দুৰ্গাপূজা: ঐতিহ্য, আধ্যাত্মিকতা আৰু সমাজ চেতনা
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
প্ৰকৃতিৰ বুকুলৈ যেতিয়া শৰতৰ স্নিগ্ধ মলয়া বতাহজাক নামি আহে, নীলা আকাশৰ বুকুত শুভ্ৰ মেঘৰ খণ্ডবোৰে লুকাভাকু খেলে আৰু নৈৰ পাৰত কঁহুৱা বনৰ ঢৌৱে এক অপূৰ্ব মায়াময় পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰে, তেতিয়াই মানৱ অন্তৰত অনুৰণিত হয় দেৱী দুৰ্গাৰ আগমনৰ মধুৰ সুৰ। শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা কেৱল এটা ধৰ্মীয় উৎসৱ নহয়, ই হ’ল একতা, আনন্দ, ঐতিহ্য আৰু অপশক্তিৰ বিৰুদ্ধে ন্যায়ৰ চিৰন্তন বিজয়ৰ প্ৰতীক। ভাৰতীয় সনাতন সংস্কৃতিৰ বুকুত এই উৎসৱটো যুগ-যুগান্তৰৰ পৰা আধ্যাত্মিক সাধনাৰ এক সৰ্বোচ্চ প্ৰকাশ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। শৰতৰ পুৱাৰ নিয়ৰসিক্ত শেৱালি ফুলৰ সুবাস, পুৰোহিতৰ কাৰুণ্যপূৰ্ণ মন্ত্ৰোচ্চাৰণ, ধূপ-ধূনাৰ সুগন্ধি আৰু ঢাক-ঢোলৰ ছন্দোময় ধ্বনিয়ে সমগ্ৰ বতাহক পবিত্ৰ আৰু আনন্দময় কৰি তোলে। মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ ক্লান্তি, বিষাদ, সংঘাত আৰু জড়তাক আঁতৰাই নতুন আশা আৰু প্ৰাণচঞ্চলতা কঢ়িয়াই অনাৰ বাবেই দুৰ্গাপূজা সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰতিজন সনাতন ধৰ্মাৱলম্বী মানুহৰ বাবে এক মহোৎসৱ। এই পূজাৰ প্ৰতিটো আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ আঁৰত নিহিত হৈ আছে গভীৰ দাৰ্শনিক সত্য, যিয়ে মানুহক অন্ধকাৰৰ পৰা পোহৰলৈ আৰু নিষ্ঠুৰতাৰ পৰা মানৱতালৈ ধাৱমান হ’বলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। এনে এক সৰ্বজনীন, ঐতিহ্যমণ্ডিত আৰু আত্মশুদ্ধিৰ পবিত্ৰ পৰ্বৰ স্বৰূপ আৰু ইয়াৰ সামাজিক গুৰুত্ব গভীৰভাৱে অনুধাৱন কৰাটো আমাৰ সকলোৰে বাবে অপৰিহাৰ্য।
ঐতিহাসিক পটভূমি আৰু পৌৰাণিক আখ্যান- দুৰ্গাপূজাৰ ইতিহাস অত্যন্ত প্ৰাচীন আৰু ইয়াৰ শিপা বৈদিক যুগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পুৰাণ আৰু মহাকাব্যসমূহলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ অন্তৰ্গত “দেৱী মাহাত্ম্যম” বা শ্ৰীশ্ৰীচণ্ডীত দেৱী দুৰ্গাৰ মহিমা অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, এবাৰ মহিষাসুৰ নামৰ এজন পৰাক্ৰমী অসুৰে ব্ৰহ্মাৰ পৰা বৰ লাভ কৰি ত্ৰিভুৱন জয় কৰিছিল। কোনো পুৰুষ বা দেৱতাই তাক বধ কৰিব নোৱাৰিব বুলি গৰ্বত অন্ধ হৈ সি স্বৰ্গৰ দেৱতাসকলক খেদি পঠিয়াইছিল আৰু ধৰ্ম-ন্যায় বিনষ্ট কৰি এক বিভীষিকাময় পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। দেৱতাসকলে উপায়হীন হৈ ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱৰ শৰণাপন্ন হয়। তেতিয়া সমস্ত দেৱতাসকলৰ ক্ৰোধ আৰু তেজৰ মিলন ঘটি এক পৰম অপূৰ্ব শক্তিৰ আৱিৰ্ভাৱ ঘটে, যিয়েই হ’ল আদিশক্তি মা দুৰ্গা। প্ৰতিজন দেৱতাই তেওঁলোকৰ নিজ নিজ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ দেৱীৰ হাতত অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত দেৱীয়ে সিংহবাহিনী হৈ মহিষাসুৰৰ বিৰুদ্ধে ন দিন ধৰি ভয়ংকৰ যুদ্ধ কৰি দশম দিনত সেই অসুৰক বিনাশ কৰে আৰু সংসাৰত শান্তি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেইবাবেই দেৱীক “মহিষাসুৰমৰ্দিনী” বুলি জনা যায়।
আনহাতে, বাল্মীকি ৰামায়ণ আৰু কৃত্তিবাসী ৰামায়ণত দুৰ্গাপূজাৰ আন এটা তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কাহিনী পোৱা যায়। পূৰ্বতে দুৰ্গাপূজা বসন্ত কালত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যাক বাসন্তী পূজা বোলা হয়। কিন্তু ত্ৰেতা যুগত লঙ্কাধিপতি ৰাৱণক বধ কৰি সীতা উদ্ধাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ভগৱান শ্ৰীৰামচন্দ্ৰই শৰৎ কালতেই দেৱী দুৰ্গাৰ বিশেষ আৰাধনা কৰিছিল। অকালত এই পূজা অনুষ্ঠিত কৰা বাবে ইয়াক “অকালবোধন” বুলি কোৱা হয়। ৰামচন্দ্ৰই নীলপদ্ম অৰ্পণ কৰি দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিছিল আৰু দেৱীৰ কৃপাত ৰাৱণক পৰাস্ত কৰি ধৰ্মৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল। এইদৰে পৌৰাণিক যুগত সৃষ্টি হোৱা অন্যায়ৰ বিনাশ আৰু সত্যৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাণীয়ে আজিও দুৰ্গাপূজাৰ মাধ্যমেৰে আমাৰ মাজত সঞ্জীৱিত হৈ আছে।
দেৱী দুৰ্গাৰ স্বৰূপ আৰু প্ৰতীকী তাৎপৰ্য- দেৱী দুৰ্গাৰ মৃন্ময়ী মূৰ্তিটো কেৱল এক কল্পিত অবয়ব নহয়, ই এক গভীৰ দাৰ্শনিক তত্ত্বৰ মূৰ্ত প্ৰতীক। মা দুৰ্গাৰ দশভূজা অৰ্থাৎ দহখন হাত থাকে। এই দহখন হাতে দহোটা দিশৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা অপশক্তি আৰু সংকটক ৰক্ষা কৰাৰ সামৰ্থ্যক বুজায়। দেৱীৰ হাতত থকা ত্ৰিশূল, চক্ৰ, ধনু-কাঁড়, তৰোৱাল আদি প্ৰতিটো অস্ত্ৰই মানুহৰ মনত থকা কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ, মদ আৰু মাৎসৰ্য্যৰ দৰে ষড়ৰিপুক দমন কৰাৰ প্ৰতীক। দেৱীৰ বাহন সিংহ হ’ল সাহস, শৌৰ্য আৰু পৰাক্ৰমৰ প্ৰতীক। দেৱীৰ পদতলত থকা মহিষাসুৰ হ’ল অজ্ঞানতা, অহংকাৰ আৰু পাশৱিক প্ৰবৃত্তিৰ প্ৰতীক। যেতিয়া দিব্যশক্তিয়ে পশু শক্তিক দমন কৰে, তেতিয়াই জীৱাত্মাৰ মুক্তি সম্ভৱ হয়।
মা দুৰ্গাৰ লগত তেওঁৰ চাৰি সন্তান ক্ৰমে লক্ষ্মী, সৰস্বতী, কাৰ্তিক আৰু গণেশ অধিষ্ঠিত থাকে। দেৱী লক্ষ্মী ধন-ধান্য আৰু সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক, দেৱী সৰস্বতী জ্ঞান, বিদ্যা আৰু কলাৰ প্ৰতীক, কাৰ্তিক শৌৰ্য্য আৰু যুদ্ধবিদ্যাৰ প্ৰতীক আৰু সিদ্ধিদাতা গণেশ জ্ঞান, বুদ্ধি আৰু শুভ আৰম্ভণিৰ প্ৰতীক। এই পঞ্চশক্তিৰ সমন্বয়ে বুজায় যে এখন সুখী আৰু শান্তিপূৰ্ণ সমাজ গঢ়িবলৈ হ’লে সমৃদ্ধি, জ্ঞান, শক্তি আৰু শুভ বুদ্ধিৰ সমিলমিল অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। এই মূৰ্তিয়ে আমাক এটা পৰিয়াল আৰু এখন সমাজৰ মাজত একতা আৰু ভাৰসাম্য বজাই ৰখাৰ এক মহৎ শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
শৰতৰ প্ৰকৃতি আৰু পূজাৰ আগমন- শৰৎ আৰু দুৰ্গাপূজা পৰস্পৰৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। বৰ্ষাৰ ঘনঘোৰ মেঘ আৰু কদৰ্য বৰষুণৰ অন্ত পৰাৰ পাছত শৰতৰ আগমন ঘটে। শৰতৰ স্নিগ্ধ জোনাক ৰাতি, শীতল মলয়া আৰু নদীৰ বালিসূতিত ফুলা কঁহুৱা ফুলৰ শুভ্ৰতাই এক অপূৰ্ব ধৰ্মীয় আৰু প্ৰাকৃতিক উন্মাদনাৰ সৃষ্টি কৰে। অসম আৰু সমগ্ৰ পূব ভাৰতত এই সময়ছোৱাত শেৱালি ফুলৰ সুবাসে চৌপাশ সুবাসিত কৰি তোলে। পুৱাৰ কুঁৱলী ফালি ওলোৱা কোমল ৰ’দে মানুহৰ মনলৈ এক অপাৰ আনন্দ লৈ আহে। গ্ৰাম্য জীৱনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চহৰীয়া পৰিৱেশলৈকে সকলোতে কেৱল এক উৎসৱমুখী প্ৰস্তুতি দেখা যায়। শিপিনীসকলে তাঁতশালত নতুন কাপোৰ বোৱে, ব্যৱসায়ীসকলে দোকান-পোহাৰ সজাই তোলে আৰু মৃৎশিল্পীসকলে কেইবামাহো পূৰ্বৰ পৰাই নিজৰ শিল্পকৰ্মৰে দেৱীৰ সুন্দৰ প্ৰতিমাসমূহ নিৰ্মাণ কৰাত আত্মনিয়োগ কৰে। শৰতৰ এই মনোৰম পৰিৱেশে পূজাৰ আনন্দক দুগুণ কৰি তোলে।
পূজাৰ বিভিন্ন পৰ্ব আৰু নীতি-নিয়ম- দুৰ্গাপূজাৰ ধৰ্মীয় ক্ৰমটো কেইবাটাও পবিত্ৰ পৰ্বত বিভক্ত। পূজাৰ সূচনা হয় “মহালয়া”ৰ জৰিয়তে। মহালয়াৰ দিনা পূৰ্বপুৰুষসকলৰ উদ্দেশ্যি তৰ্পণ কৰা হয় আৰু দেৱীক মৰ্ত্যলৈ আহ্বান জনোৱা হয়। আকাশবাণীৰ জৰিয়তে সম্প্ৰচাৰিত বীৰেন্দ্ৰকৃষ্ণ ভদ্ৰৰ কণ্ঠৰ “মহিষাসুৰমৰ্দিনী”ৰ পবিত্ৰ চণ্ডীপাঠে প্ৰতিজন ভক্তৰ অন্তৰত দেৱীৰ আগমনৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনে।
ইয়াৰ পাছত আৰম্ভ হয় মূল পূজাৰ ষষ্ঠী তিথি। ষষ্ঠীৰ দিনা দেৱীৰ বোধন, আমন্ত্ৰণ আৰু অধিবাস কৰা হয়। বেল গছৰ তলত দেৱীৰ প্ৰাণপ্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ এই নিয়মক “বিল্ববোধন” বোলে। সপ্তমীৰ দিনা পুৱা নৱপত্ৰিকা অৰ্থাৎ কলগছসহ নবিধ শস্য আৰু উদ্ভিদক দেৱীৰ ৰূপত স্নান কৰাই মণ্ডপত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ই প্ৰকৃতি আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰতি মানুহৰ শ্ৰদ্ধাৰ এক অনন্য প্ৰতীক। মহাঅষ্টমী পূজাৰ দিনটো আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই দিনা দেৱীক বিশেষ ভোগ আৰু আৰতিৰে আৰাধনা কৰা হয়। অষ্টমী আৰু নৱমীৰ সন্ধিক্ষণত অনুষ্ঠিত হয় “সন্ধিপূজা”, য’ত দেৱী চামুণ্ডাৰ ৰূপত আৱিৰ্ভাৱ হৈ চণ্ড আৰু মুণ্ড নামৰ অসুৰক নিধন কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মহাষ্টমীৰ আন এটা আকৰ্ষণীয় অনুষ্ঠান হ’ল “কুমাৰী পূজা”, য’ত সৰু কন্যাক দেৱীৰ জীৱন্ত স্বৰূপ হিচাপে পূজা কৰা হয় আৰু নাৰী শক্তিক সৰ্বোচ্চ সন্মান জনায়। নৱমীৰ দিনা হোম-যজ্ঞ আৰু বলিদানৰ জৰিয়তে পূজাৰ সামৰণি পৰ্বৰ প্ৰস্তুতি চলোৱা হয়। শেষত আহে বিজয়া দশমী। দশমীৰ দিনা দেৱীৰ বিসৰ্জন দিয়া হয়। দেৱীক বিদায় দিওঁতে ভক্তসকলৰ চকু অশ্রুসিক্ত হৈ পৰে। দেৱীৰ মূৰ্তি নদীত বিসৰ্জন দিয়াৰ পাছত আৰম্ভ হয় শুভেচ্ছা বিনিময়ৰ পৰ্ব, য’ত কনিষ্ঠসকলে জ্যেষ্ঠসকলক সেৱা জনায় আৰু জ্যেষ্ঠসকলে আশীৰ্বাদ কৰে।
সমাজ জীৱনত দুৰ্গাপূজাৰ সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ- দুৰ্গাপূজা কেৱল মন্দিৰ বা ঘৰৰ চাৰিবেৰৰ মাজত আৱদ্ধ ধৰ্মীয় কৰ্মকাণ্ড নহয়, ই এক সৰ্বজনীন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। এই পূজাই জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ আৰু ভাষাৰ সকলো সংকীৰ্ণ ভেদাভেদ পাহৰাই মানুহক একতাৰ ডোলেৰে বান্ধি ৰাখে। পূজাৰ দিনকেইটাত ধনী-দুখীয়াৰ কোনো ব্যৱধান নাথাকে। সকলোৱে একেলগে শাৰী পাতি দেৱী দৰ্শন কৰে, ভোগ গ্ৰহণ কৰে আৰু আনন্দ উল্লাসত অংশ লয়। মণ্ডপে মণ্ডপে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, যেনে- নৃত্য, নাটক, সংগীত আৰু আলোচনা চক্ৰ অনুষ্ঠিত হয়, যিয়ে সমাজৰ বৌদ্ধিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশক ত্বৰান্বিত কৰে।
অৰ্থনৈতিক দিশৰ পৰাও দুৰ্গাপূজাৰ তাৎপৰ্য অপৰিসীম। এই উৎসৱক কেন্দ্ৰ কৰি কোটি কোটি টকাৰ ব্যৱসায়-বাণিজ্য সম্পন্ন হয়। মৃৎশিল্পী, তাঁতী, বস্ত্ৰ ব্যৱসায়ী, ফুল বিক্ৰেতা, আলোকসজ্জা শিল্পী, ঢুলীয়া আৰু সৰু-বৰ সকলো শ্ৰেণীৰ ব্যৱসায়ীৰ বাবে এই সময়ছোৱা উপাৰ্জনৰ এক সোণালী সুযোগ। গ্ৰামাঞ্চলৰ অৰ্থনীতিতো ই এক নতুন গতিশীলতা আনি দিয়ে। বহু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালে এই সময়তে উপাৰ্জন কৰা ধনেৰে গোটেই বছৰটোৰ অভাৱ-অনাটন জোৰা মাৰে। গতিকে আধ্যাত্মিক পৰিতুষ্টিৰ উপৰি সমাজৰ অৰ্থনৈতিক চালিকাশক্তি হিচাপেও দুৰ্গাপূজাই এক সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰে।
অসমৰ পটভূমিত দুৰ্গাপূজাৰ ঐতিহ্য আৰু স্বকীয়তা- অসমত দুৰ্গাপূজাৰ ইতিহাস অতি গৌৰৱোজ্জ্বল আৰু প্ৰাচীন। শক্তিপীঠ কামাখ্যা দেৱালয়ক সমগ্ৰ বিশ্বৰ তন্ত্ৰ আৰু শক্তিসাধনাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। কামাখ্যাত দুৰ্গাপূজা অত্যন্ত নিষ্ঠা আৰু প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক পৰম্পৰাৰে অনুষ্ঠিত হয়, য’ত নৱৰাত্ৰিৰ বিশেষ মহিমা দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঐতিহাসিকভাৱে কোচ ৰজা বিশ্বসিংহ, নৰনাৰায়ণ আৰু চিলাৰায়ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত অসমত দুৰ্গাপূজাই এক বিশেষ ৰূপ লাভ কৰিছিল। কোচবিহাৰৰ দৰে গোৱালপাৰা আৰু ধুবুৰী অঞ্চলত ঐতিহাসিক ৰাজকীয় পূজাৰ ঐতিহ্য আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে। আহোম ৰজা প্ৰতাপসিংহ, ৰুদ্ৰসিংহ আৰু শিৱসিংহৰ দিনতো ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত জয়সাগৰৰ দেৱীদ’ল আৰু অন্যান্য স্থানত দুৰ্গাপূজা জাকজমকতাৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল।
বৰ্তমান সময়ত অসমৰ চহৰে-নগৰে, বিশেষকৈ গুৱাহাটী, শিলচৰ, ডিব্ৰুগড়, যোৰহাট, তেজপুৰ আদি স্থানত ৰাজহুৱা দুৰ্গাপূজাবোৰ অত্যন্ত উলহ-মালহেৰে অনুষ্ঠিত হয়। অসমৰ দুৰ্গাপূজাৰ এক বিশেষত্ব হ’ল ইয়াৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ পৰিৱেশ। হিন্দু, মুছলমান আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীয় লোকসকলে মিলি পূজা পৰিচালনা সমিতিত কাম কৰা আৰু সকলোৱে মিলি পূজাৰ আনন্দ উপভোগ কৰা দৃশ্যই অসমীয়া সমাজৰ সমন্বয় আৰু ভাতৃত্ববোধক বিশ্বৰ দৰবাৰত তুলি ধৰে।
আধুনিকতাৰ পৰশ আৰু সচেতনতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা- আধুনিক বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তি আৰু পশ্চিমীয়া ভোগবাদী সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱত বৰ্তমান দুৰ্গাপূজাৰ বাহ্যিক ৰূপত বহুখিনি পৰিবৰ্তন ঘটিছে। আজিকালি পূজাত আকাশলংঘী বাজেট, বিশাল আকৰ্ষণীয় থিমৰ মণ্ডপ আৰু চমকপ্ৰদ আলোকসজ্জাৰ প্ৰতিযোগিতা দেখা যায়। আধুনিকতাৰ এই স্পৰ্শই উৎসৱটোক দৃষ্টিসুখকৰ কৰি তুলিলেও, বহু সময়ত ইয়াৰ প্ৰকৃত আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিপূৰ্ণ ভাৱধাৰা ম্লান পৰাৰ আশংকা থাকে। পূজা মণ্ডপসমূহত হোৱা অতিমাত্ৰা শব্দ প্ৰদূষণ, প্লাষ্টিক আৰু অবিকল থাৰ্মকলৰ অপব্যৱহাৰ, আৰু নদীৰ পানীত ৰাসায়নিক ৰংযুক্ত প্ৰতিমা বিসৰ্জনৰ ফলত হোৱা পৰিৱেশ প্ৰদূষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক জ্বলন্ত সমস্যা হৈ পৰিছে।
সেইবাবেই আজিৰ সচেতন নাগৰিক হিচাপে আমাৰ দায়িত্ব হৈছে দুৰ্গাপূজাক এক পৰিৱেশ-অনুকূল উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি তোলা। কেৱল মাটি আৰু প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰা, প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্জন কৰা আৰু নিৰ্দিষ্ট আৱদ্ধ স্থানত প্ৰতিমা বিসৰ্জন দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা উচিত। পূজাৰ নামত কৰা অতিৰিক্ত অপব্যয় হ্ৰাস কৰি সেই ধনেৰে সমাজৰ অনাথ, দুখীয়া আৰু চিকিৎসাধীন লোকসকলৰ সেৱা কৰিলেহে দুৰ্গাপূজাৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্য সাৰ্থক হ’ব। আড়ম্বৰতকৈ আন্তৰিক ভক্তি আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাহে এই পূজাৰ মূল নীতি হোৱা উচিত।
শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা হ’ল মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসত শুভ শক্তিৰ অপৰাজেয় উত্থান আৰু অশুভ শক্তিৰ চৰম পৰাজয়ৰ এক চিৰন্তন স্মাৰক। এই মহোৎসৱে কেৱল এটা পৌৰাণিক যুদ্ধৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়াৰ লগতে প্ৰতিজন মানুহৰ হৃদয়ৰ ভিতৰত অহৰহ চলি থকা ভাল আৰু বেয়াৰ সংগ্ৰামখনৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে। মহিষাসুৰ বাহিৰত নহয়, আমাৰ মনৰ ভিতৰতে হিংসা, বিদ্বেষ, অহংকাৰ, লোভ, নাৰীৰ প্ৰতি কুদৃষ্টি আৰু পশুত্বৰ ৰূপত বাস কৰে। এই সকলো অন্তৰ্নিহিত কু-প্ৰবৃত্তিক জ্ঞান, ভক্তি, সদাচাৰ আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰূপী অস্ত্ৰৰে বিনাশ কৰাটোহে দুৰ্গাপূজাৰ সৰ্বোচ্চ আধ্যাত্মিক আহ্বান। যেতিয়ালৈকে আমি নিজৰ মনৰ পৰা এই আসুৰিক মানসিকতা দূৰ কৰিব নোৱাৰিম, তেতিয়ালৈকে দেৱীৰ প্ৰতিমাৰ সন্মুখত কৰা কোটি কোটি টকাৰ আৰাধনাও অৰ্থহীন হৈ ৰ’ব।
দেৱী দুৰ্গা হ’ল নাৰী শক্তিৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰকাশ। আজিৰ সমাজত নাৰীৰ সুৰক্ষা, মৰ্যাদা আৰু স্বাৱলম্বিতা সুনিশ্চিত কৰাটোহে হ’ব দেৱীৰ প্ৰকৃত পূজা। দেৱী যেনেকৈ মাতৃৰূপিণী, তেনেকৈয়ে তেওঁ সংহাৰকাৰিণী। তেওঁৰ পূজাৰ মাধ্যমেৰে আমি সমাজৰ পৰা সকলো অন্যায়, অবিচাৰ, ধৰ্মীয় সংকীৰ্ণতা আৰু শোষণক বিনাশ কৰি এখন সাম্য, মৈত্ৰী আৰু প্ৰেমপূৰ্ণ সমাজ গঢ়াৰ সংকল্প গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। বিজয়া দশমীৰ পবিত্ৰ মুহূৰ্তত প্ৰতিমা বিসৰ্জন দিলেও দেৱীৰ শান্তিদায়ী আশীৰ্বাদ আৰু মহান নীতিশিক্ষাবোৰ যেন আমাৰ অন্তৰত আজীৱন জীয়াই থাকে, সেয়াই হওক আমাৰ একমাত্ৰ প্ৰাৰ্থনা। শৰতৰ এই পবিত্ৰ আলোকে সমগ্ৰ ধৰাৰ অন্ধকাৰ দূৰ কৰি সকলোৰে জীৱনলৈ সুখ, শান্তি, সমৃদ্ধি আৰু ভাতৃত্ববোধ কঢ়িয়াই আনক, সেয়াই দুৰ্গাপূজাৰ চিৰন্তন বাৰ্তা।