(এক আলোকপাত)
সাহিত্য চৰ্চা আৰু জাতীয় চেতনা
শংকৰ দেৱ, দেৰগাঁও
সাহিত্য চৰ্চা মানেই বুজিব লাগিব যে ই হৈছে এটা জাতিৰ আত্মপৰিচয়ৰ এক প্ৰকৃত আত্মপ্ৰকাশ। মানুহৰ সমাজ, সংস্কৃতি, ইতিহাস, পৰম্পৰা, জীৱনৰ সুখ-দুখ আৰু আশা-আকাংক্ষাৰ যি সজীৱ প্ৰকাশ সাহিত্যৰ মাধ্যমেৰে ঘটে, তাৰ মাজতেই এটা জাতিৰ চিন্তা আৰু জাতীয় চেতনাৰ পৰিচয় পোৱা যায়। সেইয়ে সাহিত্য কেৱল মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যমেই নহয়, ই সমাজ গঠনৰ এক শক্তিশালী আহিলা আৰু জাতীয় চেতনাৰ এক জাগ্ৰত মাধ্যম। এখন দেশ বা এটা জাতিৰ প্ৰতি মানুহৰ দায়িত্ববোধ, নিজৰ ভাষা-সংস্কৃতিৰ প্ৰতি সন্মান, ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ইচ্ছা আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাকেই বহল অৰ্থত জাতীয় চেতনাৰ অংশ বুলি ক’ব পাৰি। এই চেতনা গঢ়ি তোলাত সাহিত্য চৰ্চাৰ ভূমিকা অতুলনীয়। কবিতা, গল্প, উপন্যাস, নাটক, প্ৰৱন্ধ, জীৱনী আৰু লোকসাহিত্যৰ মাজেৰে এটা জাতিয়ে নিজৰ অতীতক জানে, বৰ্তমানক বুজে আৰু ভৱিষ্যতৰ সপোন দেখে।
অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসলৈ চালে জাতীয় চেতনাৰ সৈতে সাহিত্যৰ গভীৰ সম্পৰ্ক স্পষ্ট হৈ উঠে। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ আন্দোলনে অসমীয়া সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক চেতনাৰ লগতে এক সাংস্কৃতিক ঐক্য গঢ়ি তুলিছিল। বৈষ্ণৱ সাহিত্য, বৰগীত, অংকীয়া নাট, নামঘৰীয়া সংস্কৃতি আদিয়ে অসমীয়া সমাজৰ জীৱনধাৰাত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। ঠিক সেইদৰে পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশত ‘অৰুণোদই’ যুগৰ পৰা আধুনিক সাহিত্যিক সকলকে ধৰি বহু ব্যক্তিৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য। সাহিত্যই অসমীয়া ভাষাক কেৱল প্ৰকাশৰ মাধ্যম হিচাপেই শক্তিশালী কৰা নাই, ই নিজৰ ভাষা আৰু পৰিচয়ৰ প্ৰতি মানুহৰ আত্মবিশ্বাসো বৃদ্ধি কৰিছে।
এইটোও আমি উল্লেখ কৰিব লাগিব যে সাহিত্য চৰ্চাৰ সৈতে জাতীয় চেতনা থকা মানে কেৱল দেশপ্ৰেমৰ কথাকেই কোৱা নহয় , ই নিজৰ মাতৃভাষাক সন্মান কৰা, নিজৰ সংস্কৃতিক জীয়াই ৰখা, ঐতিহাসিক সম্পদ সংৰক্ষণ কৰা, সামাজিক বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে মাত মতা, প্ৰকৃতি আৰু পৰিৱেশ ৰক্ষা কৰা আৰু সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ প্ৰতি দায়িত্বশীল হোৱা। এই সকলোবোৰো জাতীয় চেতনাৰ একো একোটা অংশ। সাহিত্যিকে সমাজৰ সুখ-দুখৰ সাক্ষী হিচাপে কাম কৰে। সমাজত অন্যায়, শোষণ, বৈষম্য বা অন্ধবিশ্বাস দেখিলে সাহিত্যিকে কলমৰ জৰিয়তে তাৰ বিৰুদ্ধে জনমত গঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে । সেইবাবেই বহু সময়ত এটা শক্তিশালী কবিতা, এটা সাৰ্থক গল্প বা এটা চিন্তাশীল প্ৰৱন্ধই মানুহৰ মনত গভীৰ প্ৰশ্নৰ জন্ম দিয়ে আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাট মুকলি কৰে।
আজিৰ ডিজিটেল যুগতো সাহিত্যৰ এই ভূমিকা কমি যোৱা নাই। ছপা কাকত আৰু আলোচনীৰ লগতে সামাজিক মাধ্যম, অনলাইন আলোচনী আৰু বিভিন্ন ডিজিটেল মঞ্চই সাহিত্য চৰ্চাৰ পৰিসৰ বহুগুণে বৃদ্ধি কৰি ৰাখিছে। নতুন প্ৰজন্মৰ বহু লেখক-লেখিকাই এই মাধ্যমসমূহৰ জৰিয়তে নিজৰ সৃষ্টি পাঠকৰ মাজলৈ লৈ গৈছে। ফলত ভাষা আৰু সাহিত্য চৰ্চাৰ নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হৈছে।
কিন্তু এই সময়তে নিজৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি উদাসীন হৈ পৰাৰ আশংকাও আছে। বিশ্বায়নৰ যুগত বিভিন্ন ভাষা-সংস্কৃতিৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাটো স্বাভাৱিক। সেয়ে আন ভাষা শিকাৰ লগতে নিজৰ মাতৃভাষাৰ চৰ্চা আৰু ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰাটোও সমানেই প্ৰয়োজনীয়। যি জাতিয়ে নিজৰ ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিক অৱহেলা কৰে, সেই জাতিৰ জাতীয় পৰিচয়ো ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হৈ পৰিব ।
বিশেষকৈ নতুন প্ৰজন্মক সাহিত্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাটো সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয়ৰ পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও কবিতা পাঠ, সাহিত্য সভা, গ্ৰন্থমেলা, আলোচনী প্ৰকাশ, নাট্যচৰ্চা আৰু স্থানীয় ইতিহাস-সংস্কৃতিৰ চৰ্চাৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নিজৰ সমাজ আৰু পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰিব পাৰি। অসমীয়া সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত স্থানীয় ইতিহাস, লোকসংস্কৃতি, লোকগীত, লোককথা, সত্ৰ-নামঘৰ, নদ-নদী, পাহাৰ-পৰ্বত, কৃষিজীৱন আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ জীৱনধাৰাক লৈ অধিক চৰ্চা হোৱাটো প্ৰয়োজন। কাৰণ এখন জাতিৰ প্ৰকৃত পৰিচয় কেৱল বৃহৎ ইতিহাসতেই নহয়, সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনতো সেই পৰিচয় লুকাই থাকে।
সাহিত্যৰ শক্তি হৈছে মানুহৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিব পৰা শক্তি। আইন বা নিৰ্দেশে যি কাম সদায় কৰিব নোৱাৰে, এটা সাৰ্থক সাহিত্যই কেতিয়াবা মানুহৰ মন সলনি কৰি সেই কাম সম্ভৱ কৰি তুলিব পাৰে। সেয়ে সাহিত্য চৰ্চাক কেৱল ব্যক্তিগত প্ৰতিভা প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে নেদেখি সামাজিক আৰু জাতীয় দায়িত্বৰ অংশ হিচাপেও গ্ৰহণ কৰা উচিত।
শেষত ক’ব পাৰি যে সাহিত্যই জাতিৰ অতীতক সংৰক্ষণ কৰে, বৰ্তমানক প্ৰশ্ন কৰে আৰু ভৱিষ্যতৰ পথ দেখুৱায়। জাতীয় চেতনাৰে সমৃদ্ধ সাহিত্যই মানুহক নিজৰ শিপাৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ হ’বলৈ শিকায়। সেইয়ে আজিৰ সময়ত অধিক সাহিত্য চৰ্চাৰ প্ৰয়োজন, কিন্তু তাতকৈ অধিক প্ৰয়োজন সুস্থ, দায়িত্বশীল আৰু জাতীয় চেতনাৰে সমৃদ্ধ সাহিত্য চৰ্চাৰ। কলমত থাকক সত্য, সৃষ্টিত থাকক মানৱীয়তা আৰু সাহিত্যৰ অন্তৰত জীয়াই থাকক নিজৰ মাটি, মানুহ, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি ভালপোৱা—তেতিয়াহে সাহিত্যই এখন সুস্থ, সচেতন আৰু আত্মমৰ্যাদাশীল সমাজ গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ প্ৰকৃত ভূমিকা পালন কৰিব পাৰিব।