সত্ৰ-সংস্কৃতি আৰু আধুনিক সমাজ : শিপাৰ শক্তিৰে আগন্তুকৰ পথচলা
শিল্পা প্ৰিয়ম কুণ্ডিণ্য
“গছ যিমানেই আকাশ চুবলৈ চেষ্টা নকৰক কিয়, তাৰ শক্তি সদায় শিপাতেই নিহিত থাকে।” সমাজৰ ক্ষেত্ৰতো এই সত্য সমানে প্ৰযোজ্য। আধুনিকতাৰ দ্ৰুত সোঁতত ভাঁহি যোৱা পৃথিৱীত যি জাতিয়ে নিজৰ সাংস্কৃতিক শিপাক সজীৱ কৰি ৰাখিব পাৰে, সেই জাতিয়েই স্থায়ীভাৱে আগবাঢ়ে। অসমৰ বাবে সেই শিপাৰ অন্যতম শক্তিশালী প্ৰতীক হৈছে সত্ৰ-সংস্কৃতি। ই কেৱল অতীতৰ গৌৰৱময় স্মৃতি নহয়; বৰং বৰ্তমানৰ নৈতিক প্ৰেৰণা আৰু ভৱিষ্যতৰ আলোকস্তম্ভ।
পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে যি নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ সূচনা কৰিছিল, সেয়া কেৱল ধৰ্মীয় জাগৰণ নাছিল; ই আছিল এক বিশাল সামাজিক বিপ্লৱ। বিভাজিত সমাজত তেওঁ মানুহক একতাৰ বাণী শুনাইছিল। জাতি-বৰ্ণৰ সংকীৰ্ণতা অতিক্ৰম কৰি মানুহক মানুহ হিচাপে চোৱাৰ শিক্ষা দিছিল। তেওঁৰ আদৰ্শক শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ আৰু সত্ৰসমূহে সমাজৰ প্ৰতিটো স্তৰলৈ লৈ গৈছিল। সেইবাবেই সত্ৰ অসমৰ সংস্কৃতি, সাহিত্য, সংগীত, নাট্য, নৈতিক শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ জীৱন্ত বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে পৰিগণিত।
আজিৰ আধুনিক সমাজত আমি অভূতপূৰ্ব বৈজ্ঞানিক উন্নতি লাভ কৰিছোঁ। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ডিজিটেল প্ৰযুক্তি, বিশ্বায়ন আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই পৃথিৱীক এখন সৰু গাঁৱলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছে। কিন্তু এই উন্নয়নৰ সমান্তৰালভাৱে মানৱ সমাজত উদ্বেগজনকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে স্বাৰ্থপৰতা, হিংসা, অসহিষ্ণুতা, মাদকাসক্তি, পাৰিবাৰিক ভাঙোন, মানসিক চাপ আৰু মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়। মানুহৰ হাতত স্মাৰ্টফোন আছে, কিন্তু বহু ক্ষেত্ৰত হৃদয়ৰ সংযোগ হেৰাই গৈছে। তথ্যৰ বিস্ফোৰণ হৈছে, কিন্তু প্ৰজ্ঞাৰ সংকট গভীৰ হৈছে।
এই পৰিস্থিতিত সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ প্ৰাসংগিকতা নতুনকৈ উপলব্ধি কৰিবলগীয়া হৈছে। সত্ৰই শিকায়—মানুহক জয় কৰিব লাগে প্ৰেমেৰে, সমাজ গঢ়িব লাগে সহযোগিতাৰে, জীৱন আলোকিত কৰিব লাগে সত্য, শৃংখলা আৰু নৈতিকতাৰে। এই শিক্ষা কোনো নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে নহয়; ই চিৰকালীন। সেয়েহে আধুনিক সমাজৰ বহু সমস্যাৰ নৈতিক সমাধান সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ মূল্যবোধৰ মাজতেই নিহিত।
সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ আন এক অপূৰ্ব অৱদান হৈছে সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ। বৰগীতৰ সুৰ, ভাওনাৰ নান্দনিকতা, অংকীয়া নাটৰ দৰ্শন, সত্ৰীয়া নৃত্যৰ শৈল্পিক সৌন্দৰ্য, খোল-তালৰ ছন্দ, মুখাশিল্প, পুথি-চিত্ৰকলাৰ ঐতিহ্য—এই সকলোবোৰে অসমৰ আত্মাক জীয়াই ৰাখিছে। বিশ্বায়নৰ যুগত নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিলে উন্নয়ন অৰ্থহীন হৈ পৰে। কাৰণ সংস্কৃতিহীন উন্নয়ন মানুহক ধনী কৰিব পাৰে, কিন্তু মহান কৰিব নোৱাৰে।
অৱশ্যে সত্ৰ-সংস্কৃতিক কেৱল অতীতৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে ৰাখিলে নহ’ব। ইয়াক জীৱন্ত কৰি ৰাখিবলৈ সময়োপযোগী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। সত্ৰসমূহৰ দুষ্প্ৰাপ্য পুথি আৰু শিল্পসম্ভাৰ ডিজিটেলভাৱে সংৰক্ষণ, গৱেষণাৰ অধিক সুযোগ সৃষ্টি, বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয়ত সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়ন, যুৱসমাজক সাংস্কৃতিক প্ৰশিক্ষণ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াৰ প্ৰচাৰ—এইবোৰ আজিৰ সময়ৰ দাবী। ঐতিহ্য আৰু আধুনিকতাৰ সংঘাত নহয়, সমন্বয়েই হওক আমাৰ লক্ষ্য।
বিশেষকৈ যুৱসমাজৰ মাজত সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ আদৰ্শ পুনৰ জাগ্ৰত কৰাটো অতিশয় প্ৰয়োজন। যুৱক-যুৱতীসকলে যদি নিজৰ সংস্কৃতি, ইতিহাস আৰু মূল্যবোধৰ সৈতে সংযুক্ত থাকে, তেন্তে তেওঁলোকে বিশ্বৰ যিকোনো প্ৰান্তত প্ৰতিযোগিতা কৰিব পাৰিব, কিন্তু নিজৰ পৰিচয় হেৰুৱাব নালাগিব। শিপা যিমান গভীৰ, গছ সিমানেই উচ্চতালৈ বাঢ়ে—এই শিক্ষা সত্ৰ-সংস্কৃতিয়ে আমাক সদায় দি আহিছে।
আজিৰ সমাজত উন্নয়নৰ সূচক কেৱল জিডিপি, অট্টালিকা বা প্ৰযুক্তি হ’ব নোৱাৰে। প্ৰকৃত উন্নয়ন সেইখন সমাজত, য’ত মানুহে মানুহক সন্মান কৰে, য’ত সম্প্ৰীতি আছে, য’ত সংস্কৃতি জীয়াই থাকে আৰু য’ত নৈতিকতা জীৱনৰ চালিকাশক্তি। এই আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠাৰ ক্ষেত্ৰত সত্ৰ-সংস্কৃতি আজিও অসমৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী সামাজিক পুঁজিসমূহৰ অন্যতম।
সেয়েহে, সত্ৰ-সংস্কৃতিক সংৰক্ষণ কৰাটো কেৱল চৰকাৰ বা সত্ৰাধিকাৰৰ দায়িত্ব নহয়; ই প্ৰতিজন অসমীয়াৰ নৈতিক কৰ্তব্য। ঘৰত, বিদ্যালয়ত, সমাজত আৰু গণমাধ্যমত এই ঐতিহ্যৰ চেতনা সজীৱ কৰি তুলিব লাগিব। নতুন প্ৰজন্মক কেৱল আধুনিক শিক্ষা নহয়, নিজৰ সংস্কৃতিৰ শিক্ষাও দিব লাগিব। তেতিয়াহে আধুনিকতা শিপাহীন নহ’ব।
শেষত ক’ব পাৰি—সত্ৰ-সংস্কৃতি অতীতৰ এক অধ্যায় নহয়; ই অসমৰ আত্মাৰ স্পন্দন। আধুনিকতাৰ উন্মুক্ত আকাশত উৰি ফুৰাৰ সাহস আমাৰ থাকিবই লাগিব, কিন্তু সেই উৰণৰ শক্তি আহিব লাগিব নিজৰ শিপাৰ পৰা। কাৰণ, যি সমাজে নিজৰ ঐতিহ্যক সন্মান কৰে, ইতিহাসে সেই সমাজকেই সন্মান দিয়ে। সত্ৰ-সংস্কৃতিৰ চিৰন্তন মূল্যবোধে যদি আমাৰ ব্যক্তিজীৱন আৰু সমাজজীৱন আলোকিত কৰে, তেন্তে অসম কেৱল উন্নত ৰাজ্যই নহয়, মূল্যবোধসম্পন্ন, শান্তিপূৰ্ণ আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে সমৃদ্ধ সমাজ হিচাপে বিশ্বৰ আগত উজ্জ্বল নিদৰ্শন হৈ ৰ’ব।