নিজৰ ভিতৰত বিচাৰক সুখৰ আচল ঠিকনা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
মানৱ সভ্যতাৰ যাত্ৰাপথ যিমান পুৰণি, সুখৰ সন্ধানৰ ইতিহাসো সিমান প্ৰাচীন। আদিম অৰণ্যৰ গুহাবাসী মানুহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আজিৰ অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তি-নিৰ্ভৰ মানুহলৈকে, প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিয়ে নিজৰ অস্তিত্বৰ এক গভীৰ অৰ্থ বিচাৰি হাবাথুৰি খাইছে। সেই পৰম আকাঙ্ক্ষিত অৰ্থৰ সমাৰ্থক শব্দটোৱেই হ’ল সুখ। কিন্তু আশ্চৰ্যজনকভাৱে, মানুহে যিমানেই সুখক বাহ্যিক পদাৰ্থৰ মাজত সংজ্ঞায়িত কৰিবলৈ যত্ন কৰিছে, সুখ সিমানেই অধিক মৰীচিকা-সদৃশ আৰু জটিল হৈ পৰিছে। কাৰোবাৰ দৃষ্টিত সুখ মানে এক নিৰিবিলি নিশাৰ নিস্তব্ধতা, আন কাৰোবাৰ বাবে আকৌ সি বিশাল অট্টালিকা আৰু প্ৰচুৰ ধন-সম্পদৰ সম্ভাৰ। দৰাচলতে, সুখ কোনো দোকানত কিনিবলৈ পোৱা নিৰ্দিষ্ট ভৌতিক বস্তু হ’ব নোৱাৰে; সুখ হৈছে মানুহৰ চৈতন্যত অনুভৱ হোৱা এক শান্তিদায়ক মানসিক অৱস্থা। সুখৰ সন্ধান প্ৰকৃততে এক আত্মিক অন্বেষণৰ অনন্ত যাত্ৰা, যাৰ কোনো বাহ্যিক মানচিত্ৰ নাথাকে। আমি প্ৰায়েই সুখক এটা চূড়ান্ত গন্তব্যস্থান বুলি ভুল কৰোঁ; কিন্তু সুখ হৈছে বতাহত ভাঁহি অহা এক সুবাসৰ দৰে, যি আমাৰ অন্তৰাত্মাৰ চৌপাশে প্ৰতিটো পলতে বিয়পি থাকে। মানৱ জীৱনৰ আটাইতকৈ সুন্দৰ আৰু সাৰ্থক সাধনা হ’ল নিজৰ অস্তিত্বক প্ৰতিটো উশাহত আন্তৰিকতাৰে উদযাপন কৰা।
জীৱনৰ আধাখিনি যন্ত্ৰণা আৰু অশান্তিৰ জন্ম হয় আমাৰ অপ্ৰাপ্তিৰ অবিৰত হিচাপ-নিকাচৰ পৰা। আমি কি পাবলৈ বাকী ৰ’ল তাৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰোঁতে জীৱনে আমাক উপহাৰস্বৰূপে কি কি অপৰিসীম সম্পদ দিলে, সেই কথা সম্পূৰ্ণৰূপে পাহৰি পেলাওঁ। অপ্ৰাপ্তিৰ এই হাহাকাৰত মানুহে নিজৰ জীৱন্ত বৰ্তমানক অৱহেলা কৰি অনিশ্চিত ভৱিষ্যতৰ পিছে পিছে দৌৰি ফুৰে। প্ৰাপ্তি আৰু অপ্ৰাপ্তিৰ মাজত থকা ব্যৱধানক বুজি লৈ সন্তুষ্ট থাকিব জনাটোৱেই প্ৰকৃত জীৱন-দৰ্শন। যিদিনা মানুহে উপলব্ধি কৰিব যে প্ৰাপ্তিবোৰ হৈছে জীৱনৰ অনুপম ক্ষণ আৰু অপ্ৰাপ্তিবোৰ হৈছে আত্মাক শক্তিশালী কৰা একো একোটা মহৎ শিক্ষা, সিদিনাই মনৰ পৰা সকলো আক্ষেপ চিৰদিনৰ বাবে আঁতৰি যাব। আমি ভাবোঁ যে সকলো বস্তু পালেই মানুহ সুখী হ’ব পাৰে; কিন্তু ভোগ-প্ৰাপ্তিয়ে প্ৰায়ে মানুহৰ অন্তৰৰ লোভ আৰু আসক্তিক দুগুণ কৰিহে তোলে। অপ্ৰাপ্তিৰ মাজতো যি প্ৰশান্তি লুকাই থাকে, সেই কথা স্বীকাৰ কৰাটোৱেই প্ৰকৃত প্ৰজ্ঞা। যিটো আজি অপ্ৰাপ্তি হৈ আমাক কন্দুৱাইছে, সেয়া হয়তো কাইলৈ অতীতৰ এক অভিজ্ঞতালৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব। প্ৰতিটো প্ৰাপ্তিক বিনম্ৰতাৰে আৰু অপ্ৰাপ্তিক সহজভাৱে স্বীকাৰ কৰি আগবাঢ়ি যাব পৰা মানসিকতাই আমাৰ আত্মাক এক অপূৰ্ব তৃপ্তি প্ৰদান কৰে।
আধুনিক সমাজ-ব্যৱস্থাত ভোগবাদৰ এক প্ৰচণ্ড ধুমুহা বৈ আছে। বজাৰকেন্দ্ৰিক সভ্যতাই আমাক অহৰহ শিকাইছে যে নতুন নতুন বিলাসী সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিলেহে জীৱন সাৰ্থক হ’ব। কিন্তু প্ৰকৃত সত্যটো হ’ল, কেৱল ভোগৰ দ্বাৰা মানুহৰ অন্তৰৰ গভীৰ তৃষ্ণা কোনোকালেই নিবাৰণ হ’ব নোৱাৰে। এয়া যেন এজন তৃষ্ণাতুৰ ব্যক্তিয়ে সাগৰৰ লুণীয়া পানী খাই পিয়াহ গুচাবলৈ কৰা এক বৃথা চেষ্টা; যিমানেই পান কৰা যায়, সিমানেই পিয়াহ বাঢ়ি যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ত্যাগ আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ পৱিত্ৰ দৰ্শনকহে চিৰন্তন সুখৰ মূল আধাৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। এজন অনাহাৰী মানুহৰ ওঁঠত দুমুঠি অন্ন তুলি দিয়া, এজন বিষাদগ্ৰস্ত ব্যক্তিৰ মুখত হাঁহি ফুটাই তোলাৰ মাজত যি আত্মিক তৃপ্তি নিহিত হৈ থাকে, সেয়া কোটি টকাৰ পাৰ্থিৱ সম্পদেও দিব নোৱাৰে। ত্যাগ মানে নিজৰ জীৱনক বঞ্চিত কৰা নহয়; ত্যাগ হৈছে নিজৰ আনন্দক আনৰ লগত ভাগ-বতৰা কৰি লোৱাৰ এক উদাৰ অনুভূতি। এই মহৎ আনন্দই মানুহক প্ৰকৃত আত্মিক মুক্তি প্ৰদান কৰে। ভোগবিলাসৰ মোহ পৰিহাৰ কৰি সীমিত প্ৰয়োজনৰ মাজত সন্তুষ্ট থাকিব জনাটোৱেই জীৱনৰ সৰ্বোচ্চ কলা।
সামাজিক মাধ্যমৰ দ্ৰুত প্ৰসাৰৰ ফলত আধুনিক মানুহৰ জীৱন আজি এক কৃত্রিম প্ৰদৰ্শনীত পৰিণত হৈছে। আনৰ জীৱনৰ ক্ষন্তেকীয়া আৰু চকমকীয়া ছবিবোৰ দেখি নিজৰ সাধাৰণ অথচ সুন্দৰ জীৱনটোৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি অনুভৱ কৰাটো এক সুলভ মানসিক ব্যাধিত পৰিণত হৈছে। এই তুলনামূলক মানসিকতাই মানুহৰ অন্তৰত ঈৰ্ষা, হতাশা আৰু হীনমন্যতাৰ বিষবাষ্প বিয়পাই তোলে। মনত ৰখা উচিত যে পৰ্দাত জিলিকি থকা কাৰোবাৰ জীৱনৰ এটা সজাই থোৱা খণ্ড চাই তেওঁৰ সমগ্ৰ বাস্তৱ জীৱনৰ মূল্যায়ন কৰাটো ভুল। আনৰ লগত নিজৰ জীৱনক তুলনা কৰা মানেই নিজৰ সুখৰ ভেটিটোক নিজ হাতেৰে ভাঙি পেলোৱা। এই ধৰাত প্ৰতিজন মানুহৰ যাত্ৰা সুকীয়া, প্ৰতিজনৰ সংগ্ৰাম স্বতন্ত্ৰ। আনৰ সফলতা দেখি বিচলিত নহৈ নিজৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো খোজক ভাল পাবলৈ শিকিলেহে অন্তৰত স্থায়ী শান্তিৰ ফল্গুধাৰা প্ৰবাহিত হয়।
মানৱ জীৱনত আন্তৰিক সম্পৰ্কসমূহ হৈছে সুখৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আশ্ৰয়স্থল। এজন মানুহ পৃথিৱীৰ চকুত যিমানেই সফল নহওক কিয়, দিনটোৰ অন্তত নিজৰ ঘৰখনলৈ উভতি আহোঁতে যদি এষাৰ মৰমৰ মাত আৰু এটি আন্তৰিক সান্নিধ্য বিচাৰি নাপায়, তেন্তে সেই বিশাল প্ৰাসাদো এক নিস্তব্ধ শ্মশানসদৃশ হৈ পৰে। আমাৰ বৃদ্ধ পিতৃ-মাতৃ, মৰমৰ জীৱনসংগী, সন্তান আৰু প্ৰকৃত বন্ধুসকল হৈছে আমাৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান আত্মিক সম্পদ। সম্পৰ্ক ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অহংকাৰ আৰু জেদক বিসৰ্জন দিয়াটো অপৰিহাৰ্য। বহু সময়ত সামান্য ভুল বুজাবুজি আৰু আত্মগৌৰৱৰ বাবেই মানুহে নিজৰ অমূল্য আপোনজনক হেৰুৱাই পেলায়। সম্পৰ্কত কেৱল যুক্তিৰে বিচাৰ কৰিলে নহয়, তাত হৃদয়ৰ সংবেদনশীলতা আৰু ক্ষমাৰ প্ৰয়োজন হয়। মানুহৰ দুখক নিজৰ দুখ বুলি অনুভৱ কৰিব পৰাটোৱেই মানৱতাৰ আচল পৰিচয়। যেতিয়া আমি কাৰোবাৰ বাবে সময় উলিয়াওঁ, তেতিয়া আমি দৰাচলতে সেই মানুহজনৰ অন্তৰত আমাৰ মৰমৰ এক অবিনাশী স্মৃতি সংৰক্ষিত কৰোঁ।
কৰ্মজীৱনত শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতাৰ সেই শাশ্বত বাণী সদায় স্মৰণীয়, য’ত কোৱা হৈছে যে মানুহৰ অধিকাৰ কেৱল কৰ্মতহে আছে, ফলাফলত নাই। যেতিয়া আমি প্ৰতিটো কামৰ আঁৰত কেৱল লাভ-লোকচান আৰু ফলাফলৰ চিন্তাত মগ্ন থাকোঁ, তেতিয়া মনত প্ৰচণ্ড মানসিক চাপ আৰু অস্থিৰতাৰ সৃষ্টি হয়। কিন্তু যেতিয়া কৰ্মক এক পৱিত্ৰ উপাসনা আৰু দায়িত্ব হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়, তেতিয়া কৰ্মৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ততেই এক অনাবিল আনন্দ বিচাৰি পোৱা যায়। নিজৰ কামক ভালপোৱা ব্যক্তিয়ে কেতিয়াও কৰ্মক্ষেত্ৰত মানসিক ক্লান্তি অনুভৱ নকৰে; সেই কামৰ মাজেৰেই তেওঁ নিজৰ সৃষ্টিশীলতাক প্ৰকাশ কৰি আনন্দিত হয়। যি কৰ্ম সমাজৰ কল্যাণৰ বাবে নিবেদিত হয়, সেই কৰ্মই মানুহক চিৰন্তন সন্তুষ্টি প্ৰদান কৰে।
আধুনিক যান্ত্ৰিকতাৰ কোলাহলৰ মাজত আমি প্ৰকৃতিৰ শান্ত বুকুলৈ ঘূৰি যোৱাৰ অভ্যাস পাহৰি পেলাইছোঁ। বৰষুণৰ পাছত মাটিৰ পৰা ওলোৱা সেই নিৰ্মল সুবাস, বননিৰ সেউজীয়া ৰং আৰু নৈৰ পাৰৰ শীতল মলয়া বতাহৰ মাজত এক অদ্ভুত শান্তি লুকাই থাকে। আমাৰ শৰীৰ আৰু মন এই প্ৰাকৃতিক ছন্দৰ সৈতে একাত্ম হ’লেহে জীৱনৰ ক্লান্তি দূৰ হয়। প্ৰকৃতিয়ে আমাক নীৰৱে শিক্ষা দিয়ে যে বসন্তৰ আগমনৰ বাবে শীতকালত গছৰ শুকান পাত সৰি পৰাৰ দৰেই জীৱনৰ দুখবোৰো ক্ষণস্থায়ী। ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ দৰেই জীৱনৰ ঘাত-প্ৰতিঘাতবোৰো এদিন পাৰ হৈ যায়। প্ৰকৃতিৰ সান্নিধ্যই মানুহক শিকায় কিদৰে সকলো হেৰুৱাইও পুনৰ নতুন কুঁহিপাত মেলি সেউজীয়া হৈ উঠিব পাৰি।
মনৰ গভীৰ শান্তি লাভৰ বাবে ক্ষমাশীলতা এক অপৰিহাৰ্য গুণ। পুৰণি বিষাদ, বিশ্বাসভংগ আৰু অপমানৰ আঘাত বুকুত সাঁচি ৰখা মানুহে নিজৰ বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতক নিজেই বিষাক্ত কৰি তোলে। কাৰোবাক ক্ষমা কৰি দিয়াটো দুৰ্বলতাৰ লক্ষণ হ’ব নোৱাৰে; ই হৈছে অন্তৰৰ এক সাহসী আৰু মহৎ সিদ্ধান্ত, যিয়ে মানুহক অতীতৰ কণ্টকময় বোজাৰ পৰা মুক্ত কৰি নতুনকৈ উশাহ লোৱাৰ শক্তি দিয়ে। যেতিয়ালৈকে আমি আনক ক্ষমা কৰিব নোৱাৰোঁ, তেতিয়ালৈকে আমি নিজৰ আত্মাকো শান্তি প্ৰদান কৰিব নোৱাৰোঁ। ক্ষমা মানে অন্যায়ক সমৰ্থন কৰাটো নহয়; ক্ষমা হৈছে নিজৰ হৃদয়ৰ পৰা ক্ষোভৰ বিষাক্ত কাঁইটডাল উভালি পেলাই নিজৰ বাবে প্ৰশান্তিৰ বাট মুকলি কৰা।
প্ৰকৃত আধ্যাত্মিকতা কোনো বাহ্যিক আড়ম্বৰ বা আনুষ্ঠানিকতাৰ মাজত আৱদ্ধ নহয়; ই হৈছে নিজৰ অন্তৰাত্মাক উপলব্ধি কৰা। এই সংসাৰলৈ আমাৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য কি, আমাৰ অস্তিত্বৰ গভীৰ অৰ্থ কি, সেই আত্মজিজ্ঞাসাই মানুহক পাৰ্থিৱ মায়া-মোহৰ পৰা মুক্ত কৰে। নাম-কীৰ্তন, প্ৰাৰ্থনা আৰু গভীৰ ধ্যানে মানুহৰ চঞ্চল মনটোক এক শান্ত স্থিতিত উপনীত কৰায়। সৰল জীৱনযাপন, সংযত ইচ্ছা আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল মনেই আধ্যাত্মিক জীৱনৰ আচল পৰিচয়। আধ্যাত্মিকতা মানে সংসাৰ ত্যাগ কৰি অৰণ্যলৈ যোৱাটো নহয়, সংসাৰৰ সকলো কৰ্তব্য নিষ্ঠাৰে পালন কৰিও অন্তৰখন পদুম পাতৰ দৰে নিৰ্লিপ্ত আৰু পৱিত্ৰ কৰি ৰখাটোহে।
সৃজনশীলতা হৈছে মানৱ মনৰ আন এক অপৰূপ সৌন্দৰ্য। প্ৰতিজন মানুহৰ ভিতৰতে একোটি সুপ্ত প্ৰতিভা লুকাই থাকে। কোনোবাই যদি ছবি আঁকি আনন্দ পায়, আন কোনোবাই গীত গাই বা সাহিত্য ৰচনা কৰি নিজৰ মনৰ গভীৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰে। যেতিয়া এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ সৃষ্টিশীল কৰ্মৰ মাজত নিজকে বিলীন কৰি দিয়ে, তেতিয়া তেওঁৰ অন্তৰৰ সকলো বিষাদ মুহূৰ্ততে নোহোৱা হৈ পৰে। এই সৃষ্টিশীলতাই জীৱনক সদায় সজীৱ, নতুন আৰু অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলে।
সুখ কোনো বাহিৰৰ পৃথিৱীত বিচাৰি ফুৰা বস্তু হ’ব নোৱাৰে; ই হৈছে আমাৰ নিজৰ হৃদয়ৰ মণিকোঠাত জ্বলি থকা এক স্নিগ্ধ বন্তি। আপুনি আজি কিমান সুখী, সেয়া আপোনাৰ বিশাল অট্টালিকা বা বেংকৰ সম্পদেৰে নিৰ্ধাৰণ নহয়; সেয়া নিৰ্ধাৰণ হয় আপোনাৰ প্ৰশান্ত হৃদয় আৰু নিৰ্মল হাঁহিৰ দ্বাৰা। জীৱনটো অতি ক্ষণস্থায়ী। এই চুটি সময়ছোৱাত অহেতুক আক্ষেপ, ক্ৰোধ আৰু ক্ষোভত জীৱনটো নষ্ট নকৰি প্ৰতিটো ক্ষণক কৃতজ্ঞতাৰে উপভোগ কৰক। আনৰ মাজত মৰম বিয়লাই দিয়ক, প্ৰকৃতিৰ লগত একাত্ম হওক আৰু অন্তৰৰ বিবেকক জাগ্ৰত কৰি ৰাখক। নিজৰ অন্তৰৰ গভীৰতাত ডুব দিলেহে সুখৰ সেই পৱিত্ৰ আৰু অবিনাশী ঠিকনা বিচাৰি পোৱা যাব, কাৰণ সত্য সুখ সদায় আমাৰ অন্তৰাত্মাতেই নীৰৱে বিৰাজমান।