Teenage – ভৱিষ্যত নিৰ্ণয়ৰ সন্ধিক্ষণ – প্ৰেম বৈষ্ণৱ

Teenage – ভৱিষ্যত নিৰ্ণয়ৰ সন্ধিক্ষণ

প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ

মানুহৰ জীৱন এক সুদীৰ্ঘ, বৈচিত্ৰ্যময় আৰু অৰ্থপূৰ্ণ যাত্ৰা। এই যাত্ৰাত শৈশৱৰ সৰলতা, কৈশোৰৰ চঞ্চলতা, যৌৱনৰ উদ্যম আৰু বাৰ্ধক্যৰ প্ৰজ্ঞা- প্ৰতিটো স্তৰৰে নিজা সৌন্দৰ্য আৰু অপৰিহাৰ্য গুৰুত্ব আছে। কিন্তু যদি গোটেই জীৱনটোক এটা অট্টালিকাৰ লগত তুলনা কৰা হয়, তেন্তে শৈশৱ হৈছে তাৰ পৰিকল্পনা আৰু নক্সা, কৈশোৰ হৈছে তাৰ ভেটি, যৌৱন হৈছে তাৰ দেৱাল আৰু সজ্জা, আৰু বাৰ্ধক্য হৈছে তাৰ পৰিণতিৰে পৰিপূৰ্ণ ছাঁ। ভেটি যিমান গভীৰ, মজবুত আৰু শুদ্ধ জোখত নিৰ্মিত হয়, তাৰ ওপৰত নিৰ্মিত অট্টালিকা সিমানেই যুগ যুগলৈ অটল, সুৰক্ষিত আৰু আকৰ্ষণীয় হৈ থাকে। বিপৰীতে, ভেটি দুৰ্বল, ফাঁক থকা বা লৰচৰ হ’লে সামান্য বতাহ-বৰষুণতে গোটেই ঘৰটো খহি পৰাৰ আশংকা থাকে। আমাৰ জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত এই ভেটি হৈছে Teenage বা কিশোৰ কাল, যি সময়ছোৱাই আমাৰ গোটেই ভৱিষ্যতৰ আৰ্হি নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু আমাক সঠিক পথ দেখুৱায়।

ইংৰাজী Thirteen ৰ পৰা Nineteen লৈকে সংখ্যাবোৰৰ শেষত থকা ‘teen’ প্ৰত্যয়ৰ পৰাই Teenage শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। অৰ্থাৎ ১৩ ৰ পৰা ১৯ বছৰলৈকে বিস্তৃত এই সাত বছৰীয়া সময়ছোৱাক অসমীয়াত বয়ঃসন্ধি কাল বা কিশোৰ কাল বোলা হয়। এই সময়ছোৱা কেৱল বয়সৰ হিচাপতে গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয়, ই মানুহৰ চিন্তা, ব্যক্তিত্ব, মূল্যবোধ, অভ্যাস আৰু ভৱিষ্যতৰ গতিপথ নিৰ্ধাৰণ কৰা এক নিৰ্ণায়ক সন্ধিক্ষণ। আজিৰ এজন কিশোৰ বা কিশোৰীয়েই কাইলৈৰ এজন দায়িত্বশীল নাগৰিক, এজন চিকিৎসক, এজন শিক্ষক, এজন কৃষক বা এজন বিজ্ঞানী হ’ব। সেয়ে এই সময়ছোৱাক সোণৰ দৰে মূল্যৱান সম্পদ বুলি ভাবি অতি যত্নেৰে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত, কাৰণ এই সময় এবাৰ হেৰাই গ’লে দ্বিতীয়বাৰ ঘূৰি নাহে আৰু ইয়াৰ বাবে আজীৱন অনুশোচনা কৰিবলগীয়া হয়।

১/ কিশোৰ কালৰ শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক বৈশিষ্ট্য:- কিশোৰ কালত মানুহৰ শৰীৰ আৰু মনত এক বৈপ্লৱিক আৰু দ্ৰুত পৰিৱৰ্তন ঘটে। শাৰীৰিকভাৱে হৰমনৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে উচ্চতা বৃদ্ধি, ওজন বৃদ্ধি, কণ্ঠস্বৰৰ পৰিৱৰ্তন, পেশীৰ শক্তি বৃদ্ধি আদি লক্ষ্য কৰা যায়। এই পৰিৱৰ্তন স্বাভাৱিক আৰু প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু তাতকৈ বেছি গভীৰ আৰু জটিল হৈছে মানসিক পৰিৱৰ্তন। শিশু কালত শিশুৱে মাক-দেউতাক বা শিক্ষকৰ কথা বিনা প্ৰশ্নে, বিনা যুক্তিয়ে মানি লৈছিল। কিশোৰ কালত সেই একেজন শিশুৱে প্ৰশ্ন কৰিবলৈ শিকে- ‘মই কোন? মই কিয় জীয়াই আছোঁ? মোৰ জীৱনৰ উদ্দেশ্য কি? সমাজৰ নিয়মবোৰ কিয় মানিব লাগে?’ এই প্ৰশ্নবোৰে তেওঁক এজন চিন্তাশীল আৰু বিচাৰশীল মানুহ হিচাপে গঢ়ি তোলে আৰু নিজৰ অস্তিত্ব বিচাৰি ফুৰিবলৈ শিকায়। এই বয়সৰ আন এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে স্বাধীনতাৰ প্ৰবল হেঁপাহ। তেওঁ নিজকে আৰু সৰু ল’ৰা-ছোৱালী বুলি ভাবিব নোখোজে, ডাঙৰৰ দৰে সন্মান আৰু স্বাধীনতা বিচাৰে। মাক-দেউতাকে সৰুতে দিয়াৰ দৰে প্ৰতিটো কথাতে শাসন কৰিলে তেওঁৰ আত্মসন্মানত আঘাত লাগে আৰু খং উঠে। লগতে, বন্ধু-বান্ধৱৰ গুৰুত্ব এই বয়সত পৰিয়ালতকৈ বেছি হৈ পৰে। বন্ধুৱে কি ভাবিব, বন্ধুৱে কি ক’ব, বন্ধুৰ দলে মোক গ্ৰহণ কৰিব নে নাই- এই চিন্তাই তেওঁক দিন-ৰাতি আমনি কৰে। আৱেগৰ উত্থান-পতনো এই বয়সত অত্যন্ত বেছি। এতিয়া অতি আনন্দিত, অলপ পিছতে গভীৰ দুখত ভাগি পৰা- এনে অস্থিৰতা এই বয়সৰ স্বাভাৱিক লক্ষণ। এই সকলোবোৰ পৰিৱৰ্তন একেলগে আৰু অতি দ্ৰুতগতিত হোৱাৰ বাবেই মনোবিজ্ঞানী G. Stanley Hall এ এই বয়সক ‘ধুমুহা আৰু চাপৰ বয়স’ বুলি অভিহিত কৰিছে। এই ধুমুহাৰ মাজত জীৱনৰ নাওখনক সঠিক বন্দৰলৈ নিৰাপদে নিয়াৰ গুৰু দায়িত্ব কেৱল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰতে নহয়, অভিভাৱক, শিক্ষক আৰু সমাজৰ ওপৰতো সমানে বৰ্তায়।

২/ কিয় এই সাত বছৰতে ভৱিষ্যত নিৰ্ণয় হয়- ইয়াৰ তিনিটা মূল কাৰণ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল।

ক) শিক্ষা জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দলং: ১৩ ৰ পৰা ১৯ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত এজন ছাত্ৰই অষ্টম, নৱম, দশম, একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণী অতিক্ৰম কৰে। অৰ্থাৎ নিম্ন মাধ্যমিক, মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক- শিক্ষাৰ আটাইতকৈ নিৰ্ণায়ক তিনিটা স্তৰ। এই স্তৰতে দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত হয়- হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষা আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক চূড়ান্ত পৰীক্ষা। এই দুটা পৰীক্ষাই জীৱনৰ প্ৰথমখন মূল দুৱাৰ খুলি দিয়ে আৰু ভৱিষ্যতৰ বাট নিৰ্ধাৰণ কৰে। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰিব তেওঁ বিজ্ঞান, কলা, বাণিজ্য নে কাৰিকৰী শাখাত যাব, চিকিৎসক, অভিযন্তা, প্ৰশাসনিক বিষয়া, শিক্ষক নে আন কিবা হ’ব। এই সময়ছোৱাত যদি ‘পিছত পঢ়িম, এতিয়া অলপ মজা কৰি লওঁ’ বুলি ভাবি অৱহেলা কৰা হয়, তেন্তে গোটেই কেৰিয়াৰৰ ৰেলগাড়ীখনেই ভুল লাইনত গুচি যাব পাৰে। পিছত হাজাৰ চেষ্টা, হাজাৰ অনুশোচনা কৰিলেও সেই হেৰুৱা সময় আৰু সুযোগ ঘূৰাই অনা অসম্ভৱ হৈ পৰে আৰু জীৱনত এক ডাঙৰ শূন্যতাৰ সৃষ্টি হয়।

খ) অভ্যাস আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ সোণালী সময়: বিশ্ববিখ্যাত মনোবিজ্ঞানী উইলিয়াম জেমছে কৈছিল যে মানুহৰ ৯০ শতাংশ অভ্যাস আৰু চৰিত্ৰ বিশ বছৰ বয়সৰ আগতেই গঠন হয়। এই কথাষাৰ আজিও এশ শতাংশ সত্য আৰু বিজ্ঞানসন্মতভাৱে প্ৰমাণিত। এই বয়সতে যদি এজন ছাত্ৰই প্ৰতিদিনে পুৱা সোনকালে উঠা, নিয়মিতভাৱে পাঠ অভ্যাস কৰা, সময় মানি চলা, নিজৰ ভুলবোৰ ডায়েৰীত লিখি আত্মসমালোচনা কৰা, পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও মহাপুৰুষৰ জীৱনী, ইতিহাস বা বিজ্ঞানৰ কিতাপ পঢ়া, ডাঙৰক সন্মান কৰা আৰু সৰুক মৰম কৰাৰ দৰে সৰু সৰু ভাল অভ্যাস গঢ়ি তোলে, তেন্তে সেই অভ্যাসবোৰে তেওঁক আজীৱন ৰজাৰ দৰে সহায় কৰিব, প্ৰতিটো খোজতে শক্তি দিব। বিপৰীতে, যদি এই সময়তে নিশা দেৰিলৈকে মোবাইলত ব্যস্ত থকা, পুৱা দেৰিলৈকে শুই থকা, পঢ়া টেবুলত বহি দিবাস্বপ্ন দেখা, সময়ৰ কাম সময়ত নকৰা বা মিছা কথা কোৱাৰ দৰে বেয়া অভ্যাস গঢ়ি উঠে, তেন্তে ডাঙৰ হৈ সেই অভ্যাস এৰোৱা পাহাৰ বগোৱাৰ দৰে কঠিন হৈ পৰে। চৰিত্ৰ হৈছে গছৰ শিপাৰ দৰে- শিপা যিমান গভীৰলৈ যাব, গছ সিমানেই ওখ, সেউজীয়া আৰু ধুমুহা সহিব পৰা হ’ব।

গ) সংগৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিচয়ৰ সংকট: এই বয়সত বন্ধুৰ প্ৰভাৱ পৰিয়ালৰ প্ৰভাৱতকৈ বহুগুণে বেছি হয়। মনোবিজ্ঞানত ইয়াক Peer Pressure বোলা হয়। ‘সৎ সঙ্গে স্বৰ্গবাস, অসৎ সঙ্গে সৰ্বনাশ’- এই পুৰণি ফকৰাটো কিশোৰ কালত আটাইতকৈ বেছি সত্য হয়। এটা ভাল বন্ধুৰ দলে তোমাক ক’ব- ‘ব’ল, আজি লাইব্ৰেৰীলৈ যাওঁ, অহা সপ্তাহত কুইজ প্ৰতিযোগিতা আছে, আমি ভালকৈ প্ৰস্তুতি কৰোঁ।’ তেওঁলোকে তোমাৰ সৰু সফলতাতো হাতচাপৰি দিব, তোমাক ‘তই পাৰিবি’ বুলি সাহস দিব। আনহাতে, বেয়া সংগই তোমাক ক’ব- ‘ব’ল, আজি স্কুল ফাঁকি দি চিনেমা চাবলৈ যাওঁ, পঢ়ি কি হ’ব?’ এই বেয়া দলে তোমাৰ ভিতৰত থকা প্ৰতিভাক লাহে লাহে মাৰি পেলাব, তোমাক অন্ধকাৰ পথলৈ লৈ যাব। বিজ্ঞানীয়ে প্ৰমাণ কৰিছে যে তুমি যি পাঁচজন মানুহৰ লগত আটাইতকৈ বেছি সময় কটোৱা, অজানিতে তুমি লাহে লাহে তেওঁলোকৰ চিন্তা, ভাষা আৰু অভ্যাসৰ দৰেই হৈ পৰা। সেয়ে কিশোৰ কালত বন্ধু নিৰ্বাচন কৰাটো মানে নিজৰ ভৱিষ্যত নিৰ্বাচন কৰা।

৩/ আজিৰ কিশোৰ-কিশোৰীৰ সন্মুখত থকা তিনিটা প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান:- প্ৰথম প্ৰত্যাহ্বান হৈছে মোবাইল আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ অপব্যৱহাৰ। মোবাইল ফোন নিজে বেয়া নহয়, ই বিজ্ঞানৰ এক যুগান্তকাৰী আশীৰ্বাদ। ইয়াৰ জৰিয়তে আমি বিশ্বৰ সমস্ত জ্ঞান হাতৰ মুঠিত পাওঁ, ঘৰতে বহি ভাল শিক্ষকৰ পাঠ শুনিব পাৰোঁ। কিন্তু সমস্যাটো হৈছে ইয়াৰ অপব্যৱহাৰ। শেহতীয়া সমীক্ষা অনুসৰি ভাৰতৰ এজন কিশোৰে দৈনিক গড়ে সাতৰ পৰা ন ঘণ্টা স্ক্ৰীণৰ সন্মুখত কটায়। এই সময়খিনিত তেওঁ কি কৰে? ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা ৰিল ভিডিঅ’ চোৱা, অনলাইন গেম খেলা, আনৰ জীৱনৰ ফটোত লাইক আৰু কমেন্ট কৰা। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ভয়ংকৰ ক্ষতি হয়। প্ৰথমতে, মনোযোগৰ সময় কমি যায়। এতিয়াৰ কিশোৰে দহ মিনিট একেলগে এখন কিতাপত মন বহাব নোৱাৰে। দ্বিতীয়তে, টোপনি নষ্ট হয়। নিশাৰ নীলা পোহৰে মগজুক দিন বুলি ভবায়, ফলত টোপনি দেৰিকৈ আহে আৰু পুৱা মগজু ভাগৰুৱা হৈ থাকে। তৃতীয়তে, হীনমন্যতা আৰু উদ্বেগ বাঢ়ে।

দ্বিতীয় প্ৰত্যাহ্বান হৈছে অবিৰাম তুলনা আৰু তাৰ পৰা অহা হতাশা। আগৰ যুগত এজন ছাত্ৰই নিজৰ শ্ৰেণীৰ চল্লিশ জন ছাত্ৰৰ লগতহে নিজকে তুলনা কৰিছিল। এতিয়া এজন কিশোৰে গোটেই বিশ্বৰ কিশোৰৰ লগত নিজকে তুলনা কৰে। কোনোবাই বিদেশত পঢ়িবলৈ গৈছে, কোনোবাই কম বয়সতে গাড়ী কিনিছে- এই অবিৰাম তুলনাই মনত এক গভীৰ হতাশা, ঈৰ্ষা আৰু খঙৰ সৃষ্টি কৰে। পৰীক্ষাত এটা বিষয়ত কম নম্বৰ পালে বা বন্ধুৰ মাজত গুৰুত্ব নাপালে তেওঁলোকে নিজকে মূল্যহীন বুলি ভাবিবলৈ ধৰে। মনত ৰখা উচিত, ছ’চিয়েল মিডিয়া হৈছে আনৰ জীৱনৰ হাইলাইট ৰিল, তোমাৰ জীৱনৰ আঁৰৰ কষ্টকৰ দৃশ্যৰ লগত আনৰ হাইলাইটৰ তুলনা কৰাটো কেতিয়াও উচিত নহয়।

তৃতীয় প্ৰত্যাহ্বান হৈছে অনুশাসনহীনতা আৰু ক্ষন্তেকীয়া সুখৰ মোহ। এই বয়সত ‘মোৰ জীৱন, মোৰ নিয়ম, মোৰ ইচ্ছা’- এই ভুল আৰু বিপদজনক ধাৰণাটোৱে বহু কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত শিপাই যায়। মাক-দেউতাক, শিক্ষকৰ অনুশাসনক তেওঁলোকে শিকলি বা বোজা যেন ভাবে। কিন্তু প্ৰকৃত সত্য হৈছে অনুশাসন শিকলি নহয়, অনুশাসনহে প্ৰকৃত মুক্তিৰ পথ। যি খেলুৱৈয়ে প্ৰতিদিনে কঠোৰ অনুশাসন মানে, তেৱেঁহে খেলপথাৰত মুক্তভাৱে খেলিব পাৰে। আজিৰ বহু কিশোৰে ক্ষন্তেকীয়া সুখ বিচাৰে- এতিয়াই মজা লাগিব লাগে। কিন্তু জীৱনৰ চিৰন্তন নিয়ম হৈছে- আজিৰ ত্যাগ আৰু কষ্টই কাইলৈৰ স্থায়ী সুখ আনে।

৪/ এই সময়ক কেনেকৈ সোণালী আৰু সাৰ্থক কৰি তুলিব পাৰি:-

ক) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে নিজৰ নায়ক নিজে হোৱাৰ চাৰিটা সূত্ৰ:- প্ৰথম সূত্ৰ- এটা স্পষ্ট আৰু লিখিত লক্ষ্য স্থিৰ কৰা। পোন্ধৰ বছৰ বয়সতে তুমি কি হ’ব খোজা, তাৰ এটা স্পষ্ট ছবি ডায়েৰীত লিখি থোৱা। ‘মই ২০৩২ চনত এজন আদৰ্শ শিক্ষক হ’ম আৰু মোৰ অঞ্চলৰ ছাত্ৰক বিনামূলীয়াকৈ পঢ়ুৱাম’- এনেদৰে সপোনটো লিখা। লক্ষ্য যিমান স্পষ্ট, সজীৱ আৰু লিখিত হ’ব, তাক পোৱাৰ ৰাস্তা সিমানেই পৰিষ্কাৰ হ’ব।

দ্বিতীয় সূত্ৰ- সময়ক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। দিনটোৰ চৌবিশ ঘণ্টা সকলোৰে বাবে সমান। ৮-৮-৮ নিয়ম মানি চলা- আঠ ঘণ্টা গভীৰ টোপনি, আঠ ঘণ্টা মনোযোগেৰে পঢ়া-শুনা আৰু বাকী আঠ ঘণ্টা খেলা-ধূলা, পৰিয়ালৰ লগত সময় কটোৱা আৰু নতুন দক্ষতা শিকা। মোবাইলৰ বাবে দিনত এক ঘণ্টাতকৈ বেছি সময় নিদিবা।

তৃতীয় সূত্ৰ- প্ৰতিদিনে এক শতাংশ ভাল হোৱাৰ নিয়ম। ডাঙৰ সফলতা এদিনতে নাহে। প্ৰতিদিনে মাত্ৰ এক শতাংশ ভাল হোৱাৰ চেষ্টা কৰা- আজি কালিতকৈ দহ মিনিট বেছি পঢ়া, এটা নতুন শব্দ শিকা, এজনক সহায় কৰা। সৰু অভ্যাসৰ যোগফল বছৰৰ শেষত বিশাল পৰিৱৰ্তনলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

চতুৰ্থ সূত্ৰ- বিফলতাক শিক্ষক হিচাপে গ্ৰহণ কৰা। জীৱনত বিফলতা আহিবই। এ.পি. জে. আব্দুল কালাম প্ৰথমবাৰ বায়ুসেনাৰ পৰীক্ষাত অনুত্তীৰ্ণ হৈছিল, অমিতাভ বচ্চনক মাত বেয়া বুলি ৰেডিঅ’ত নাকচ কৰা হৈছিল। বিফলতা মানে শেষ নহয়, বিফলতাই হ’ল সফলতাৰ প্ৰথম খোজ।

খ) অভিভাৱক আৰু শিক্ষকৰ বাবে- মালীৰ দৰে হওক, কুমাৰৰ দৰে নহয়: কুমাৰে মাটিৰে নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি পুতলা গঢ়ে। মালীয়ে গছক বাঢ়িবলৈ উপযুক্ত পৰিৱেশ, পানী, সাৰ আৰু পোহৰ দিয়ে। কিশোৰ-কিশোৰীক কুমাৰৰ দৰে গঢ়িবলৈ চেষ্টা নকৰিব, মালীৰ দৰে হওক। গালি বা চিঞৰতকৈ ‘কি হৈছে বাবা, মোক কোৱাচোন’- এই আন্তৰিকতাই বেছি কাম কৰে। সন্তানৰ ফোন লুকাই চোৱাতকৈ কাষত বহি ‘আজি কি ভাল ভিডিঅ’ চালি, মোকো দেখুৱা’ বুলি সোধক।

৫/ ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ পৰা শিক্ষা:- শচীন তেণ্ডুলকাৰে দহ বছৰ বয়সৰ পৰা দিনে আঠ ঘণ্টা অনুশীলন কৰিছিল, সেয়ে ষোল্ল বছৰতে দেশৰ হৈ খেলিব পাৰিছিল। মেৰী কমে কিশোৰ কালত পথাৰত কাম কৰিও বক্সিং এৰা নাছিল। আনহাতে, বহু মেধাৱী ছাত্ৰ ভুল সংগ বা মোবাইল আসক্তিৰ বাবে হেৰাই গৈছে। পাৰ্থক্য মেধাত নহয়, দিশ নিৰ্দেশনাত।

এজন কৃষকে দুটা বীজ সিঁচিলে। এটাই ভাবিলে- মাটিৰ তলত অন্ধকাৰ, কষ্ট কৰিব নালাগে। সি তলতে পচি গ’ল। আনটোৱে কষ্ট কৰি ওপৰলৈ আহিল আৰু বিশাল গছ হৈ হাজাৰজনক ছাঁ দিলে। কিশোৰ কাল হৈছে বীজ সিঁচাৰ সময়। ভাল অভ্যাসৰ বীজ সিঁচিলে মিঠা ফল পাবা। এই সাত বছৰ ঘূৰি নাহে। আজিৰ কষ্টই কাইলৈৰ সুখ, আজিৰ ত্যাগেই কাইলৈৰ গৌৰৱ। নিজৰ ভৱিষ্যতৰ ঘৰৰ মিস্ত্ৰী তুমি নিজেই- এতিয়াৰ পৰাই ইটা গঁথা আৰম্ভ কৰা।