হাতৰ স্পৰ্শ: জীৱনৰ নীৰৱ ভাষা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
মানৱ জীৱনৰ অৱস্থান, ক্ৰমবিকাশ আৰু প্ৰকাশভংগীৰ সৈতে হাতৰ সম্পৰ্ক অতিশয় গভীৰ। সৃষ্টিৰ প্ৰাৰম্ভিক ক্ষণৰ পৰা মানুহে নিজৰ অস্তিত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ হাতক সৰ্বোত্তম মাধ্যম হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে। হাত শৰীৰৰ এটা সাধাৰণ অংগ হৈ থকাৰ উপৰিও, হাত হ’ল মানুহৰ অন্তৰৰ নিৰ্ভেজাল ভাষাৰ এক অনন্য বাহক। মানুহৰ আৱেগ, অনুভৱ আৰু চিন্তাৰ প্ৰকাশভংগী প্ৰায়ে হাতৰ অংগী-ভংগীৰ মাজেদি প্ৰতিফলিত হয়। সমাজ, সংস্কৃতি আৰু মানৱীয় সম্পৰ্কৰ বুনিয়াদ গঢ়ি তোলাত হাতৰ অৱদান অপৰিসীম। প্ৰতিটো স্পৰ্শৰ মাজত এক অদৃশ্য বিশ্বাসৰ সেঁতু অৱস্থিত। এই বিশ্বাসেই মানুহক বিপৰ্যয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু সাহসৰ সঞ্চাৰ কৰে।
মানুহৰ হাতৰ ৰেখাবোৰ যেন জীৱনৰ একোটা নিৰ্দিষ্ট মানচিত্ৰ। হাতৰ তালুত খোদিত প্ৰতিটো ৰেখাই মানুহৰ অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ সংগ্ৰামক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। শৈশৱৰ সেই নিৰ্মল দিনবোৰত শিশুৱে মাকৰ কোমল হাতৰ আশ্ৰয়ত যি নিৰাপত্তা অনুভৱ কৰে, সেই স্মৃতি চিৰকাল মানসপটত অংকিত হৈ ৰয়। পৰৱৰ্তী সময়ত দেউতাকৰ খহটা হাতৰ স্পৰ্শই জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে। এই খহটা হাতৰ মাজত লুকাই থাকে পৰিয়ালৰ প্ৰতি থকা অসীম দায়িত্ববোধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা। হাতৰ এই অৱলম্বন অবিহনে জীৱনৰ যাত্ৰা যেন এক অসম্পূৰ্ণ যাত্ৰা। শৰীৰৰ গঠনশৈলীৰ মাজত হাতৰ ভূমিকা অনন্য, কাৰণ মানুহে হাতৰ সহায়ত বস্তু স্পৰ্শ কৰা, প্ৰতিটো অনুভূতি হৃদয়ৰ স্পন্দনৰ সৈতে একাকাৰ কৰি হৈ থাকে।
সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰ আৰু বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত হাতৰ ভাষাৰ মহত্ত্ব অসীম। ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কলা-সংস্কৃতিৰ অনুশীলনলৈকে প্ৰতিটো ক্ষেত্রতে হাতৰ ভংগিমাৰ এক সুকীয়া অৰ্থ আছে। ভাৰতীয় নৃত্যকলাৰ মুদ্ৰাসমূহে হাতৰ মাজেদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰাৰ যি ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে, সেয়া বিশ্বৰ বাবে এক বিস্ময়। হাতৰ আঙুলিৰ সূক্ষ্ম সঞ্চালনে মৌনতাৰ মাজতো সহস্ৰ শব্দৰ প্ৰকাশ ঘটাব পাৰে। সমাজৰ উচ্চ-নীচ, ধনী-দুখীয়া ভেদাভেদ পাহৰি যেতিয়া দুখন হাত লগ লাগে, তেতিয়া এক নতুন বান্ধোন সৃষ্টি হয়। এই বান্ধোন কেৱল মাংসপেশীৰ মিলন নহয়, আত্মাৰ এক নিবিড় সংযোগ। যি হাতেৰে আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ, যি হাতেৰে আমি আনক সহায় কৰোঁ, সেই হাতেই হৈছে আমাৰ মনুষ্যত্বৰ প্ৰতীক।
মানৱ মনৰ গভীৰতাত থকা ভয়, শংকা আৰু আনন্দৰ প্ৰকাশো হাতৰ মাজেৰেই সম্ভৱ। ভয়াতুৰ মুহূৰ্তত কাৰোবাৰ হাতখন টানকৈ ধৰি ৰখাটো যেন এক মহা সুৰক্ষাৰ কৱচ। ইয়াৰ বিপৰীতে, আনন্দৰ আতিশয্যত হাত চাপৰিয়ে পৰিৱেশটোত এক অনন্য উন্মাদনাৰ সৃষ্টি কৰে। মানুহৰ প্ৰতিটো কাৰ্যই হাতৰ অবিহনে অচল। সভ্যতাৰ উন্নতিৰ ঘাই চাবিকাঠি মানুহৰ দুই হাতৰ কৰ্মকুশলতা। আদিম যুগৰ পৰা আধুনিক যুগলৈ মানুহে যিমানবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰিছে, তাৰ অন্তৰালত আছে হাতৰ নিপুণতা। সপোনবোৰক বাস্তৱ ৰূপ দিয়াত হাতৰ ভূমিকাক কোনেও অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰে। এই হাতেই হৈছে আমাৰ সপোনৰ আচল কাৰিকৰ।
প্ৰকৃতিৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্ক স্থাপনতো হাতৰ ভূমিকা অতুলনীয়। মাটিত বীজ ৰোপণ কৰাৰ পৰা ধৰি শস্য চপোৱালৈকে প্ৰতিটো প্ৰক্ৰিয়াত হাতৰ নীৰৱ সেৱা বিদ্যমান। কৃষকৰ খহটা হাতৰ ঘাম আৰু স্পৰ্শৰ পৰশতে সোণালী ধানৰ সপোন জাগি উঠে। এই হাতেই অন্নদাতাৰ পৰিচয় বহন কৰে। হাতৰ এই পৰশবোৰক লৈ যিমানবোৰ দৰ্শন আছে, সেয়া পৃথিৱীৰ কোনো পুথিতে সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰা অসম্ভৱ। জীৱনৰ এই প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত হাতক অৱলম্বন কৰি আগুৱাই যোৱাৰ যি প্ৰৱণতা, সেয়া মানুহৰ জন্মগত স্বভাৱ। ইয়াৰ মাজতেই নিহিত হৈ আছে জীৱনৰ প্ৰথম পাঠ-সহযোগিতা আৰু সহমৰ্মিতা।
হাতৰ জৰিয়তে আমি পৃথিৱীখনক অনুভৱ কৰোঁ। কোনোবাই যেতিয়া কাৰোবাৰ হাতৰ পৰশ পায়, তেতিয়া তেওঁৰ মনৰ মণিকোঠাত এক ধৰণৰ শান্তিৰ বৰষুণ হয়। এই স্পৰ্শ কেৱল এটা ভৌতিক ঘটনা নহয়, এইয়া হৈছে এটা আৱেগিক অনুভৱ। আমাৰ হাতৰ আঙুলিবোৰৰ ভাঁজে ভাঁজে আছে জীৱনৰ হাজাৰটা অৰ্থ। আমি লিখোঁ, আমি অঁকো, আমি গঢ়োঁ-সকলো কামতেই হাতৰ অৱদান। জ্ঞানৰ প্ৰসাৰত কলমৰ সহায়ত যি হাতখনে কিমান যে তথ্য আৰু তত্ত্ব লিখি থৈ গৈছে, সেয়া এক ইতিহাস। হাতখনক আমি কেৱল কৰ্মৰ সঁজুলি বুলি গণ্য কৰোঁ, কিন্তু আচলতে হাত হৈছে আমাৰ জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। যি হাতেৰে আমি মানুহক আদৰি লওঁ, সেই হাতেই কেতিয়াবা বিচ্ছেদৰ যন্ত্ৰণাত কঁপি উঠে। সেই কম্পনৰ মাজতেই লুকাই থাকে আমাৰ অৱশিষ্ট অনুভূতিবোৰ।
হাতৰ ভাষা বুজিবলৈ কোনো শব্দৰ দৰকাৰ নহয়। কেৱল এটা চাৱনি আৰু হাতৰ অলপ লৰচৰেই যথেষ্ট। আৱেগিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত হাতৰ স্পৰ্শ এক শক্তিশালী মাধ্যম। আমি যেতিয়া কাৰোবাক সান্ত্বনা দিবলৈ যাওঁ, তেতিয়া হাতৰ স্পৰ্শই হাজাৰটা শব্দৰ কাম কৰে। এই স্পৰ্শই মানুহক জীয়াই থকাৰ বাবে এক নতুন প্ৰেৰণা যোগায়। আমি প্ৰত্যেকেই আমাৰ হাত দুখনক লৈ গৌৰৱ কৰা উচিত। এই হাত দুখনে আমাক কেতিয়াও প্ৰতাৰণা নকৰে। বিপদে-আপদে এই হাত দুখনেই আমাৰ আটাইতকৈ বিশ্বাসযোগ্য সংগী। আমাৰ অস্তিত্বৰ এই মূল আধাৰটোক আমি সদায় সন্মান জনোৱা উচিত। হাতৰ এই নীৰৱ ভাষাই আমাক শিকায় কেনেকৈ আমি পৃথিৱীৰ সৈতে একাত্ম হ’ব পাৰোঁ। অনাগত দিনবোৰতো এই হাতেই আমাৰ পথপ্ৰদৰ্শক হৈ ৰ’ব।
জীৱনৰ মধ্যাহ্নত উপনীত হোৱাৰ পাছত মানুহৰ হাত দুখনে নতুন এক পৰিচয় লাভ কৰে। শৈশৱৰ নিৰ্ভৰশীলতা আৰু যৌৱনৰ অদম্য উৎসাহৰ পাছত, হাতবোৰ দায়িত্বৰ গধুৰ বোজা বহন কৰিবলৈ সক্ষম হৈ পৰে। এই পৰ্যায়ত হাতৰ কামবোৰ কেৱল আবেগৰ আদান-প্ৰদানতে সীমাবদ্ধ নাথাকে, ই এক সৃষ্টিশীল প্ৰক্ৰিয়ালৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এজন শিল্পীৰ হাতত তুলিকা যেতিয়া সৰব হৈ পৰে, তেতিয়া তেওঁৰ অন্তৰৰ আৱেগবোৰ ৰঙৰ মাজেদি নিগৰি আহে। ঠিক তেনেকৈ, এজন কাৰিকৰৰ হাতত সঁজুলিৰ স্পৰ্শই জড় বস্তুকো জীৱন্ত কৰি তোলে। কৰ্মৰ এই পৰিধিত হাতখনে মানুহৰ ব্যক্তিত্বক প্ৰতিফলিত কৰে। সমাজৰ প্ৰতিটো নিৰ্মাণ কাৰ্যত হাতৰ অৱদান স্বীকাৰ্য। এইবোৰ হাতৰ পৰশতে সমাজৰ ভেটি মজবুত হয় আৰু সভ্যতাৰ চকা ঘূৰি থাকে।
পৰিপক্কতাৰ অৰ্থ হৈছে নিজৰ ওপৰত বিশ্বাস স্থাপন কৰা। যেতিয়া মানুহে আনৰ হাতৰ আশ্ৰয় বিচাৰি ফুৰিবলৈ এৰি দিয়ে, তেতিয়াই হাত দুখনে স্বাৱলম্বী হ’বলৈ শিকায়। বিচ্ছেদৰ যন্ত্ৰণাই প্ৰায়েই মানুহৰ হাতক নিসংগ কৰি তোলে। প্ৰিয়জনৰ বিচ্ছেদত হাতৰ মুঠি যেতিয়া ঢিলা হৈ আহে, তেতিয়া এক গভীৰ শূন্যতাৰ সৃষ্টি হয়। কিন্তু এই শূন্যতাই নতুনকৈ জীয়াই থকাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। বিচ্ছেদৰ পাছত হাতখনে যি শিক্ষা লাভ কৰে, সেয়া আটাইতকৈ মূল্যৱান। হাতৰ আঙুলিৰ ভাঁজত যেন এটি সুৰ লুকাই থাকে। এই সুৰটোৱেই মানুহক একাকীত্বৰ পৰা আঁতৰাই প্ৰকৃত জীৱনৰ ছন্দৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়ে। যি হাতে এদিন আনক ধৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, সেই হাতেই এতিয়া নিজৰ অস্তিত্বৰ যুঁজত অৱতীৰ্ণ হয়। এই আত্মবিশ্বাসেই মানুহৰ আচল পৰিচয়।
জীৱনৰ বিভিন্ন অৱস্থাত হাতৰ অৱদান বিবিধ। ঘৰুৱা দায়িত্বৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সামাজিক কৰ্মলৈকে হাতৰ পৰশ অবিহনে কোনো কাম সম্ভৱ নহয়। আমি হাতৰ আঙুলিবোৰৰ লৰচৰৰ মাজেদি আমাৰ খং, অভিমান, মৰম আৰু প্ৰতিবাদ প্ৰকাশ কৰোঁ। কোনোবাই খঙত মুঠি মাৰিলে যেনেকৈ তাৰ ৰূপ উগ্ৰ হৈ পৰে, আকৌ সেই হাতেই চকুলো মচি দিলে মমতাৰ আধাৰ হৈ পৰে। হাতৰ এই বৈপৰীত্য মানুহৰ চৰিত্ৰৰ প্ৰতিচ্ছবি। জীৱনৰ অৱসাদৰ মুহূৰ্তত নিজৰ হাতৰ তালুখনলৈ চালে মানুহে অনুভৱ কৰে যে তাৰ মাজত কিমান কাহিনী লুকাই আছে। কিমান ঘাম, কিমান তেজ আৰু কিমান কান্দোন এই হাতৰ মাজেদি পাৰ হৈ গ’ল! এইবোৰ উপলব্ধি কৰাটোৱেই প্ৰকৃত জীৱনৰ শিক্ষা।
হাতৰ কৰ্মকুশলতা কেৱল ভৌতিক নহয়, এইয়া এক আধ্যাত্মিক প্ৰক্ৰিয়া। কাম কৰোঁতে মানুহে যেতিয়া নিজৰ সত্তাক হাতৰ সৈতে একাকাৰ কৰি দিয়ে, তেতিয়া সৃষ্টিৰ মাজত এক স্বকীয়তা ফুটি উঠে। হাতৰ প্ৰতিটো সঞ্চালনৰ মাজত এক ছন্দ আছে। সেই ছন্দই মানুহক জীৱনৰ প্ৰতি থকা হেঁপাহ জীয়াই ৰাখিবলৈ সহায় কৰে। আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনৰ মাজতো মানুহৰ হাতৰ নিপুণতাৰ কোনো বিকল্প নাই। যন্ত্ৰই কাম কৰিব পাৰে, কিন্তু হাতৰ স্পৰ্শৰ যি উষ্ণতা, সি যন্ত্ৰৰ পৰা আশা কৰিব নোৱাৰি। মানুহে যেতিয়া নিজৰ হাতেৰে গঢ়ি তোলা বস্তুৰ ফালে চায়, তেতিয়া তেওঁ এক অপূৰ্ব তৃপ্তি অনুভৱ কৰে। এই তৃপ্তিই জীৱনৰ দুখ-কষ্ট পাহৰাই ৰখাত সহায় কৰে।
হাতৰ ভাষা বুজিবলৈ কোনো শব্দৰ প্ৰয়োজন নহয় বুলি আগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই কথাষাৰৰ গভীৰতা অধিক। কোনোবা নীৰৱ মুহূর্তত হাতৰ সামান্য স্পৰ্শই মানুহক যিমান শান্তি দিয়ে, আন একোৱে দিব নোৱাৰে। সংগ্ৰামৰ দিনবোৰত হাত দুখনে যি যন্ত্ৰণা সহ্য কৰে, তাৰ পৰা পোৱা অভিজ্ঞতাই মানুহক অধিক শক্তিশালী কৰে। আমি সদায় হাতক অংগ বুলি লৈ আহিছোঁ, যদিও হাত হ’ল আমাৰ জীৱনৰ প্ৰকৃত সাৰথি। যি হাতে আমাক জন্মৰ পৰা মৃত্যুলৈ কঢ়িয়াই লৈ যায়, সেই হাতক আমি অৱহেলা কৰিব নোৱাৰোঁ। আমাৰ প্ৰতিটো ভুল, প্ৰতিটো সফলতা আমাৰ হাতৰ ৰেখাবোৰত স্পষ্ট হৈ থাকে। হাতৰ এই ৰেখাবোৰ আমাৰ জীৱনৰ একোটা নীৰৱ সাক্ষী।
যিমানবোৰ বিচ্ছেদৰ মাজেদি আমি পাৰ হওঁ, সেইবোৰে আমাৰ হাতক অধিক দৃঢ়তা প্ৰদান কৰে। বিচ্ছেদৰ পাছত অহা বিষাদৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ হাত দুখনে নিজে নিজেই কিবা এটা কৰিবলৈ বিচাৰে। কেৱল টেবুলত বা কোনো বস্তুৰ ওপৰত হাতৰ আঙুলিৰে ছন্দময় টুকুৰিয়নি দিয়াৰ দৃশ্যটোৱেই তাৰ প্ৰমাণ। সেই ছন্দই মানুহৰ মনৰ ভিতৰত থকা অৱসাদ দূৰ কৰে। আমি আমাৰ হাতৰ শক্তিৰ বিষয়ে সজাগ হোৱা প্ৰয়োজন। হাতৰ পৰশ কেৱল স্মৃতিৰ বাহক নহয়, মানুহৰ হাত হৈছে সময়ৰ সঁহাৰি। যিসকলে হাত এৰি যায়, তেওঁলোকৰ প্ৰতি ঘৃণা নাৰাখি কৃতজ্ঞতা পোষণ কৰা উচিত। কাৰণ সেই বিচ্ছেদেই আমাক নিজৰ হাতৰ শক্তিক নতুনকৈ চিনিবলৈ সুযোগ দিয়ে। নিজৰ হাতৰ ওপৰত ৰখা অটল বিশ্বাসেই এটা সফল জীৱনৰ ভেটি। আমি আমাৰ হাতৰ শক্তিৰে পৃথিৱীখনক এক নতুন ৰূপ দিবলৈ সদায় সাজু থকা উচিত।
জীৱনৰ অৱসৰৰ দিশে গতি কৰা অৱস্থাত, হাত দুখনে পূৰ্বৰ সেই খৰতকীয়া গতি হেৰুৱাই পেলায়। আঙুলিবোৰৰ মসৃণতা হ্ৰাস পায়, হাড়ৰ গঠন আৰু ছালৰ ভাঁজত সময়ৰ পৰিছয় স্পষ্ট হৈ উঠে। অৱশ্যে এই অৱস্থাতো হাতৰ উপযোগিতা বিন্দুমাত্ৰও ক্ৰমশঃ হ্ৰাস নাপায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ অৰ্থপূৰ্ণতা গভীৰ হৈ পৰে। এতিয়া এই হাত দুখনে কোনো কাৰোবাৰ বাবে ৰৈ নাথাকে, কোনো দুৰন্ত লক্ষ্যৰ পিছে পিছে দৌৰিবলৈও ই আগ্রহী নহয়। বাৰ্ধক্যৰ এই বেলাত হাত দুখনে এক ধৰণৰ প্ৰশান্তি বহন কৰে, যি প্ৰশান্তি কেৱল অভিজ্ঞতাই প্ৰদান কৰিব পাৰে। হাতৰ এই পৰশবোৰ এতিয়া অন্তৰৰ গভীৰতাত নিমজ্জিত একোটা মৌন ধ্যানেই হৈ পৰে। কিমান যে অভিজ্ঞতা এই আঙুলিবোৰৰ মাজেদি অতিক্ৰম কৰি আহিল, তাৰ হিচাপ কেৱল নিজৰ হাতৰ তালুতেই লিখা আছে।
হাতৰ ৰেখাবোৰক যদি জীৱনৰ একোখন মানচিত্ৰ বুলি ধৰা হয়, তেন্তে বৃদ্ধ বয়সত সেই মানচিত্ৰৰ পথবোৰ পৰিস্কাৰ হৈ পৰে। মানুহে এতিয়া বুজি পায় যে জীৱনৰ আচল লক্ষ্য হাতৰ মুঠিত থকা ক্ষমতাৰ প্ৰদৰ্শন আৰু হাতখন কিমান কোমলতাৰে সমাজৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, তাতেই নিহিত হৈ আছে মানুহৰ মানৱতা। আগতে যি হাতেৰে আমি কেৱল গ্ৰহণ কৰিবলৈ শিকিছিলোঁ, এতিয়া সেই হাতেই অকাতৰে বিলোৱাৰ বাবে সাজু হয়। হাতৰ এই পৰিৱৰ্তন কোনো ভৌতিক ঘটনা নহয়, এইয়া এক আধ্যাত্মিক উত্তৰণ। কোনোবাই যেতিয়া কাৰোবাৰ মূৰত হাত বুলাই আশীৰ্বাদ দিয়ে, তেতিয়া সেই স্পৰ্শৰ মাজত কোনো স্বাৰ্থ নাথাকে। তাত থাকে কেৱল মৰম, যি মৰমৰ কোনো বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যাৰ প্ৰয়োজন নহয়।
বিচ্ছেদৰ যন্ত্ৰণা বা কোনো হেৰুৱা প্ৰিয়জনৰ স্মৃতিয়ে এতিয়া আৰু চকুলো নুটোকে, সেই স্মৃতিবোৰক হাতৰ স্পৰ্শৰ মাজেদি অনুভৱ কৰিবলৈ শিকাটোৱেই জীৱনৰ এক ডাঙৰ সাফল্য। যি হাতে এদিন চকু পানী মচিছিল, সেই হাতেই আজি অকলশৰে বহি নিজৰ স্মৃতিবোৰক নতুনকৈ সজাই তোলে। জীৱনৰ শেষ প্ৰান্তত উপনীত হৈ মানুহে অনুভৱ কৰে যে পৃথিৱীৰ সকলো হাত এদিন আঁতৰি যাবই। কাৰো হাত চিৰকাল ধৰি ৰখাৰ উপায় বা সুবিধা কাৰো নাই। এই সত্যটোক গ্ৰহণ কৰিব পৰাটোৱেই আচল পৰিপক্কতা। যেতিয়া নিজৰ হাতৰ ওপৰত অটল বিশ্বাস গঢ়ি উঠে, তেতিয়া আনৰ অনুপস্থিতিৰ শূন্যতা বৰকৈ অনুভৱ নহয়। নিজৰ হাতৰ শক্তিৰ ওপৰত থকা এই আস্থাখিনিয়েই মানুহক অৱশেষত এক নিৰ্ভীক পৰিচয় প্ৰদান কৰে।
হাতৰ এই যাত্ৰা কেৱল এজন ব্যক্তিৰ নহয়, এইয়া সমগ্ৰ মানৱ জাতিৰ যাত্ৰা। শৈশৱৰ পৰা বাৰ্ধক্যলৈ প্ৰতিটো পৰ্যায়ত হাতেই আমাৰ আচল বন্ধুৰ ভূমিকা পালন কৰে। আমি কি কৰিলোঁ বা কি পালোঁ – নাপালোঁ সেই প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ বিচাৰিবলৈ আনৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই। নিজৰ হাতৰ কৰ্মকুশলতাৰ প্ৰতি দৃষ্টি দিলে সকলোবোৰ স্পষ্ট হৈ পৰে। যিসকলে হাতৰ পৰশৰ ভাষা বুজিব পাৰে, তেওঁলোকে কেতিয়াও নিজক অকলশৰীয়া বুলি অনুভৱ নকৰে। প্ৰতিটো স্পৰ্শৰ মাজত লুকাই থকা জীৱনৰ বাৰ্তাবোৰ পঢ়িবলৈ শিকিলেই জীৱন এখন মুকলি কিতাপৰ দৰে হৈ পৰে। হাতৰ এই ভাষাৰ কোনো সীমা নাই, কোনো ভাষাৰ বাধ্যবাধকতা নাই।
সামৰণিত এই কথা নিশ্চিতভাৱে ক’ব পাৰি যে হাত হৈছে মানুহৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টিশীল আহিলা। আমাৰ প্ৰতিটো ভাল কামৰ পিছত থকা প্ৰধান শক্তিক আমি সদায় সন্মান জনাৰ প্ৰয়োজন আছে। নিজৰ হাতৰ কৰ্মৰ মাজেদি আমি অনাগত প্ৰজন্মৰ বাবে এক উদাহৰণ হৈ ৰ’ব পাৰোঁ। হাতৰ স্পৰ্শ কেৱল চৰ্মৰ মিলন নহয়, ই হৃদয়ৰ উত্তাপ। সেই উত্তাপক অক্ষত ৰাখি আমি যদি আগুৱাই যাওঁ, তেন্তে জীৱনৰ যাত্ৰা অৰ্থপূৰ্ণ হ’ব। কোনো হাত ধৰি যোৱাটো যদি আৱেগ, তেন্তে নিজৰ হাতৰ শক্তিৰে স্বাৱলম্বী হোৱাটো হৈছে জীৱনৰ সাৰ্থকতা। হাতৰ পৰশৰ লগত জড়িত এই অসীম শক্তিৰ ওপৰত ভৰসা কৰিয়েই আমি আমাৰ অনন্ত যাত্ৰাৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপ আগুৱাব পাৰোঁ। নিজৰ হাতৰ ওপৰত ৰখা অটল বিশ্বাস আৰু কৰ্মত দেখুওৱা নিষ্ঠাই মানুহক মৃত্যুৰ পিছতো অমৰ কৰি ৰাখে। সেয়ে হাত হৈছে আমাৰ জীৱনৰ আচল সাৰথি, যি আমাক ক’তো এৰি নাযায় আৰু শেষলৈকে আমাৰ বাবে এক নিৰ্ভৰযোগ্য ঠিকনা হৈ ৰ’ব। জীৱনৰ শেষৰ ফালে হাতৰ ৰেখাবোৰৰ ফালে চাই আমি অৱশেষত তৃপ্তিৰ হাঁহি মাৰিব পাৰিম, কাৰণ আমি হাতৰ স্পৰ্শৰ মাজেদি জীৱনক যিমানবোৰ আৱেগ, মৰম আৰু অৰ্থ প্ৰদান কৰিছিলোঁ, সেয়াই আমাৰ আচল উত্তৰাধিকাৰ।