(জনগণৰ শান্তি-নিৰাপত্তাৰ প্ৰেক্ষাপটত)
ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ বাবে যুদ্ধংদেহী মনোভাৱ
শংকৰ দেৱ, দেৰগাঁও
বৰ্তমানে ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা দ্ৰুতভাৱে সলনি হৈ গৈছে। এফালে বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ অভূতপূৰ্ব উন্নতি, আনফালে সন্ত্রাসবাদ, সাইবাৰ আক্ৰমণ, সীমান্ত বিবাদ, তথ্যযুদ্ধ, ড্ৰোনৰ অপব্যৱহাৰ আৰু ভূ-ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই বিশ্বশান্তিক নতুন নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন কৰি তুলিছে। এনে এক জটিল পৰিস্থিতিত প্ৰতিখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰই নিজৰ সাৰ্বভৌমত্ব, ভৌগোলিক অখণ্ডতা আৰু নাগৰিকৰ জীৱন-সম্পত্তি সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ সদায় সজাগ আৰু প্ৰস্তুত হৈ থকাটো সময়ৰ দাবী। এই দৃষ্টিকোণৰ পৰাই “ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধংদেহী মনোভাৱ”ৰ প্ৰাসংগিকতা ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে । ‘যুদ্ধংদেহী মনোভাৱ’ শব্দটোৱে অনেক সময়ত ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ অৰ্থ যুদ্ধৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰা নহয়; বৰঞ্চ যিকোনো বাহ্যিক বা অভ্যন্তৰীণ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হ’ব পৰাকৈ মানসিক, সামৰিক, প্ৰযুক্তিগত আৰু সামাজিকভাৱে সদায় প্ৰস্তুত হৈ থকাকেই বুজায়। শক্তিশালী প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা বহু সময়ত যুদ্ধৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰে, কিয়নো সম্ভাৱ্য আক্ৰমণকাৰীয়ে প্ৰতিৰোধৰ ক্ষমতাৰ কথা বিবেচনা কৰে।
আজিৰ পৰিবেশত ভাৰতৰ দৰে বৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা কেৱল সেনাবাহিনীৰ দায়িত্বৰ ওপৰতেই নহয়, ই সমগ্ৰ জাতিৰ সামূহিক দায়িত্ব হৈ পৰিছে । ভাৰতৰ স্থলসীমা প্ৰায় ১৫,১০০ কিলোমিটাৰ আৰু উপকূলীয় সীমা ৭,৫০০ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক। ইমান বিস্তৃত সীমান্ত সুৰক্ষিত কৰি ৰখাটো সহজ কাম নহয়। ইয়াৰ বাবে ভাৰতীয় সেনা, নৌসেনা, বিমান বাহিনী, সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনী, উপকূল ৰক্ষী বাহিনী আৰু বিভিন্ন চোৰাংচোৱা সংস্থাই অহৰহ দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত নাগৰিকৰ ভূমিকাও সমানে গুৰুত্বপূৰ্ণ। আইন মানি চলা, ভুৱা খবৰ প্ৰচাৰ নকৰা, সন্দেহজনক কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে আৰক্ষী বা প্ৰশাসনক অৱগত কৰা, সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি বজাই ৰখা আৰু সংকটৰ সময়ত প্ৰশাসনক সহযোগিতা কৰা—এই সকলোবোৰেই এখন দেশৰ অভ্যন্তৰীণ সুৰক্ষা সুদৃঢ় কৰে।
সাম্প্ৰতিক দশকত ভাৰতে নিজৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ আধুনিকীকৰণত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। অত্যাধুনিক Rafale যুদ্ধবিমান, Sukhoi Su-30MKI, Tejas লঘু যুদ্ধবিমান, BrahMos অতিধ্বনি গতিৰ ক্ষেপণাস্ত্ৰ, Akash আকাশ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, উন্নত ড্ৰোন, উপগ্ৰহভিত্তিক নিৰীক্ষণ আৰু শক্তিশালী নৌসেনাই ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা ক্ষমতাক নতুন উচ্চতালৈ লৈ গৈছে। এই আধুনিকীকৰণৰ উদ্দেশ্য যুদ্ধ আৰম্ভ কৰা নহয়, বৰঞ্চ সম্ভাৱ্য শত্ৰুক যুদ্ধৰ পৰা বিৰত ৰখা আৰু দেশৰ শান্তি সুনিশ্চিত কৰা।
ইয়াৰোপৰিও বৰ্তমান যুগত সাইবাৰ নিৰাপত্তা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ। বেংকিং ব্যৱস্থা, বিদ্যুৎ, ৰে’ল, যোগাযোগ, চিকিৎসা, চৰকাৰী তথ্যভাণ্ডাৰ আদি ডিজিটেল নেটৱৰ্কৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেয়েহে হেকিং, তথ্য চুৰি বা ডিজিটেল আক্ৰমণো ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি এক ডাঙৰ ভাবুকি। সেয়েহে ডিজিটেল সুৰক্ষা আৰু তথ্য-সচেতনতাকো ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধংদেহী মনোভাৱৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
ভাৰতীয় সংবিধানে সকলো নাগৰিকক দেশৰ ঐক্য, অখণ্ডতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব ৰক্ষাৰ নৈতিক দায়িত্বৰ কথা স্মৰণ কৰাই দিয়ে । দেশপ্ৰেম মানে কেৱল পতাকা উত্তোলন বা শ্লোগান দিয়ায়েই নহয়, ই নিজৰ কৰ্তব্য নিষ্ঠাৰে পালন কৰা, আইনক সন্মান কৰা আৰু সমাজত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাও এক প্ৰকাৰৰ দেশসেৱা। বাস্তৱত ক’বলৈ হ’লে সচেতন নাগৰিকেই এখন শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰৰ ভিত্তি বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি।
অৱশ্যে ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধংদেহী মনোভাৱ কোনো কাৰণতে যুদ্ধোন্মাদনা বা অন্ধ জাতীয়তাবাদ হ’ব নালাগে। এখন পৰিপক্ব গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰই সদায় কূটনীতি, পাৰস্পৰিক আলোচনা আৰু শান্তিপূৰ্ণ সমাধানক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে। কিন্তু শান্তি বজাই ৰাখিবলৈও শক্তিশালী প্ৰতিৰক্ষা, সুসংগঠিত প্ৰশাসন আৰু দৃঢ় জাতীয় মনোবলৰ প্ৰয়োজন। ইতিহাসে দেখুৱাইছে যে শক্তিশালী আৰু সজাগ ৰাষ্ট্ৰই বহু ক্ষেত্ৰত সংঘাত এৰাই শান্তি বজাই ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে।
অসমৰ দৰে সীমান্তৱৰ্তী ৰাজ্যসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ গুৰুত্ব বিশেষভাৱে অনুভৱ কৰা যায়। সীমান্ত ব্যৱস্থাপনা, অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ, চোৰাং ব্যৱসায়, মাদক দ্ৰব্যৰ সৰবৰাহ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক সংস্থাসমূহে সমন্বয় সাধন কৰি কাম কৰি আহিছে। ইয়াত সাধাৰণ নাগৰিকৰ সহযোগিতাও সমানেই প্ৰয়োজনীয়।
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে সাম্প্ৰতিক সময়ত “Whole-of-Nation Approach” বা “সমগ্ৰ জাতিৰ অংশগ্ৰহণ মূলক নিৰাপত্তা” ধাৰণাই অধিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। অৰ্থাৎ কেৱল সেনাবাহিনী নহয়, চৰকাৰ, প্ৰশাসন, আৰক্ষী, বিজ্ঞানী, উদ্যোগ, সংবাদ মাধ্যম আৰু সচেতন নাগৰিক—সকলোৰে সন্মিলিত প্ৰচেষ্টাতহে এখন দেশ অধিক সুৰক্ষিত হ’ব পাৰে। এই সকলোৰে সমন্বয়তেই এখন শক্তিশালী, শান্তিপূৰ্ণ, সুৰক্ষিত আৰু সমৃদ্ধ ভাৰত গঢ়ি উঠিব।