যেতিয়া শিশুৰ হাঁহিয়ে শিক্ষকৰ দিনটো উজলাই তোলে
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
বৰপেটা, হাউলী
মানুহৰ জীৱনত কিছুমান মুহূৰ্ত এনে থাকে যিবোৰে ক্লান্ত মনকো নতুন শক্তিৰে ভৰাই তোলে। কেতিয়াবা এটা মিঠা শব্দ, কেতিয়াবা এটা আন্তৰিক শুভেচ্ছা, আকৌ কেতিয়াবা এটা সৰু হাঁহিয়ে জীৱনৰ বহু দুখ-দুৰ্দশাক পাহৰাই দিয়ে। শিক্ষক জীৱনো তেনে এক জীৱন, য’ত প্ৰতিদিনে নতুন নতুন অভিজ্ঞতা, নতুন নতুন মুখ আৰু নতুন নতুন সপোনৰ সৈতে সাক্ষাৎ হয়। এই পথত শিক্ষকে বহু দায়িত্ব, বহু কষ্ট আৰু বহু ত্যাগ স্বীকাৰ কৰিবলগীয়া হয়। কিন্তু এই সকলোবোৰৰ মাজতো যি বস্তুটোৱে এজন শিক্ষকৰ মনক আটাইতকৈ বেছি আনন্দেৰে ভৰাই তোলে, সেয়া হ’ল শিশুসকলৰ নিষ্পাপ হাঁহি। সঁচাকৈয়ে, যেতিয়া শিশুৰ হাঁহিয়ে শিক্ষকৰ দিনটো উজলাই তোলে, তেতিয়া সেই আনন্দক শব্দেৰে সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰাটো কঠিন হৈ পৰে।
শিশু হৈছে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ নিৰ্মল সৃষ্টি। তেওঁলোকৰ মনত কোনো কপটতা নাথাকে, কোনো ভণ্ডামি নাথাকে। তেওঁলোকৰ হাঁহি একেবাৰে স্বচ্ছ নদীৰ পানীৰ দৰে, য’ত কোনো মলিনতা নাথাকে। বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকোঠাত এজন শিক্ষক যেতিয়া প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিশুসকলৰ উজ্জ্বল মুখমণ্ডলত হাঁহিৰ ফুল ফুলি থকা দেখে, তেতিয়া তেওঁৰ মনটোও আনন্দেৰে ভৰি পৰে। হয়তো তেওঁ ব্যক্তিগত জীৱনৰ বহু সমস্যাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ আহিছে, হয়তো কোনো চিন্তাই তেওঁৰ মনটো অশান্ত কৰি ৰাখিছে; কিন্তু শিশুৰ সেই নিৰ্মল হাঁহিয়ে মুহূৰ্ততে সকলো ক্লান্তি আঁতৰাই দিয়ে।
শিক্ষকৰ কাম কেৱল পাঠদান কৰা নহয়। তেওঁলোক হৈছে সমাজ গঢ়াৰ শিল্পী। এজন শিশুৰ ভিতৰত লুকাই থকা সম্ভাৱনাবোৰ চিনাক্ত কৰি সেইবোৰ বিকশিত কৰাৰ মহান দায়িত্ব শিক্ষকসকলৰ ওপৰত ন্যস্ত থাকে। এই দায়িত্ব পালন কৰোঁতে তেওঁলোকে বহু সময় ধৈৰ্য্য, সহনশীলতা আৰু ত্যাগৰ পৰিচয় দিবলগীয়া হয়। বহু শিশুৱে হয়তো আৰম্ভণিতে পাঠ বুজি নাপায়, কোনোবাই ভুল কৰে, কোনোবাই দুষ্টামি কৰে। কিন্তু যেতিয়া সেই শিশুটোৱে এদিন সফলভাৱে এটা পাঠ বুজি পায় আৰু আনন্দত হাঁহি মাৰে, তেতিয়া শিক্ষকে অনুভৱ কৰে যে তেওঁৰ সকলো পৰিশ্ৰম সাৰ্থক হৈছে।
বিদ্যালয় হৈছে কেৱল শিক্ষা লাভৰ স্থান নহয়; ই হৈছে মৰম, বিশ্বাস আৰু সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠাৰ এক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ। শিক্ষক আৰু শিশুৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো বহু ক্ষেত্ৰত পিতৃ-মাতৃ আৰু সন্তানৰ সম্পৰ্কৰ দৰেই স্নেহময়। এজন শিক্ষক যেতিয়া শিশুসকলৰ সুখ-দুখৰ অংশীদাৰ হয়, তেতিয়া শিশুসকলো তেওঁক নিজৰ মানুহ বুলি ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰে। সেই বিশ্বাস আৰু আত্মীয়তাৰ মাজতেই জন্ম লয় হাঁহিৰ অসংখ্য মুহূৰ্ত। কোনো শিশুৱে সৰল মনেৰে কোৱা এটা ধেমেলীয়া কথা, কোনোবাই আঁকি অনা এখন ছবি, অথবা কোনোবাই আগবঢ়োৱা এটা সৰু ফুল—এইবোৰেই শিক্ষকৰ দিনটোক বিশেষ কৰি তোলে।
আধুনিক যুগত মানুহ ব্যস্ততাত ডুব গৈছে। মানসিক চাপ, প্ৰতিযোগিতা আৰু জীৱনৰ জটিলতাই বহু সময়ত মানুহৰ মুখৰ হাঁহি কাঢ়ি নিয়া দেখা যায়। এনে সময়ত শিশুৰ হাঁহি যেন এক টুকুৰা পোহৰ। বিদ্যালয়ৰ কৰিডৰ, খেলপথাৰ বা শ্ৰেণীকোঠাত গুঞ্জৰি থকা শিশুসকলৰ হাঁহিৰ শব্দে এক জীৱন্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। সেই পৰিৱেশে শিক্ষকৰ মনত নতুন উৎসাহ জগাই তোলে আৰু তেওঁলোকক অধিক উদ্যমেৰে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।
শিশুৰ হাঁহিৰ বিশেষত্ব এই যে ই কোনো স্বাৰ্থৰ পৰা জন্ম নলয়। এটা সৰু প্ৰশংসা, এটা মৰমৰ কথা বা এটা সঠিক দিশ নিৰ্দেশনাই শিশুৰ মুখত হাঁহি বিৰিঙাব পাৰে। আৰু সেই হাঁহি দেখা মাত্ৰেই শিক্ষকে উপলব্ধি কৰে যে তেওঁৰ মৰম আৰু যত্ন বৃথা যোৱা নাই। এটা শিশুৰ চকুত দেখা আনন্দই শিক্ষকৰ বাবে বহু ডাঙৰ পুৰস্কাৰতকৈও মূল্যৱান হৈ পৰে।
এজন শিক্ষক জীৱনত বহু শিক্ষার্থী পায়। বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি নতুন নতুন শিশুৱে আহে আৰু পুৰণিবোৰ আগবাঢ়ি যায়। কিন্তু বহু বছৰৰ পাছতো শিক্ষকৰ মনত কিছুমান মুখ, কিছুমান হাঁহি আৰু কিছুমান স্মৃতি অমলিন হৈ থাকে। কাৰণ সেই হাঁহিবোৰ কেৱল আনন্দৰ মুহূৰ্ত নহয়; সেইবোৰ হৈছে তেওঁৰ শিক্ষক জীৱনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সম্পদ। যেতিয়া কোনো প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীয়ে ডাঙৰ হৈ পুনৰ লগ পায় আৰু আগৰ দৰে হাঁহিমুখে “ছাৰ” বা “মেম” বুলি সম্ভাষণ জনায়, তেতিয়া শিক্ষকৰ হৃদয় গৌৰৱ আৰু আনন্দেৰে ভৰি উঠে।
শিশুৰ হাঁহিয়ে কেৱল এজন শিক্ষকৰ দিনটো উজলাই নোতোলে, ই তেওঁৰ জীৱনটোকো অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলে। এই হাঁহিয়েই তেওঁক প্ৰতিদিনে বিদ্যালয়লৈ আহিবলৈ উৎসাহ দিয়ে, নতুন প্ৰজন্মক গঢ় দিবলৈ সাহস দিয়ে আৰু সকলো বাধা-বিপত্তিৰ মাজতো আগবাঢ়ি যাবলৈ শক্তি দিয়ে। শিক্ষকৰ বাবে শিশুৰ হাঁহি হৈছে সূৰ্যৰ পোহৰৰ দৰে, যিয়ে অন্ধকাৰ আঁতৰাই আশাৰ বাট দেখুৱায়।
সেয়েহে কোৱা যায় যে শিক্ষকৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ উজ্জ্বল মুহূৰ্তবোৰ জন্ম লয় শ্ৰেণীকোঠাৰ সেই সৰু সৰু হাঁহিবোৰৰ মাজতে। শিশুৰ নিষ্পাপ হাঁহি, সৰলতা আৰু আন্তৰিকতাই শিক্ষক জীৱনক এক অনন্য সৌন্দৰ্য্য প্ৰদান কৰে। যেতিয়া শিশুৰ হাঁহিয়ে শিক্ষকৰ দিনটো উজলাই তোলে, তেতিয়া কেৱল এটা দিনেই নহয়, এজন শিক্ষকৰ সমগ্ৰ জীৱনেই যেন নতুন পোহৰেৰে আলোকিত হৈ উঠে।
শিশুৰ হাঁহিৰ সৈতে জড়িত থাকে অসংখ্য অকোৱা কাহিনী। কেতিয়াবা কোনো শিশুৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ নামটো শুদ্ধকৈ লিখিবলৈ সক্ষম হয়, কেতিয়াবা কোনোবাই ভয় কৰিও শ্ৰেণীৰ সন্মুখত থিয় হৈ দুটামান বাক্য ক’ব পাৰে। এই সৰু সৰু সফলতাবোৰ হয়তো বাহিৰৰ পৃথিৱীৰ দৃষ্টিত সাধাৰণ; কিন্তু এজন শিক্ষকৰ বাবে এইবোৰেই মহৎ বিজয়। সেই মুহূৰ্তত শিশুৰ মুখত ফুটি উঠা আনন্দৰ হাঁহিটোৱে যেন কৈ দিয়ে—“আপোনাৰ শ্ৰম বিফল হোৱা নাই।”
এজন শিক্ষকে বহু সময়ত নিজৰ ব্যক্তিগত সুখ-দুখক আঁতৰাই ৰাখি শিশুসকলৰ মাজত নিজকে বিলাই দিয়ে। তেওঁ জানে যে তেওঁৰ এটা মিঠা কথা কোনো শিশুৰ মনৰ ভয় দূৰ কৰিব পাৰে, তেওঁৰ এটা উৎসাহব্যঞ্জক বাক্যই কোনো শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনৰ গতিপথ সলনি কৰিব পাৰে। সেইবাবেই তেওঁ প্ৰতিদিনে চেষ্টা কৰে শ্ৰেণীকোঠাখনক কেৱল পাঠদানৰ স্থান নহয়, বৰঞ্চ মৰম আৰু বিশ্বাসৰ এখন সৰু পৃথিৱী হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ। যেতিয়া সেই পৃথিৱীখন শিশুৰ হাঁহিৰ শব্দেৰে মুখৰিত হৈ উঠে, তেতিয়া শিক্ষকজনৰ মনত এক অনাবিল তৃপ্তিৰ অনুভৱ জাগি উঠে।
বৰ্তমান সময়ত বহু শিশুৱে বিভিন্ন ধৰণৰ মানসিক চাপ, একাকীত্ব আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ বোজা কঢ়িয়াই ফুৰে। এনে সময়ত বিদ্যালয় আৰু শিক্ষকসকলৰ ভূমিকা অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। যদি শিক্ষকজন স্নেহশীল হয়, যদি তেওঁ শিশুসকলক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে, তেন্তে বিদ্যালয়খন শিশুৰ বাবে আনন্দৰ স্থানত পৰিণত হয়। আৰু য’ত আনন্দ থাকে, তাত হাঁহি থাকে; য’ত হাঁহি থাকে, তাত শিক্ষা অধিক ফলপ্ৰসূ হয়।
শিশুৰ হাঁহি আচলতে এটা ভাষা—যি ভাষাত কৃতজ্ঞতা আছে, বিশ্বাস আছে, নিৰ্ভৰতা আছে। বহু সময়ত শিশুৱে মুখেৰে ক’ব নোৱাৰে যে তেওঁ শিক্ষকজনক কিমান সন্মান কৰে বা ভাল পায়। কিন্তু তেওঁলোকৰ উজ্জ্বল হাঁহিয়ে সেই সকলো কথা নিঃশব্দে প্ৰকাশ কৰে। সেইবাবেই শিক্ষকসকলে শিশুৰ হাঁহিক নিজৰ জীৱনৰ এক অমূল্য সম্পদ হিচাপে সযতনে হৃদয়ত সাঁচি ৰাখে।
সময় বাগৰি যায়। শ্ৰেণীকোঠাৰ বেঞ্চবোৰ সলনি হয়, পাঠ্যক্ৰম সলনি হয়, শিক্ষাৰ পদ্ধতিও সলনি হয়। কিন্তু যি বস্তু কেতিয়াও সলনি নহয়, সেয়া হ’ল শিক্ষক আৰু শিশুৰ মাজৰ সেই স্নেহৰ সম্পৰ্ক। বহু বছৰৰ পিছতো এজন শিক্ষক হয়তো নিজৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীৰ নাম মনত ৰাখিব নোৱাৰে, কিন্তু কিছুমান উজ্জ্বল হাঁহি তেওঁৰ স্মৃতিৰ পৃষ্ঠাত চিৰদিনৰ বাবে অংকিত হৈ থাকে। সেই হাঁহিবোৰেই তেওঁৰ শিক্ষক জীৱনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ।
সঁচাকৈয়ে, শিশুৰ হাঁহি কেৱল মুখৰ এক অভিব্যক্তি নহয়; ই আশা, সম্ভাৱনা আৰু ভৱিষ্যতৰ প্ৰতীক। এই হাঁহিয়েই শিক্ষকৰ ক্লান্ত মনত নতুন শক্তি সঞ্চাৰ কৰে, নতুন সপোন দেখুৱায় আৰু সমাজ গঢ়াৰ এই মহান যাত্ৰাত তেওঁক আগবাঢ়ি যাবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে। সেয়েহে, যেতিয়া শিশুৰ হাঁহিয়ে শিক্ষকৰ দিনটো উজলাই তোলে, তেতিয়া সেই পোহৰ কেৱল এজন ব্যক্তিৰ মনলৈ সীমাবদ্ধ নাথাকে; ই সমগ্ৰ সমাজৰ ভৱিষ্যৎকো আলোকিত কৰি তোলে।