ব্যক্তিত্ব বিকাশৰ সোণালী সূত্ৰ
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
মানুহৰ জীৱন এক অতি বিচিত্ৰ আৰু সংঘাতপূৰ্ণ যাত্ৰা। এই ধৰাত জন্মগ্ৰহণ কৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিয়েই সুখ, শান্তি, মৰ্যাদা আৰু সফলতা বিচাৰি অহৰহ সংগ্ৰাম চলাই যায়। কিন্তু বাস্তৱ জীৱনত আমি প্ৰায়ে লক্ষ্য কৰোঁ যে মানুহৰ বাহ্যিক ধন-দৌলত, বৈষয়িক সমৃদ্ধি বা সামাজিক পদবীক সমাজৰ একাংশই মূল্য দিয়ে যদিও এজন ব্যক্তিৰ প্ৰকৃত পৰিচয় আৰু মৰ্যাদা তেওঁৰ অন্তৰ্নিহিত গুণাৱলী আৰু ব্যক্তিত্বৰ ওপৰতহে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান ধাতু হিচাপে সোণক স্বীকৃতি দিয়া হয় কাৰণ সোণ সহজে মলিন নহয় আৰু অত্যন্ত উত্তাপতো ই নিজৰ উজ্জ্বলতা হেৰুৱাই নেপেলায়। ঠিক তেনেদৰে, জীৱনৰ কঠিন বাস্তৱ, ঘাত-প্ৰতিঘাত আৰু নানা প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিৰ মাজতো যি ব্যক্তিয়ে নিজৰ আত্মমৰ্যাদা, ব্যক্তিত্ব আৰু মানসিক ভাৰসাম্য অটুট ৰাখিব পাৰে, তেওঁৰ ব্যক্তিত্ব সোণতকৈও বহুগুণে মূল্যৱান হৈ পৰে।
বৰ্তমানৰ আধুনিক পৃথিৱীত মানুহৰ জীৱনলৈ প্ৰযুক্তিৰ অপাৰ সুবিধা আহিছে যদিও মানুহৰ মনৰ পৰা প্ৰকৃত শান্তি আৰু স্থিৰতা ক্ৰমান্বয়ে নাইকিয়া হ’বলৈ ধৰিছে। প্ৰতিযোগিতাৰ তীব্ৰ দৌৰ, পাৰস্পৰিক ঈৰ্ষা, ভুল বুজাবুজি আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱে আজিৰ মানুহক মানসিকভাৱে জুৰুলা কৰি পেলাইছে। সৰু-সুৰা কথাত খং কৰা, অপ্ৰয়োজনীয় তৰ্ক-বিতৰ্কত লিপ্ত হোৱা, আনৰ পৰা অতিৰিক্ত প্ৰত্যাশা কৰি হতাশাত ভোগা আৰু সকলো বিষয়তে নিজৰ চাতুৰী প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ গৈ মানুহে নিজৰ মূল্যৱান সময় আৰু শক্তি অনৰ্থকভাৱে অপচয় কৰে। ফলস্বৰূপে ব্যক্তিৰ আত্মসন্মান হানি হয় আৰু জীৱনটো বিষাদপূৰ্ণ হৈ পৰে।
এনে এক জটিল সমাজ ব্যৱস্থাৰ মাজত নিজক এক অনন্য আৰু মূল্যৱান ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰী হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ হ’লে আমাক প্ৰয়োজন কিছুমান বিশেষ নীতি, আধ্যাত্মিক সংযম আৰু ব্যৱহাৰিক বুদ্ধিমত্তা। যিদৰে ভাস্কৰ্য শিল্পী এজনে অপ্রয়োজনীয় অংশবোৰ কাটি পেলাই এটা সুন্দৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰে, তেনেদৰে এজন ব্যক্তিয়েও নিজৰ জীৱনৰ পৰা কিছুমান অপ্ৰয়োজনীয় আচৰণ আৰু আবেগ বৰ্জন কৰিবলৈ শিকিব লাগিব। প্রাচীন মনীষী আৰু আধুনিক সমাজ-বিজ্ঞানৰ অভিজ্ঞতাই প্ৰমাণ কৰিছে যে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট নীতি দৃঢ়তাৰে অনুসৰণ কৰিলে এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ জীৱনটোক সকলো ধৰণৰ নেতিবাচকতাৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিব পাৰে। তলত এনে সাতটা অতি গভীৰ, ব্যৱহাৰিক আৰু সোণতকৈও মূল্যৱান নীতিৰ বিস্তাৰিত বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা হ’ল।
নীতিসমূহৰ বিস্তাৰিত বিশ্লেষণ:
১. খং কমকৈ দেখুৱাব:
খং বা ক্ৰোধ হৈছে মানৱ মনৰ এনে এক বিধ্বংসী আৱেগ, যিয়ে মানুহৰ সমস্ত বিবেচনা আৰু জ্ঞান নিমিষতে ছাৰখাৰ কৰি পেলাব পাৰে। যেতিয়া কোনো এজন ব্যক্তিৰ খং উঠে, তেতিয়া তেওঁৰ মগজুৰ সুস্থ চিন্তা-ভাৱনাৰ শক্তি স্তব্ধ হৈ পৰে। এনে অৱস্থাত মুখৰ পৰা ওলাই অহা তিৰস্কাৰপূৰ্ণ বাক্য বা হঠকাৰী পদক্ষেপে জীৱনজোৰা সম্পৰ্ক নষ্ট কৰিব পাৰে আৰু বহু বছৰ ধৰি গঢ়ি তোলা মৰ্যাদা এক মুহূৰ্ততে ধ্বংস কৰি পেলাব পাৰে। খং প্ৰকাশ কৰাটো আচলতে কোনো শক্তিৰ লক্ষণ নহয়, খঙ আচলতে মানুহৰ মনৰ ভিতৰৰ দুৰ্বলতাৰহে স্পষ্ট প্ৰকাশ।
এজন সুস্থিৰ ব্যক্তিয়ে বুজি পায় যে পৰিস্থিতি যিমানেই প্ৰতিকূল নহওক কিয়, খঙৰ দ্বাৰা কোনো সমস্যাৰ স্থায়ী সমাধান সম্ভৱ নহয়। যেতিয়া আপুনি কোনো কথাত সহজে উত্তেজিত নহৈ শান্ত হৈ থাকিবলৈ শিকে, তেতিয়া আপোনাৰ বিপৰীতে থকা ব্যক্তিসকল আপোনাৰ মানসিক স্থিৰতা দেখি স্বাভাৱিকতেই স্তম্ভিত হৈ পৰে। খং নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা যাৰ আছে, তেওঁ যিকোনো কঠিন পৰিস্থিতিক নিজৰ অনুকূলে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। গতিকে খং কমকৈ দেখুওৱা আৰু আৱেগক বিবেকৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কৰাটোৱেই হৈছে মূল্যৱান ব্যক্তিত্বৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান লক্ষণ।
২. অপমান কৰিলে হাঁহি মুখে আঁতৰি আহিব:
সমাজত বাস কৰোঁতে বহু সময়ত আমি ঈৰ্ষাপৰায়ণ, অহংকাৰী বা সংকীৰ্ণমনা লোকৰ পৰা অনাহকত অপমান বা কটু বাক্যৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। এনে পৰিস্থিতিত সাধাৰণ মানুহৰ প্ৰবৃত্তি হৈছে লগে লগে প্ৰতিশোধ লোৱা বা মুখামুখি তৰ্কত লিপ্ত হোৱা। কিন্তু বাস্তৱিকতে যি ব্যক্তিয়ে আপোনাক অপমান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, তেওঁ আপোনাৰ পৰা এটা উত্তাল প্ৰতিক্ৰিয়াহে প্ৰত্যাশা কৰে যাতে আপোনাক নিজৰ স্তৰলৈ নমাই আনিব পাৰে। যদি আপুনি উত্তেজিত হৈ কাজিয়া কৰে, তেন্তে আপুনি অজ্ঞাতসাৰেই তেওঁৰ ফান্দত ভৰি দিলে।
তাৰ বিপৰীতে, যেতিয়া কোনোবাই আপোনাক অপমান কৰাৰ পাছতো আপুনি শান্তভাৱে এটা অৰ্থপূৰ্ণ হাঁহি মাৰি সেই স্থান ত্যাগ কৰে, তেতিয়া সেই হাঁহিয়ে অপমানকাৰীৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ চৰ স্বৰূপ হৈ পৰে। এই হাঁহিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে তেওঁৰ কটু বাক্যই আপোনাৰ মানসিক স্থিৰতাত আঘাত হানিবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৰ্থ হ’ল। নিজৰ আত্মসন্মানক ৰক্ষা কৰাৰ আটাইতকৈ উচ্চ স্তৰৰ পদ্ধতি হৈছে নীচ মনৰ লোকৰ অশালীন আচৰণক গুৰুত্বহীন কৰি হাঁহি মুখে আঁতৰি অহা। ই আপোনাৰ ব্যক্তিত্বক সমাজৰ চকুত বহু ওপৰলৈ লৈ যায়।
৩. মানুহক অতিমাত্ৰা আপোন বুলি নাভাবিব:
মানুহ হিচাপে আমি সকলোৱে মৰম, স্নেহ আৰু আন্তৰিকতাৰ সন্ধান কৰোঁ। কিন্তু সংসাৰৰ এটা অতি তিক্ত সত্য হৈছে যে এই পৃথিৱীত স্বাৰ্থহীন আৰু স্থায়ী সম্পৰ্ক তেনেই সীমিত। আমি যেতিয়া কোনো এজন ব্যক্তিক অন্ধভাৱে বিশ্বাস কৰি তেওঁক নিজৰ আত্মাৰ আত্মীয় বা আটাইতকৈ আপোন বুলি মানি লওঁ, তেতিয়া আমি আমাৰ মানসিক সুখৰ চাবিকোছা তেওঁৰ হাতত অৰ্পণ কৰোঁ। কালক্ৰমত যেতিয়া সেই ব্যক্তিজনৰ আচৰণত সামান্যতম পৰিৱৰ্তন আহে বা তেওঁ আমাক অৱহেলা কৰে, তেতিয়া আমাৰ মনত গভীৰ আঘাত লাগে আৰু আমি মানসিকভাবে ভাগি পৰোঁ।
গতিকে জীৱনত সকলোৰে সৈতে সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ আৰু সন্মানজনক সম্পৰ্ক ৰাখিলেও কাৰো প্ৰতি অন্ধ মোহ বা অতিৰিক্ত আশা পুহি ৰখা উচিত নহয়। এজন সুপ্ৰতিষ্ঠিত ব্যক্তিত্বৰ মানুহে সদায় ব্যক্তিগত সীমা বা ব্যক্তিত্বৰ ব্যৱধান বজাই ৰাখে। মানুহক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰক, সহায় কৰক আৰু সন্মান দিয়ক, কিন্তু কাৰো ওপৰত ইমান বেছি নিৰ্ভৰশীল হৈ নপৰিব যাতে তেওঁৰ অবিহনে আপোনাৰ জীৱন স্থবিৰ হৈ পৰে। নিজৰ আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু মানসিক সুৰক্ষাৰ বাবে সুস্থ দূৰত্ব বজাই ৰখাটো অতি জৰুৰী।
৪. অশান্তি বা জটিলতা সৃষ্টি হ’লে বিষয়টো এৰি দিব:
জীৱনত বহু সময়ত এনে কিছুমান পৰিস্থিতি বা মানুহৰ সৃষ্টি হয় যাৰ সৈতে আলোচনা বা তৰ্ক কৰি কোনো সুস্থ সিদ্ধান্তলৈ উপনীত হ’ব নোৱাৰি। তেনে পৰিস্থিতিত নিজৰ স্থিতি সঠিক বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ শেষ নিশ্বাসলৈকে যুঁজি থকাটো বুদ্ধিমানৰ কাম নহয়। বহু কথা আৰু বিবাদ কেৱল মানুহৰ অহংকাৰ আৰু অনৰ্থক জেদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দীঘলীয়া হৈ থাকে। য’ত সুস্থ আলোচনাৰ স্থান নাথাকে, ত’ত নিজৰ সময় আৰু স্নায়ুৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি কৰাতকৈ বিষয়টো সম্পূৰ্ণৰূপে এৰি দিয়াটোৱেই হৈছে সৰ্বোত্তম পন্থা।
বিষয় এটা এৰি দিয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে আপুনি পৰাজয় স্বীকাৰ কৰিলে বা আপুনি অন্যায়ৰ ওচৰত নতশিৰ হ’ল। ইয়াৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে আপুনি বুজি পাইছে যে আপোনাৰ মানসিক প্ৰশান্তি সেই তুচ্ছ বিষয়টোতকৈ বহুগুণে মূল্যৱান। জীৱনৰ সকলো যুদ্ধত ভাগ লোৱাটো প্ৰয়োজনীয় নহয়; কেৱল সেইবোৰ যুদ্ধতহে শক্তি প্ৰয়োগ কৰা উচিত যিবোৰে জীৱনৰ মহৎ লক্ষ্যত অৰিহণা যোগায়। অলাগতিয়াল অশান্তিৰ পৰা নিশব্দে আঁতৰি যোৱাটো এজন আত্মসংযমী মানুহৰ অন্যতম মহান গুণ।
৫. কথা কমকৈ ক’বলৈ অভ্যাস কৰক:
বাক্য হৈছে মানুহৰ চিন্তা আৰু ব্যক্তিত্বৰ বাহ্যিক প্ৰকাশ। কিন্তু প্ৰয়োজনতকৈ অধিক কথা কোৱাটোৱে ব্যক্তিত্বৰ গুৰুত্ব কমাই পেলায়। যি ব্যক্তিয়ে অনবৰতে কথা কৈ থাকে, তেওঁৰ অজ্ঞাতসাৰেই বহু অনাহক আৰু ভুল কথা মুখৰ পৰা ওলাই যায়, যাৰ ফলত পিছলৈ নানা ধৰণৰ সামাজিক আৰু পাৰিবাৰিক জটিলতাই দেখা দিয়ে। তদুপৰি, বেছিকৈ কথা ক’লে মানুহৰ মাজত নিজৰ ব্যক্তিত্বৰ সকলো কথা অনাহকত প্ৰকাশ পাই যায় আৰু সমাজত সেই ব্যক্তিৰ কথাৰ মূল্য তেনেই পাতল হৈ পৰে।
আনহাতে, যিসকল ব্যক্তিয়ে সংযত হৈ কেৱল প্ৰয়োজনীয় আৰু যুক্তিযুক্ত কথাহে কয়, তেওঁলোকৰ কথাক সমাজে অত্যন্ত মনোযোগ আৰু গাম্ভীৰ্যৰে গ্ৰহণ কৰে। কথা কমকৈ ক’লে মানুহৰ শুনাৰ আৰু পৰ্যবেক্ষণ কৰাৰ ক্ষমতা বহুগুণে বৃদ্ধি পায়। নীৰৱতা হৈছে এক গভীৰ আধ্যাত্মিক আৰু মানসিক শক্তি। যেতিয়া আপুনি কম কথা ক’ব, তেতিয়া আপোনাৰ প্ৰতিটো শব্দই সোণৰ দৰে উজলি উঠিব আৰু মানুহে আপোনাৰ সিদ্ধান্ত তথা মতামতক বিশেষ সন্মান জনাবলৈ বাধ্য হ’ব।
৬. কাণেৰে অলাগতিয়াল কথা কমকৈ শুনিব:
আমি যিবোৰ কথা কাণেৰে শুনো, সেইবোৰে আমাৰ মনোজগতৰ ভিতৰত সোমাই আমাৰ চিন্তাৰ ধাৰাক গঢ় দিয়ে। আমাৰ সমাজখন নানাধৰণৰ নেতিবাচক চিন্তা, পৰচৰ্চা, পৰনিন্দা, ঈৰ্ষা আৰু অপপ্ৰচাৰেৰে ভৰি আছে। বহু মানুহে আনৰ বিষয়ে অনাহকত কটু মন্তব্য কৰি বা গুজৱ বিয়পাই নিজৰ সময় নষ্ট কৰে। যদি আপুনি এনেবোৰ কথা অহৰহ শুনি থাকে, তেন্তে আপোনাৰ অবচেতন মনেও সেই বিষাক্ত চিন্তাবোৰ গ্ৰহণ কৰিব আৰু আপোনাৰ মনটো অহৰহ অশান্তি, সন্দেহ আৰু নেতিবাচকতাই আৱৰি ৰাখিব।
সেয়েহে নিজৰ মানসিক স্বাস্থ্য সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ কাণ দুখনক এক ফিল্টাৰ বা চালনীৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। যিবোৰ কথাই আপোনাৰ চৰিত্ৰ গঠনত সহায় নকৰে, জ্ঞান নিদিয়ে বা কাৰো কোনো উপকাৰত নাহে, তেনে কথাক এটা কাণেৰে শুনি আনটো কাণেৰে উলিয়াই দিয়াৰ কলা আয়ত্ত কৰিব লাগিব। অলাগতিয়াল কথাৰ পৰা কাণখন আঁতৰাই ৰাখি কেৱল জ্ঞানবৰ্ধক, প্ৰেৰণাদায়ক আৰু ইতিবাচক কথাত মনোযোগ দিলেহে অন্তৰখন নিৰ্মল হৈ থাকে।
৭. যিমানেই সহজ-সৰল হৈ থাকিব পাৰিব, সিমানেই শান্তিত থাকিব:
আজিৰ সমাজত বহু লোকে নিজকে অত্যন্ত চতুৰ, কৌশলী আৰু সৰ্বজ্ঞানী হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ অহৰহ অহংকাৰৰ মুখা পিন্ধি ফুৰে। প্ৰতিটো কথাতে নিজৰ চাতুৰী দেখুৱাবলৈ গৈ তেওঁলোকে নিজৰ জীৱনটোক জটিলতাৰ এক আৱৰ্তত বান্ধি পেলায়। আনৰ সৈতে অনবৰতে কূটনীতি আৰু প্ৰতিযোগিতা কৰি থকাৰ ফলত তেওঁলোকে কেতিয়াও নিৰ্ভেজাল মানসিক শান্তি লাভ কৰিব নোৱাৰে। তদুপৰি, অত্যন্ত চতুৰ লোকসকলক কোনেও সহজে বিশ্বাস নকৰে আৰু তেওঁলোকৰ চাৰিওফালে সদায় শত্ৰুৰ সৃষ্টি হয়।
ইয়াৰ বিপৰীতে, জগতৰ চকুত সহজ-সৰল, নিৰহংকাৰী আৰু প্ৰয়োজন সাপেক্ষে অজ্ঞ হৈ থকাটোৱেই হৈছে জীৱন জীয়াই থকাৰ আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট কলা। আপুনি যেতিয়া বাহ্যিকভাৱে সাধাৰণ আৰু অহংকাৰহীন হৈ থাকে, তেতিয়া কোনো কুটিল মানুহে আপোনাক প্ৰতিদ্বন্দ্বী বুলি ভাবি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত নহয়। সহজ-সৰল মনৰ মানুহৰ ভিতৰত কোনো কপটতা নাথাকে বাবে তেওঁলোকে এক পৰম নিৰ্লিপ্ত আৰু আনন্দময় জীৱন যাপন কৰিব পাৰে। প্ৰকৃত জ্ঞান হৈছে নিজৰ সৰলতা অক্ষুণ্ণ ৰখা আৰু জটিল সমাজৰ মাজতো এটি শিশুৰ দৰে পবিত্ৰ হৈ থকা।
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে এজন ব্যক্তিৰ প্ৰকৃত আভিজাত্য তেওঁৰ ব্যয়বহুল সাজ-পোছাক, বিশাল অট্টালিকা বা বাহ্যিক সৌন্দৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। আচলতে এই আভিজাত্য নিহিত থাকে তেওঁৰ অন্তৰৰ গভীৰতা, চৰিত্ৰৰ পবিত্ৰতা আৰু প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিত তেওঁ দেখুওৱা মানসিক সংযমৰ মাজত। সোণক যিদৰে অগ্নিত দগ্ধ কৰিলে তাৰ ক্ষয় নহয় বৰঞ্চ উজ্জ্বলতাহে বৃদ্ধি পায়, ঠিক তেনেদৰে জীৱনৰ বিভিন্ন ঘাত-প্ৰতিঘাতৰ মাজতো যি ব্যক্তিয়ে নিজৰ নীতি আৰু আত্মসন্মান ধৰি ৰাখিব পাৰে, তেওঁৰ মূল্য সমাজত সদায় চিৰন্তন হৈ থাকে।
ওপৰত বিস্তাৰিতভাৱে আলোচনা কৰা সাতটা নীতি কেৱল কোনো পুথিগত উপদেশ নহয়, এইয়া হৈছে যুগ যুগ ধৰি জ্ঞানী পুৰুষসকলে নিজৰ জীৱনৰ সাধনাৰ দ্বাৰা আহৰণ কৰা একো একোটি বহুমূলীয়া জীৱন-সত্য। খং আৰু অপপ্ৰচাৰৰ পৰা নিজক মুক্ত ৰখা, অপমানক হাঁহিৰে প্ৰত্যাখ্যান কৰা, অনৰ্থক সম্পৰ্ক আৰু বিবাদৰ পৰা আঁতৰি থকা, কথাৰ মৰ্যাদা বুজা আৰু সৰলতাৰে জীৱনক আঁকোৱালি লোৱাটো কোনো সাধাৰণ কথা নহয়। ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন হয় এক অপৰিসীম মানসিক শক্তি আৰু দৈনন্দিন সাধনা।
যি ব্যক্তিয়ে এই নীতিসমূহ নিজৰ দৈনন্দিন চিন্তা আৰু কাৰ্যকলাপত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰিব, তেওঁ কোনো কৃত্ৰিম প্ৰশংসা বা স্বীকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকিব নালাগে। তেনে ব্যক্তিৰ উপস্থিতিয়েই সমাজলৈ এক শান্ত আৰু পৱিত্ৰ পৰিৱেশ কঢ়িয়াই আনে। সেয়েহে পৃথিৱীৰ সকলো বিষাদ, জটিলতা আৰু অশান্তিৰ মাজতো নিজক সোণতকৈও দামী আৰু মহীয়ান কৰি তুলিবলৈ হ’লে এই সাতটা সোণালী নীতিক জীৱনৰ প্ৰতিটো ক্ষণতে সাৰোগত কৰি আগবাঢ়ি যোৱাটো একান্ত প্ৰয়োজন।