয়,ইয়াৰ পৰিচয় নিৰ্ধাৰিত হয় সমাজখনে দুৰ্বল, নিপীড়িত আৰু অসহায় মানুহৰ বাবে কিমান নিৰাপদ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিব পাৰিছে, তাৰ দ্বাৰাও। যি সমাজত এগৰাকী নাৰীয়ে নিৰ্ভয়ে চলাচল কৰিব পাৰে, এগৰাকী শিশুৱে সুৰক্ষিত পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হ’ব পাৰে আৰু এজন সাধাৰণ নাগৰিকে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ সাহস পায়, সেই সমাজেই প্ৰকৃত অৰ্থত সভ্যতাৰ দিশে আগবাঢ়ে।
এই দায়িত্ব কেৱল চৰকাৰ, আৰক্ষী অথবা প্ৰশাসনৰ নহয়। প্ৰতিগৰাকী নাগৰিকৰ দৈনন্দিন আচৰণ, সামাজিক মাধ্যমত কৰা মন্তব্য, আনৰ প্ৰতি প্ৰদৰ্শন কৰা সন্মান আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰহণ কৰা স্থিতিৰ মাজেৰেও সমাজৰ নৈতিক চৰিত্ৰ নিৰ্মাণ হয়।
অপৰাধপ্ৰৱণতাই সাধাৰণ মানুহৰ চিন্তাধাৰাক সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰাস কৰিছে বুলি সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱাটো উচিত নহয়। কিন্তু অপৰাধৰ প্ৰতি উদাসীনতা, অন্যায়ৰ প্ৰতি নীৰৱতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ প্ৰতি অৱহেলাই সমাজখনক ক’লৈ লৈ গৈছে, সেই প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হোৱাটো আজিৰ সময়ৰ এক অনিবাৰ্য প্ৰয়োজন।নত ৰাখিব লাগিব—অপৰাধমুক্ত সমাজ গঢ়াৰ যাত্ৰা কেৱল কাৰাগাৰৰ দুৱাৰ শক্তিশালী কৰাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়,এই যাত্ৰা আৰম্ভ হয় মানুহৰ বিবেক জাগ্ৰত কৰাৰ পৰা। আইন মানুহক অপৰাধৰ পৰা বিৰত ৰাখিব পাৰে, কিন্তু নৈতিকতাই তেওঁক অন্যায় কৰাৰ আগতেই নিজৰ অন্তৰাত্মাৰ ওচৰত জবাবদিহি হ’বলৈ শিকায়। কাৰণ, এখন সমাজৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংকট তেতিয়া নহয়, যেতিয়া অপৰাধ সংঘটিত হয়; বৰং তেতিয়া, যেতিয়া অপৰাধ দেখি মানুহৰ বিবেকত আৰু কোনো প্ৰশ্নৰ উদয় নহয়।
আজি সেয়েহে প্ৰশ্নটো কেৱল এয়াই নহয়—অপৰাধপ্ৰৱণতাই গ্ৰাস কৰিছে নেকি সাধাৰণ মানুহৰ চিন্তাধাৰাক? প্ৰকৃত প্ৰশ্নটো হ’ল—আমি আমাৰ চিন্তা, বিবেক আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ জৰিয়তে সেই প্ৰৱণতাৰ বিৰুদ্ধে কিমান দৃঢ়তাৰে থিয় দিবলৈ সক্ষম হৈছোঁ?