বিৰোধী মিত্ৰজোঁটৰ বিপৰ্যয় : এক বিশ্লেষণ
ৰাজু কলিতা,মাজুলী
বিৰোধী মিত্ৰজোঁটৰ বিপৰ্যয়ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো অত্যন্ত জটিল আৰু ইয়াৰ পৰিণতি কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট কাৰণৰ ফল নহয়, বৰঞ্চ ই আছিল ধাৰাবাহিক ভুল কৌশল আৰু সাংগঠনিক ব্যৰ্থতাৰ এক সামূহিক বহিঃপ্ৰকাশ। এই বিপৰ্যয়ৰ এক অন্যতম প্ৰধান দিশ হ’ল মতাদৰ্শগত স্পষ্টতাৰ অভাৱ, য’ত মিত্ৰজোঁটৰ অন্তৰ্ভুক্ত দলসমূহৰ মাজত কেৱল ‘চৰকাৰ বিৰোধিতা’ৰ বাহিৰে আন কোনো দৃঢ় যোগসূত্ৰ নাছিল। যিহেতু মিত্ৰজোঁটত সোঁপন্থী, বাওঁপন্থী আৰু আঞ্চলিকতাবাদী চিন্তাৰ বিভিন্ন দল একত্ৰিত হৈছিল, সেয়েহে এক উমৈহতীয়া নিম্নতম কৰ্মসূচী প্ৰস্তুত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মাজত তীব্ৰ মতভেদ দেখা গৈছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভোটাৰৰ ওচৰলৈ যাওঁতে তেওঁলোকে এক শক্তিশালী আৰু সুসংগত বাৰ্তা লৈ যাব নোৱাৰিলে। নিৰ্বাচনৰ বহু পূৰ্বৰে পৰা মিত্ৰজোঁট গঠনৰ কুচকাৱাজ চলিছিল যদিও আসন ভাগ-বতৰাক লৈ হোৱা মৰা-কটা আৰু শেষ মুহূৰ্তলৈকে চলা অনিশ্চয়তাই জনসাধাৰণৰ মাজত মিত্ৰজোঁটৰ গ্ৰহণযোগ্যতা হাস কৰিলে। বিশেষকৈ শক্তিশালী আঞ্চলিক দলসমূহে নিজৰ দুৰ্গ ৰক্ষা কৰিবলৈ গৈ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেক্ষাপটত মিত্ৰজোঁটৰ বৃহত্তৰ স্বাৰ্থক জলাঞ্জলি দিয়াৰ বাবে এক ঐক্যবদ্ধ প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাটো অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল। ইফালে, বিৰোধীৰ বিপৰ্যয়ত নেতৃত্বৰ সংকট আছিল এক নিৰ্ণায়ক কাৰক। বৰ্তমানৰ ৰাজনীতিত এজন সৰ্বজনগ্ৰাহ্য মুখৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনস্বীকাৰ্য, কিন্তু মিত্ৰজোঁটে কোনো এজন নেতাক প্ৰধানমন্ত্ৰী বা মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পদৰ প্ৰক্ষেপিত প্ৰাৰ্থী হিচাপে থিয় কৰাব নোৱাৰিলে। ইয়াৰ ফলত প্ৰতিপক্ষই ইয়াক এজন শক্তিশালী নেতাৰ বিৰুদ্ধে এক নেতৃত্বহীন ভিৰ বুলি প্ৰচাৰ কৰাৰ সুযোগ পালে। লগতে নিৰ্বাচনী যুঁজত আৱেগিক আৰু জাতীয়তাবাদী বিষয়সমূহৰ বিপৰীতে বিৰোধীয়ে কেৱল অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক সমস্যাৰ কথা কৈছিল যদিও সেইবোৰক জনসাধাৰণৰ হিয়া স্পৰ্শ কৰাকৈ উপস্থাপন কৰিব নোৱাৰিলে। সামাজিক মাধ্যম আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো শাসকীয় পক্ষতকৈ বিৰোধী বহু পিছপৰি আছিল, যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ বক্তব্যসমূহ তৃণমূল পৰ্যায়ৰ ভোটাৰৰ কাণত পৰাৰ পূৰ্বেই প্ৰতিপক্ষৰ প্ৰতি-প্ৰচাৰে তাক ম্লান কৰি পেলাইছিল। আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থাপনা আৰু বুথ পৰ্যায়ৰ সংগঠন। মিত্ৰজোঁটৰ শীৰ্ষ পৰ্যায়ত একতা দেখা গ’লেও তৃণমূল পৰ্যায়ত মিত্ৰদলসমূহৰ কৰ্মীসকলৰ মাজত কোনো সমন্বয় নাছিল। বৰঞ্চ কেইবা দশক ধৰি ইজনে সিজনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া দলীয় কৰ্মীসকলে হঠাত্ হাত মিলাবলৈ মানসিকভাৱে প্ৰস্তুত নাছিল, যাৰ ফলত ভোট হস্তান্তৰৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ফলপ্ৰসূ নহ’ল। বহু ঠাইত মিত্ৰজোঁটৰ ভিতৰৰে বিদ্ৰোহী প্ৰাৰ্থীয়ে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ বাবে ভোট বিভাজন ঘটিল আৰু ইয়াৰ পোনপটীয়া লাভ শাসকীয় পক্ষই পালে। চৰকাৰৰ হিতাধিকাৰী আঁচনিসমূহৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এটা বৃহৎ নিৰপেক্ষ ভোটবেংকক আকৰ্ষণ কৰিব পৰাকৈ বিৰোধীৰ হাতত কোনো বিকল্প ‘মডেল’ নাছিল। পৰিৱৰ্তনৰ সপোন দেখুওৱাতকৈ তেওঁলোকৰ গোটেই প্ৰচাৰ অভিযানটো আত্মৰক্ষামূলকহে আছিল। শেষত, জনসাধাৰণে এক অস্থায়ী আৰু সুবিধাবাদী মিত্ৰজোঁটক দেশৰ বা ৰাজ্যৰ ভৱিষ্যত গতাই দিয়াতকৈ এক পৰীক্ষিত আৰু শক্তিশালী চৰকাৰক অধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিলে। এইদৰে কৌশলগত দুৰ্বলতা, নেতৃত্বৰ অভাৱ আৰু জনসাধাৰণৰ সৈতে সংযোগহীনতাই বিৰোধী মিত্ৰজোঁটৰ এই ঐতিহাসিক বিপৰ্যয়ৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিলে।