‘নামঘৰীয়া’—অসমীয়া জনজীৱনৰ আবেগ
জীৱনজ্যোতি গগৈ
স্নাতক চতুৰ্থ ষান্মাসিক
গোলাঘাট
আমি জানো যে অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিৰ ইতিহাসত কিছুমান প্রতিষ্ঠান আছে যিবোৰ কেৱল ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ নহয়; সেইবোৰ সমাজৰ আত্মা, সংস্কৃতি আৰু একতাৰ প্ৰতীক হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। সেইধৰণৰ এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্রতিষ্ঠান হৈছে নামঘৰ। নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা মানুহক সাধাৰণতে “নামঘৰীয়া” বুলি কোৱা হয়। এই “নামঘৰীয়া” শব্দটো কেৱল এখন নামঘৰত যোৱা মানুহক বুজাই নকৰে; ই এক মানসিকতা, এক সংস্কৃতি আৰু এক সামাজিক পৰিচয়কো প্ৰতিফলিত কৰে। সেইবাবে কোৱা হয়—নামঘৰীয়া অসমীয়া জনজীৱনৰ আবেগ।
অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজত নামঘৰ কেৱল ভক্তি-প্ৰাৰ্থনাৰ স্থান নহয়; ই এখন সামাজিক মিলনৰ মঞ্চ। গাঁওখনৰ মানুহে বিভিন্ন উৎসৱ-পাৰ্বণ, সভা-সমিতি বা যিকোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনা নামঘৰতে কৰে। ইয়াতেই মানুহে মিলি ভগৱানৰ নাম লয়, কীৰ্তন কৰে আৰু ভক্তিৰ মাজেৰে জীৱনৰ শান্তি বিচাৰে। এই নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা সমাজ ব্যৱস্থাই মানুহক নৈতিকতা, ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু শৃংখলা শিকায়। সেয়েহে নামঘৰীয়া মানুহৰ বাবে নামঘৰ কেৱল এটা ঘৰ নহয়, ই এক আধ্যাত্মিক আশ্ৰয়স্থল।
নামঘৰৰ ইতিহাস আলোচনা কৰিলে প্ৰথমেই মনলৈ আহে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু তেওঁৰ শিষ্য মাধৱদেৱ। তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই প্ৰচাৰিত একেশ্বৰবাদী বৈষ্ণৱ ধৰ্মই অসমত এক নতুন সামাজিক-ধাৰ্মিক আন্দোলনৰ সূচনা কৰিছিল। এই আন্দোলনৰ ফলত নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সৃষ্টি হয়। নামঘৰবোৰ মানুহৰ মাজত ধৰ্মীয় শিক্ষা, নৈতিক মূল্যবোধ আৰু সামাজিক ঐক্য বিস্তাৰ কৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল যাতে সকলো জাতি-গোত্রৰ মানুহে একেলগে ভগৱানৰ নাম ল’ব পাৰে আৰু সমাজত সমতা স্থাপন হয়।
নামঘৰীয়া মানুহে নামঘৰক নিজৰ জীৱনৰ অংশ হিচাপে মানে। তেওঁলোকে নামঘৰৰ পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু অনুষ্ঠানসমূহৰ আয়োজনত আগবাঢ়ি আহে। গাঁৱৰ যিকোনো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, যেনে—নাম-প্ৰসঙ্গ, ভাগৱত পাঠ বা ভাওনা, এইবোৰ নামঘৰতে অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠানবোৰত নামঘৰীয়া মানুহে অতি উৎসাহেৰে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ মাজত এক গভীৰ সামাজিক বন্ধন সৃষ্টি হয়।
নামঘৰীয়া মানুহৰ জীৱনত ভাওনা আৰু বৰগীতৰো বিশেষ স্থান আছে। মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা বৰগীতসমূহ নামঘৰত গোৱা হয়। এই বৰগীতসমূহৰ সুৰ আৰু কথাই মানুহৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে। একে সময়তে ভাওনা অসমীয়া নাট্যসংস্কৃতিৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। নামঘৰত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাওনাই গাঁওবাসীক আনন্দ দিয়াৰ লগতে ধৰ্মীয় শিক্ষা প্ৰদান কৰে। সেইবাবে নামঘৰীয়া মানুহে এই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যবোৰ আগবঢ়াই নিবলৈ সদায় সচেষ্ট।
অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজত নামঘৰীয়া মানুহৰ সামাজিক দায়িত্বও যথেষ্ট। গাঁৱৰ যিকোনো সমস্যাৰ সমাধান বহু সময়ত নামঘৰত আলোচনা কৰি কৰা হয়। ইয়াতেই গাঁওবাসীয়ে মিলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰে। নামঘৰীয়া মানুহে সমাজত শান্তি আৰু একতা বজাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। সেয়েহে নামঘৰক বহুতে “গাঁৱৰ সংসদ” বুলিও ক’বলৈ ভাল পায়।
নামঘৰীয়া শব্দটোত এক গভীৰ আবেগ জড়িত হৈ আছে। এজন অসমীয়াৰ বাবে নামঘৰ মানে শৈশৱৰ স্মৃতি, উৎসৱৰ আনন্দ আৰু ধৰ্মীয় ভক্তিৰ এক মিলিত ৰূপ। বহু মানুহে সৰু কালৰ পৰাই নামঘৰত গৈ নাম-প্ৰসঙ্গ শুনি ডাঙৰ হয়। এই অভিজ্ঞতাই তেওঁলোকৰ মনত নামঘৰৰ প্ৰতি এক গভীৰ টান সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে নামঘৰীয়া বুলি কোৱাটো বহু সময়ত গৌৰৱৰ বিষয় হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।
সময়ৰ লগে লগে সমাজ ব্যৱস্থাত বহু পৰিবর্তন আহিছে। আধুনিক জীৱনৰ ব্যস্ততা, নগৰীকৰণ আৰু নতুন চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱত কিছুমান ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা আগৰ দৰে শক্তিশালী হৈ নাথাকিলেও ইয়াৰ গুৰুত্ব কেতিয়াও কমি যোৱা নাই। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰ সমাজৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে আছে। নামঘৰীয়া মানুহে এই ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰাৰ বাবে সদায় চেষ্টা কৰি আহিছে।
আজিৰ যুগত নামঘৰক কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি সামাজিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। নামঘৰত শিক্ষা-আলোচনা, সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী বা সামাজিক সচেতনতা অভিযান আয়োজন কৰা হ’লে সমাজৰ বাবে উপকাৰী হ’ব পাৰে। নামঘৰীয়া মানুহে এই দিশত আগবাঢ়ি আহিলে নামঘৰৰ গুৰুত্ব আৰু বৃদ্ধি পাব। নামঘৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ এক অমূল্য পৰিচয়। ই কেৱল ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ প্ৰতীক নহয়; ই সামাজিক ঐক্য, সংস্কৃতি আৰু মানৱিক মূল্যবোধৰ প্ৰতীক। নামঘৰৰ সৈতে জড়িত এই আবেগেই অসমীয়া সমাজক যুগে যুগে একেলগে ৰাখিছে। সেইবাবে নামঘৰীয়া অসমীয়া জনজীৱনৰ হৃদয়ত গভীৰভাৱে স্থান লাভ কৰি আছে।
নামঘৰৰ লগত জড়িত এই আবেগ অসমীয়া সমাজৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ বহু দিশত স্পষ্টকৈ দেখা যায়। গাঁৱৰ সাধাৰণ মানুহে নিজৰ ব্যক্তিগত সুখ-দুখ, আশা-আকাঙ্ক্ষা আৰু বিশ্বাসবোৰ নামঘৰৰ লগতেই জড়িত হৈ থাকে। কোনোবা ঘৰত আনন্দৰ অনুষ্ঠান হ’লে, যেনে—নতুন ঘৰ নিৰ্মাণ, সন্তানে শিক্ষা লাভ কৰা বা কোনো শুভ কাৰ্য আৰম্ভ কৰা, তেতিয়া নামঘৰত নাম-প্ৰসঙ্গ কৰাৰ পৰম্পৰা আছে। একেদৰে কোনো দুখ-কষ্ট বা বিপদৰ সময়তো মানুহে নামঘৰত গোট খাই ভগৱানৰ নাম লয়। এই প্ৰথাই নামঘৰক অসমীয়া মানুহৰ আধ্যাত্মিক আশ্ৰয়স্থল হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।
অসমীয়া গাঁওসমূহত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি এক সুন্দৰ সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠা দেখা যায়। প্ৰায় প্ৰতিটো গাঁওতে এটা নামঘৰ থাকে আৰু সেই নামঘৰৰ পৰিচালনাৰ বাবে এখন সমিতিও গঠন কৰা হয়। এই সমিতিত গাঁওবাসীয়ে মিলি বিভিন্ন সিদ্ধান্ত লয় আৰু নামঘৰৰ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰে। নামঘৰীয়া মানুহে নিজৰ স্বাৰ্থ পাহৰি সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে আগবাঢ়ি আহে। ইয়াৰ ফলত গাঁওবাসীৰ মাজত সহযোগিতা আৰু পাৰস্পৰিক সহানুভূতি বৃদ্ধি পায়।
নামঘৰৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে ইয়াৰ সাংস্কৃতিক ভূমিকা। নামঘৰতে বহুতো সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত হয়। বিশেষকৈ উৎসৱ-পাৰ্বণৰ সময়ত নামঘৰত গীত, নৃত্য, ভাওনা আদি অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠানবোৰে গাঁওবাসীৰ মাজত আনন্দৰ পৰিবেশ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক নিজৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচয় কৰায়। ইয়াৰ জৰিয়তে অসমীয়া লোকসংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্য এক প্ৰজন্মৰ পৰা আন প্ৰজন্মলৈ সঞ্চাৰিত হয়।
নামঘৰীয়া মানুহৰ বাবে ৰাস মহোৎসৱ, জন্মাষ্টমী বা অন্যান্য ধৰ্মীয় উৎসৱবোৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই উৎসৱসমূহৰ সময়ত গাঁওবাসী সকলোৱে মিলি নামঘৰত বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে। কেতিয়াবা এই অনুষ্ঠানবোৰ কেইবাদিন ধৰি চলি থাকে আৰু গাঁওখন এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশেৰে ভৰি পৰে। মানুহে মিলি নাম গায়, কীৰ্তন কৰে আৰু ভক্তিৰ মাজেৰে এক আধ্যাত্মিক আনন্দ অনুভৱ কৰে।
নামঘৰৰ সৈতে জড়িত আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা হৈছে ভাওনা। ভাওনা অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক অমূল্য সম্পদ। এই ভাওনাসমূহ সাধাৰণতে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু তেওঁৰ শিষ্য মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ৰচিত অংকীয়া নাটৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অনুষ্ঠিত হয়। নামঘৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এই ভাওনাই ধৰ্মীয় কাহিনীসমূহ নাট্যৰূপে উপস্থাপন কৰে। গাঁওবাসীয়ে এই অনুষ্ঠানবোৰ আগ্ৰহেৰে উপভোগ কৰে আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে নৈতিক শিক্ষা লাভ কৰে।
ইয়াৰ উপৰিও নামঘৰ শিক্ষা আৰু সামাজিক সচেতনতা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰতো সহায়ক। আগৰ দিনত গাঁৱৰ শিশুসকল নামঘৰত বহি পাঠ শিকাৰো প্ৰথা আছিল। বয়োজ্যেষ্ঠসকলে তেওঁলোকক নৈতিক শিক্ষা দিছিল আৰু জীৱনৰ মূল্যবোধ শিকাইছিল। এই ধৰণৰ শিক্ষা কেৱল পাঠ্যপুথিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল; ই আছিল জীৱনৰ শিক্ষা। সেইবাবে বহুতে নামঘৰক এক সামাজিক বিদ্যালয় হিচাপেও গণ্য কৰে।
নামঘৰীয়া মানুহে সমাজত শৃংখলা আৰু নৈতিকতা বজাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁলোকে সদায় সত্য, ন্যায় আৰু ভক্তিৰ পথ অনুসৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। সমাজত যদি কোনো সমস্যা বা মতভেদ দেখা যায়, তেতিয়া নামঘৰত আলোচনা কৰি সেই সমস্যাৰ সমাধান বিচৰা হয়। ইয়াৰ ফলত গাঁওবাসীৰ মাজত একতা আৰু শান্তি বজাই থাকে।
আজিৰ আধুনিক যুগত যদিও জীৱনৰ ধৰণ বহু পৰিমাণে সলনি হৈছে, তথাপিও নামঘৰৰ প্ৰতি মানুহৰ আবেগ একেই আছে। বহুতে শহৰত বাস কৰিলেও গাঁৱৰ নামঘৰৰ লগত নিজৰ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰে। উৎসৱ বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত তেওঁলোকে গাঁৱলৈ আহি নামঘৰৰ কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই দৃশ্যই দেখুৱায় যে নামঘৰীয়া আবেগ আজিও অসমীয়া মানুহৰ হৃদয়ত অটুট হৈ আছে।