কলাগুৰু – যুগৰ সিপাৰে জ্বলা এছাৰি জুই
বৰষা ডেকা,বাইহাটা চাৰিআলি
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা নামটো উচ্চাৰণ কৰিলেই অসমৰ আকাশত এজাক ৰঙা জুই জ্বলি উঠে। তেওঁ মাথোঁ এজন ব্যক্তি নাছিল, তেওঁ আছিল এটা সময়ৰ বুকুৰ ধপধপনি, এটা জাতিৰ সপোনৰ প্ৰতিধ্বনি। কবি, শিল্পী, গায়ক, নৃত্যশিল্পী, নাট্যকাৰ, চিত্ৰকৰ, ৰাজনীতিবিদ — এই সকলো পৰিচয়ৰ ভিৰৰ মাজতো তেওঁৰ আটাইতকৈ উজ্জ্বল পৰিচয়টো হ’ল ‘কলাগুৰু’।
১৯০৯ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত ঢাকাৰ বুকুত জন্ম লোৱা সেই শিশুটিৰ দেউতাক আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া। সোণৰ চামুচ মুখত লৈ জন্মিও তেওঁ বাচি ল’লে কাঁইটীয়া বাট। কটন কলেজৰ বাৰাণ্ডা, কলিকতাৰ চেইণ্ট পল’চৰ শ্ৰেণীকোঠা — এইবোৰে তেওঁক বান্ধি ৰাখিব নোৱাৰিলে। কাৰণ তেওঁৰ হৃদয় পৰি ৰৈছিল অসমৰ পথাৰৰ বোকাত, পাহাৰৰ নিজানত, খেতিয়ক-বনুৱাৰ ঘামে তিতা মাটিত।
ৰাভাৰ শিল্প কেতিয়াও কাঁচৰ মহলত বন্ধ হৈ থকা মনোৰঞ্জন নাছিল। তেওঁৰ গানৰ প্ৰতিটো সুৰত শোষিতৰ কান্দোন বাজিছিল, তেওঁৰ নৃত্যৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপত শৃংখল ভঙাৰ আহ্বান আছিল। ‘বিলতে হালিছে গুলমলিয়া ধান’ৰ দৰে গানবোৰ মাথোঁ কথা নাছিল, সেইবোৰ আছিল জুইৰ ফিৰিঙতি। তেওঁ বিহুক মাটিৰ পৰা তুলি আনি মঞ্চৰ পোহৰ দিলে, ভাওনাক নতুন ৰূপ দিলে, পাহাৰ-ভৈয়ামৰ সকলো সুৰকে একেটা মালাতে গাঁথি অসমীয়া সংস্কৃতিক এক নতুন পৰিচয় দিলে। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল — শিল্পই সমাজ সলনি কৰিব পাৰে। সেইবাবেই জমিদাৰৰ পুত্ৰ হৈয়ো তেওঁ হৈ পৰিল হালোৱা-চহাৰ আটাইতকৈ আপোন বন্ধু। কমিউনিষ্ট আন্দোলনত জঁপিয়াই পৰি আত্মগোপন কৰিবলগীয়া হ’ল, জেলৰ অন্ধকাৰ কুঠৰীত দিন কটালে। তথাপি তেওঁৰ কণ্ঠ ৰুদ্ধ নহ’ল, বৰং সেই অন্ধকাৰে তেওঁৰ শিল্পক আৰু জ্যোতিৰ্ময় কৰি তুলিলে।
ৰাভাৰ চকুত মানুহৰ মাজত কোনো দেৱাল নাছিল। তেওঁ নগা পাহাৰত নগা ল’ৰাৰ লগত নাচিলে, মিচিং গাঁৱৰ জুপুৰিত বহি ঐনিতম গালে, চাহ বাগিচাৰ শ্ৰমিকৰ লগত ঝুমুৰৰ তালে তালে ভৰি মিলালে। গৌৰৱেৰে তেওঁ কৈছিল, “মই বিশ্ব-মানুহ।” তেওঁৰ শিল্পই অসমৰ সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীক একেডাল এনাজৰীৰে বান্ধিব খুজিছিল — প্ৰেমৰ, সমতাৰ, মানৱতাৰ এনাজৰী।
১৯৬৯ চনৰ ২০ জুনত তেওঁৰ দেহাৱসান ঘটিল। কিন্তু মৃত্যুৱে কলাগুৰুক চুব পাৰিলেনে? তেওঁ থৈ গ’ল এটা অসম্পূৰ্ণ সপোন — শোষণহীন, বৈষম্যহীন, মানুহে মানুহক ভালপোৱা এখন অসমৰ সপোন। আজিও ৰাতিৰ নিজানত তেওঁৰ গান বাজিলে বুকুৰ ভিতৰত কিবা এটা কঁপি উঠে। তেওঁৰ ছবি এখন চকুৰ আগত ভাঁহি উঠিলেই দেখা পাওঁ — দীঘল চুলিৰে, কান্ধত ঢোল লৈ, মুখত এটি নিৰ্ভীক হাঁহিৰে খোজকাঢ়ি অহা এজন মানুহ, যাৰ চকুত জ্বলি থাকে বিপ্লৱৰ জুই।
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা কেৱল ইতিহাসৰ পাতত সোমাই থকা এটা নাম নহয়। তেওঁ আমাৰ তেজত বোৱা চেতনা, আমাৰ উশাহত মিহলি হোৱা প্ৰতিবাদ। যেতিয়ালৈকে অসমত শিল্প জীয়াই থাকিব, যেতিয়ালৈকে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে এটা কণ্ঠও গৰজি উঠিব, যেতিয়ালৈকে মানুহে মানুহক সাৱটি ধৰিব — তেতিয়ালৈকে কলাগুৰু জীয়াই থাকিব। কাৰণ কিছুমান জুই নুমাই নাযায়। সেইবোৰ যুগৰ সিপাৰে জ্বলি থাকে — আমাক বাট দেখুৱাবলৈ, আমাক মানুহ কৰি ৰাখিবলৈ।