দক্ষ ভাৰত গঢ়াৰ দিশত চৰকাৰী দক্ষতা বিকাশ আঁচনি
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্রিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ,
অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয় ,
আজাৰা,গুৱাহাটী
ভাৰতবৰ্ষ এখন যুৱ প্ৰধান দেশ। দেশৰ বৃহৎ যুৱ জনসংখ্যাক দক্ষ, নিয়োগযোগ্য আৰু স্বাৱলম্বী মানৱ সম্পদলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰয়োজন। আজিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক কৰ্মবজাৰত কেৱল শৈক্ষিক ডিগ্ৰীয়েই যথেষ্ট নহয়; ব্যৱহাৰিক দক্ষতা, প্ৰযুক্তিগত জ্ঞান, যোগাযোগৰ ক্ষমতা, সমস্যা সমাধানৰ সামৰ্থ্য আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ লগত খাপ খুৱাব পৰা ক্ষমতাও অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। এই প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰ আৰু বিভিন্ন ৰাজ্য চৰকাৰে বহুতো দক্ষতা বিকাশৰ আঁচনি আৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰিছে। এই পদক্ষেপসমূহে যুৱক-যুৱতী, বিদ্যালয় ত্যাগ কৰা শিক্ষাৰ্থী, নিবনুৱা ব্যক্তি, মহিলা, গ্ৰামাঞ্চলৰ লোক, অসংগঠিত খণ্ডৰ কৰ্মী আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পীসকলক তেওঁলোকৰ ৰুচি, যোগ্যতা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ চাহিদা অনুসৰি কৰ্মমুখী প্ৰশিক্ষণ লাভৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছে। এনে আঁচনিসমূহে দক্ষতা বৃদ্ধিৰ লগতে কৰ্মসংস্থাপন, স্বনিয়োগ আৰু উদ্যোগ গঢ়ি তোলাৰ পথো সুগম কৰিছে।
শিক্ষাই জ্ঞানৰ ভেটি গঢ়ি তোলে, আনহাতে দক্ষতাই সেই জ্ঞানক বাস্তৱ কৰ্মত প্ৰয়োগ কৰাৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰে। গতিকে শিক্ষাৰ লগত ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণৰ সংযোগ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। উদাহৰণস্বৰূপে, ইলেক্ট্ৰিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং অধ্যয়নৰ লগতে ঔদ্যোগিক স্বয়ংক্ৰিয়কৰণ, সৌৰ শক্তি ব্যৱস্থা আৰু আধুনিক বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰিক জ্ঞান আহৰণ কৰিলে এজন শিক্ষাৰ্থীৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ অধিক বিস্তৃত হয়। এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত চৰকাৰী দক্ষতা বিকাশ আঁচনিসমূহে শিক্ষা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ মাজৰ ব্যৱধান কমোৱাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। উদ্যোগৰ চাহিদা আৰু শ্ৰম বজাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুসৰি প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি যুৱক-যুৱতীসকলক চাকৰি, এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ আৰু স্ব-নিয়োজনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাই এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য।
২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা স্কিল ইণ্ডিয়া মিছন দেশৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশৰ পদক্ষেপ। এই অভিযানত বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ চাহিদা অনুসৰি হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰশিক্ষণৰ লগতে দক্ষতা মূল্যায়ন, স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত প্ৰমাণপত্ৰ আৰু পূৰ্বৰ কৰ্ম অভিজ্ঞতাৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা আনুষ্ঠানিক শিক্ষা কম থকা ব্যক্তিসকলেও নিজৰ ব্যৱহাৰিক দক্ষতা বিকাশ কৰি চাকৰি, স্ব-নিয়োজন বা অন্যান্য কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা, চমুকৈ পিএমকেভিৱাই, দেশৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য দক্ষতা বিকাশৰ কাৰ্যসূচী। ইয়াত বিভিন্ন কৰ্মভূমিকাৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰশিক্ষণ, মূল্যায়ন আৰু প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰা হয়। নিৰ্মাণ, অটোমোটিভ, ইলেক্ট্ৰনিকছ, স্বাস্থ্যসেৱা, পৰ্যটন আৰু আতিথ্য, খুচুৰা বাণিজ্য, কৃষি, তথ্যপ্ৰযুক্তি আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিকে ধৰি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষণৰ সুযোগ আছে। কাৰিকৰী জ্ঞানৰ লগতে যোগাযোগ দক্ষতা, ডিজিটেল দক্ষতা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ আচৰণৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয়।
দক্ষতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ এক অতি ফলপ্ৰসূ পদ্ধতি। ৰাষ্ট্ৰীয় এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপ প্ৰমোচন আঁচনি (এনএপিএছ)ৰ জৰিয়তে যুৱক-যুৱতীসকলে বিভিন্ন উদ্যোগত বাস্তৱ কৰ্ম-অভিজ্ঞতা লাভ কৰাৰ সুযোগ পায়। আনহাতে, ডিপ্লমা আৰু অভিযান্ত্ৰিক স্নাতকসকলৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় এপ্ৰেণ্টিছ প্ৰশিক্ষণ আঁচনি (এনএটিএছ) বিশেষভাৱে উপযোগী। কৰ্মক্ষেত্ৰত অভিজ্ঞ কৰ্মীৰ সৈতে কাম কৰি শিক্ষাৰ্থীসকলে তাত্ত্বিক জ্ঞান বাস্তৱ পৰিস্থিতিত প্ৰয়োগ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ লগতে কৰ্ম অনুশাসন, দলগত কাম, সময় ব্যৱস্থাপনা আৰু সমস্যা সমাধানৰ দৰে দক্ষতা বিকশিত হয়। শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষাৰ সৈতে বাস্তৱ কৰ্ম-অভিজ্ঞতাৰ সংযোগে আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰে আৰু শিক্ষাৰ পৰা কৰ্মজগতলৈ উত্তৰণৰ পথ সহজ কৰে।
জন শিক্ষা সংস্থা (জেএছএছ)য়ে বিশেষকৈ বিদ্যালয় ত্যাগ কৰা ব্যক্তি, মহিলা, যুৱক-যুৱতী আৰু আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক স্থানীয় প্ৰয়োজন অনুযায়ী বিভিন্ন কৰ্মমুখী দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে টেইলাৰিং, খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা, হস্তশিল্প, সৌন্দৰ্য্য আৰু সুস্থতা, কম্পিউটাৰ ব্যৱহাৰ আৰু ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ পৰিচালনা আদি ক্ষেত্ৰত চাকৰিৰ লগতে আত্মনিয়োগৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰি।
গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বহু যুৱকৰ আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ সুযোগ সীমিত হ’লেও তেওঁলোকৰ কৰ্মদক্ষতা আৰু উদ্যোগী মনোভাৱ যথেষ্ট। দীন দয়াল উপাধ্যায় গ্ৰামীণ কৌশল আঁচনি (ডিডিইউ-জিকেৱাই)ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি কৰ্মমুখী দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি তেওঁলোকক নিয়োগযোগ্য কৰি তোলাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে। এই আঁচনিৰ জৰিয়তে প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰশিক্ষণ, চাকৰি নিযুক্তিৰ সহায় আৰু অন্য ঠাইত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়।
ভাৰতৰ বহু পৰম্পৰাগত পেছা প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি আহিছে। কাঠমিস্ত্ৰী, কমাৰ, কুমাৰ, সোণাৰী, দৰ্জী, পকামিস্ত্ৰী, নাপিত, মুচি, ধুবী, বাঁহ-বেতৰ শিল্পী আদিয়ে এই ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। প্ৰধানমন্ত্ৰী বিশ্বকৰ্মা আঁচনিয়ে এই পৰম্পৰাগত দক্ষতাক আধুনিক বজাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ অধীনত দক্ষতা উন্নয়ন, উন্নত সঁজুলি, ডিজিটেল লেনদেন, বিপণন আৰু উদ্যোগীকৰণৰ সহায় আগবঢ়োৱা হয়। এনে সহায়ে শিল্পীসকলৰ উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে নতুন বজাৰ আৰু স্ব-নিয়োজনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।
দীনদয়াল অন্ত্যোদয় যোজনা–ৰাষ্ট্ৰীয় নগৰীয়া জীৱিকা অভিযান (ডি এ ৱাই–এন ইউ এল এম) হৈছে চহৰ অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থা উন্নত কৰাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আঁচনি। ইয়াৰ জৰিয়তে নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীসকলক দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ, আত্মসংস্থাপনৰ বাবে ৰেহাই সুতত বেংক ঋণ আৰু আশ্ৰয়হীন লোকসকলৰ বাবে আশ্ৰয়ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়। আনহাতে, দীনদয়াল অন্ত্যোদয় যোজনা–ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য জীৱিকা অভিযান (ডি এ ৱাই–এন আৰ এল এম)ৰ মূল লক্ষ্য হৈছে গ্ৰামাঞ্চলৰ দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস কৰি দৰিদ্ৰ পৰিয়ালসমূহক আত্মসহায়ক গোটৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘম্যাদী আৰু বহনক্ষম জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। ২০১১ চনত আৰম্ভ হোৱা এই অভিযান ভাৰত চৰকাৰৰ গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমত ইয়াক অসম ৰাজ্যিক গ্ৰাম্য জীৱিকা অভিযান (এ এছ আৰ এল এম)ৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হয়। আত্মসহায়ক গোট গঠন, দক্ষতা বিকাশ আৰু জীৱিকাৰ সুযোগ সৃষ্টিৰ মাধ্যমেৰে গ্ৰাম্য লোকসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
ইয়াৰ লগতে, গ্ৰামীণ স্বনিয়োজন প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (আৰ এছ ই টি আই)সমূহে গ্ৰামাঞ্চলৰ নিবনুৱা যুৱক-যুৱতীসকলক বিভিন্ন ব্যৱসায়িক আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰি আত্মনিয়োজনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰে। ভাৰত চৰকাৰৰ গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয় আৰু বেংকসমূহৰ সহযোগিতাত পৰিচালিত এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে যুৱ সমাজক নিজা উদ্যোগ আৰম্ভ কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। এইদৰে নগৰ আৰু গ্ৰাম—দুয়োটা অঞ্চলতে দক্ষতা বিকাশ, ঋণ, প্ৰশিক্ষণ আৰু আত্মসহায়ক গোটৰ জৰিয়তে জীৱিকাৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰি দৰিদ্ৰ লোকসকলক অধিক আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তোলাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে।
ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা বিকাশ নিগমে প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, উদ্যোগ আৰু অন্যান্য অংশীদাৰসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰি দেশত দক্ষতা বিকাশৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। চেক্টৰ স্কিল কাউন্সিলে বিভিন্ন উদ্যোগ খণ্ডৰ চাহিদা অনুসৰি দক্ষতাৰ মানদণ্ড আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাঠামো গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অটোমোটিভ, নিৰ্মাণ, স্বাস্থ্যসেৱা, কৃষি, পৰিবহণ, খুচুৰা ব্যৱসায়, পৰ্যটন, বস্ত্ৰশিল্প, তথ্যপ্ৰযুক্তি, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণ আদি বহু খণ্ডত এনে দক্ষতাৰ চাহিদা আছে।
অসম দক্ষতা বিকাশ অভিযান অসমৰ যুৱ প্ৰজন্মৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সুযোগ। ৰাজ্যৰ উদ্যোগ, সেৱা আৰু স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ চাহিদা অনুসৰি বৈদ্যুতিক কাম, অটোমোটিভ, স্বাস্থ্যসেৱা, আতিথ্য, কৃষি, বাঁহ আৰু হস্তশিল্প, সৌন্দৰ্য্য আৰু সুস্থতা, তথ্যপ্ৰযুক্তি আদি ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষণ লাভৰ সুযোগ আছে। বিশেষকৈ বাঁহ, হস্তশিল্প, কৃষি, পৰ্যটন, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু আতিথ্য খণ্ডত আধুনিক দক্ষতাৰ সৈতে স্থানীয় সম্পদৰ সংমিশ্ৰণেৰে নতুন উদ্যোগ আৰু আত্মনিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। ইয়াৰ দ্বাৰা অসমৰ যুৱক-যুৱতীসকলক স্থানীয় কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ লগতে নিজা উদ্যোগ গঢ়ি তোলাৰ সুযোগো সৃষ্টি হয়।
দক্ষতা প্ৰশিক্ষণৰ পিছত এজন ব্যক্তিৰ বাবে বহুতো কেৰিয়াৰ পথ মুকলি হয়। উৎপাদন, নিৰ্মাণ, অটোমোটিভ, স্বাস্থ্যসেৱা, আতিথ্য, খুচুৰা, তথ্যপ্ৰযুক্তি, পৰিবহণ, নবীকৰণযোগ্য শক্তি, কৃষি, ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ আদি বিভিন্ন খণ্ডত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ উপলব্ধ। অভিজ্ঞতা আৰু অতিৰিক্ত দক্ষতা আহৰণৰ লগে লগে প্ৰশিক্ষাৰ্থীয়ে কাৰিকৰী, তত্ত্বাৱধায়ক, সেৱা বিশেষজ্ঞ, প্ৰশিক্ষক বা উদ্যোগী হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আগুৱাই নিব পাৰে। ফলত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণে কেৱল চাকৰিৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰাই নহয়, দীৰ্ঘম্যাদী কেৰিয়াৰ বিকাশ আৰু স্ব-নিয়োজনৰ পথো মুকলি কৰে।
দক্ষতা বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ আগ্ৰহ আৰু কৰ্মবজাৰৰ চাহিদাৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। কোনো পাঠ্যক্ৰমত ভৰ্তি হোৱাৰ আগতে প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বীকৃতি, পাঠ্যক্ৰমৰ মান, ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণ, কৰ্মসংস্থাপনৰ সহায়তা, প্ৰমাণপত্ৰ, প্ৰশিক্ষণৰ সময়সীমা আৰু ব্যয় আদি ভালদৰে পৰীক্ষা কৰিব লাগে। কেৱল আঁচনিখন চৰকাৰী বুলি জানি যিকোনো প্ৰশিক্ষণত ভৰ্তি হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সংশ্লিষ্ট চৰকাৰী মাধ্যম বা অনুমোদিত প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা তথ্য নিশ্চিত কৰাটো অধিক নিৰাপদ।
প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনে কৰ্মজগতৰ চেহেৰা সলনি কৰিছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ৰবটিক্স আৰু স্বয়ংক্ৰিয়তা, বৈদ্যুতিক যান, নবীকৰণযোগ্য শক্তি, ড্ৰোন প্ৰযুক্তি, অৰ্ধপৰিবাহী উৎপাদন, তথ্য-সুৰক্ষা, উন্নত উৎপাদন, স্মাৰ্ট কৃষি আৰু যোগান-শৃংখলা ব্যৱস্থাপনা আদি ক্ষেত্ৰত আগন্তুক দিনত দক্ষ কৰ্মীৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাব পাৰে। সেউজ অৰ্থনীতি আৰু ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে আধুনিক প্ৰযুক্তিগত জ্ঞানৰ সৈতে পৰম্পৰাগত দক্ষতাৰ সংমিশ্ৰণ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। গতিকে পৰিৱৰ্তিত সময়ৰ লগত খাপ খুৱাই নিয়মীয়া প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে নতুন দক্ষতা আহৰণ কৰাটো সফলতাৰ অন্যতম চাবিকাঠি।
চৰকাৰী দক্ষতা বিকাশৰ আঁচনিসমূহ কেৱল প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা নহয়; ই যুৱক-যুৱতীসকলক শিক্ষা, কৰ্মসংস্থাপন, স্ব-নিয়োজন আৰু উদ্যোগীকৰণৰ মাজত এক সুসংগঠিত পথ দেখুৱাব পাৰে। কিন্তু প্ৰমাণপত্ৰই সফল কেৰিয়াৰৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। ব্যৱহাৰিক দক্ষতা, যোগাযোগ দক্ষতা, ডিজিটেল জ্ঞান, কৰ্ম অনুশাসন, সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা আৰু শিক্ষণ মানসিকতাই এজন ব্যক্তিক কৰ্মক্ষেত্ৰত শক্তিশালী কৰি তোলে।
সঠিক প্ৰশিক্ষণ, নিয়মীয়া দক্ষতা উন্নয়ন আৰু উপযুক্ত সুযোগৰ সদ্ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে যুৱক-যুৱতীয়ে নিজৰ বাবে সন্মানজনক জীৱিকা গঢ়াৰ লগতে দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশতো অৰ্থপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াব পাৰে। দক্ষ যুৱশক্তিয়েই আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত গঢ়াৰ অন্যতম শক্তিশালী ভেটি। কেৰিয়াৰ বিষয়ৰ বিভিন্ন কথা কোনো আগ্ৰহী শিক্ষাৰ্থীয়ে জানিব বিচাৰে,তেন্তে প্ৰত্যেক শনিবাৰে বিয়লি ৬-৯ বজাৰ ভিতৰত ফোন(৯৪৩৫১৮৮৩০)ত যোগাযোগ কৰিব পাৰে ।