দেখা-দেখিৰ সমাজ আৰু হেৰুৱাই যোৱা মৌলিকতা
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
বৰপেটা, হাউলী
মানুহ সমাজবদ্ধ জীৱ। জন্মৰ পৰা মৃত্যুলৈকে মানুহে সমাজৰ মাজতেই নিজৰ পৰিচয় বিচাৰে। সমাজে মানুহক শিকায়, গঢ় দিয়ে, চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে আৰু কেতিয়াবা অজানিতেই মানুহৰ চিন্তাধাৰাৰ সীমাও নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়ে। কিন্তু আধুনিক সমাজৰ এক বিশেষ প্ৰৱণতা ক্ৰমাৎ স্পষ্ট হৈ উঠিছে—দেখা-দেখি। আনজনে যি কৰিছে, আমিও সেয়াই কৰিম; আনজনে যি পিন্ধিছে, আমিও সেয়াই পিন্ধিম; আনজনে যি জীৱন দেখুৱাইছে, আমিও তেনেকৈয়ে জীৱন সজাম। ফলত নিজৰ পছন্দ, নিজৰ চিন্তা, নিজৰ সপোন আৰু নিজৰ স্বকীয়তা ক্ৰমে আনৰ ছাঁত হেৰাই যাবলৈ ধৰিছে।
এসময়ত মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি জীৱন গঢ়িছিল। কাৰোবাৰ ঘৰ সৰু আছিল যদিও তাত আছিল আপোনত্ব; কাপোৰ সাধাৰণ আছিল যদিও তাত আছিল আত্মবিশ্বাস; জীৱন সৰল আছিল যদিও তাত আছিল প্ৰকৃত সুখ। কিন্তু আজিৰ সমাজত বহু সময়ত সুখৰ সংজ্ঞা নিজৰ ভিতৰৰ পৰা নহয়, আনৰ জীৱন চাই নিৰ্ধাৰিত হয়। আনৰ নতুন ফোন দেখিলে নিজৰ ফোনটো পুৰণি যেন লাগে, আনৰ ডাঙৰ ঘৰ দেখিলে নিজৰ ঘৰটো সৰু যেন লাগে, আনৰ ভ্ৰমণৰ ছবি দেখিলে নিজৰ সাধাৰণ জীৱনটো অসম্পূৰ্ণ যেন লাগে। তুলনাৰ এই অদৃশ্য দৌৰত মানুহে কেতিয়াবা নিজৰ জীৱনটো উপভোগ কৰিবলৈ পাহৰি যায়।
সামাজিক মাধ্যমে এই দেখা-দেখিৰ প্ৰৱণতাক আৰু অধিক তীব্ৰ কৰি তুলিছে। মানুহে নিজৰ জীৱনৰ সুখৰ মুহূৰ্তবোৰ প্ৰকাশ কৰাৰ অধিকাৰ নিশ্চয় আছে, কিন্তু সমস্যা তেতিয়াই আৰম্ভ হয় যেতিয়া সেই প্ৰকাশ আনৰ জীৱনৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত পৰিণত হয়। কাৰোবাৰ নতুন পোছাক, কাৰোবাৰ বিলাসী ভ্ৰমণ, কাৰোবাৰ সফলতা, কাৰোবাৰ সম্পৰ্ক—এই সকলোবোৰ দেখি আন এজনেও একেধৰণৰ জীৱন লাভ কৰাৰ হেঁপাহ কৰে। অথচ পৰ্দাৰ আঁৰত থকা বাস্তৱতাখিনি আমি নাজানো। ছবিখন উজ্জ্বল হ’ব পাৰে, কিন্তু ছবিখনৰ আঁৰত থকা জীৱনটো সদায় উজ্জ্বল নহয়।
দেখা-দেখিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ক্ষতিটো হৈছে—ই মানুহৰ মৌলিকতা নষ্ট কৰে। মৌলিকতা মানে কেৱল বেলেগ ধৰণৰ পোছাক পিন্ধা বা বেলেগ ধৰণে কথা কোৱা নহয়। মৌলিকতা মানে নিজৰ se চিন্তা নিজে কৰা, নিজৰ পছন্দক সন্মান কৰা, নিজৰ সপোনক নিজৰ ধৰণেৰে অনুসৰণ কৰা। কিন্তু যেতিয়া মানুহে সকলো কথাতে আনক অনুকৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া নিজৰ ভিতৰৰ কণ্ঠটো ক্ৰমে ক্ষীণ হৈ পৰে।
আজিৰ সমাজত বহু যুৱক-যুৱতীৰ মাজত এই প্ৰৱণতা বিশেষভাৱে দেখা যায়। কেৰিয়াৰ বাছনিৰ ক্ষেত্ৰতো কেতিয়াবা নিজৰ আগ্ৰহতকৈ সমাজৰ প্ৰশংসাক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। কোনো এটা ক্ষেত্ৰত বহু মানুহ সফল হোৱা দেখিলে নিজৰ যোগ্যতা, আগ্ৰহ আৰু মানসিকতা বিবেচনা নকৰাকৈ সেই একেটা পথত আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰা হয়। কিন্তু আনৰ জোতাযোৰ পিন্ধি নিজৰ বাট খোজ কাঢ়িব নোৱাৰি। যিটো পথ আন এজনৰ বাবে সফলতাৰ পথ, সেই একেটা পথ আপোনাৰ বাবে সুখৰ পথ নহ’বও পাৰে।
ফেশ্বন, জীৱনশৈলী আৰু উপভোগৰ ক্ষেত্ৰতো দেখা-দেখিৰ প্ৰভাৱ যথেষ্ট। কোনো বস্তু প্ৰয়োজন আছে নে নাই, সেইটো চিন্তা কৰাৰ আগতেই বহুতে ভাবে—“আনজনে লৈছে, মইও ল’ব লাগিব।” এই মানসিকতাই অতিৰিক্ত ভোগবাদৰ জন্ম দিয়ে। প্ৰয়োজন আৰু দেখুৱাবলৈ কৰা খৰচৰ মাজৰ সীমাৰেখাডাল ক্ৰমে অস্পষ্ট হৈ পৰে। মানুহে বস্তু কিনে সুখৰ বাবে নহয়, আনৰ চকুত নিজৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ।
এই প্ৰৱণতাৰ আন এটা ভয়ংকৰ দিশ হৈছে সামাজিক স্বীকৃতিৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতা। মানুহে নিজৰ কামটো ভাল লাগিল নে নাই সেইটোতকৈ কিমানজন মানুহে প্ৰশংসা কৰিলে, কিমানজনৰ লাইক আহিল, কিমানজনৰ কমেণ্ট আহিল—সেইটো লৈ অধিক চিন্তা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলত নিজৰ আনন্দৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতত নাথাকি আনৰ আঙুলিৰ স্পৰ্শত থকা পৰ্দাখনৰ হাতত গুচি যায়।
এনে সমাজত মৌলিক চিন্তাইও কেতিয়াবা উপহাসৰ সন্মুখীন হয়। যিজনে সকলোৰে দৰে নকৰে, তাক অদ্ভুত বুলি কোৱা হয়; যিজনে প্ৰচলিত ধাৰণাক প্ৰশ্ন কৰে, তাক বেয়া বুলি ভাবা হয়; যিজনে নিজৰ ধৰণেৰে জীৱন যাপন কৰিব বিচাৰে, তাক সমাজৰ বহু মানুহে সহজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। অথচ ইতিহাসৰ বহু পৰিৱৰ্তন সেইসকল মানুহেই আনিছে, যিসকলে ভিৰৰ সৈতে খোজ নিদি নিজৰ পথ নিজে সৃষ্টি কৰিছিল।
ভিৰৰ মাজত হেৰাই যোৱাটো সহজ, কিন্তু ভিৰৰ মাজতো নিজৰ পৰিচয় অটুট ৰখাটোৱেই কঠিন। মৌলিক মানুহে সদায় আনক অনুসৰণ নকৰে; তেওঁ আনৰ পৰা শিকে, কিন্তু নিজৰ বিবেকৰ জৰিয়তে সেই শিক্ষা পৰিশোধন কৰে। অনুকৰণ আৰু অনুপ্ৰেৰণা একে বস্তু নহয়। আনৰ সফলতাৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱাটো ভাল, কিন্তু নিজৰ অস্তিত্ব মচি আনজনৰ প্ৰতিচ্ছবি হৈ যোৱাটো কেতিয়াও সফলতা নহয়।
সমাজৰো ইয়াত এক ডাঙৰ দায়িত্ব আছে। সন্তানক আনৰ সৈতে তুলনা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ নিজস্ব প্ৰতিভা আৰু আগ্ৰহক সন্মান কৰিব লাগে। বিদ্যালয়ে কেৱল প্ৰতিযোগিতা শিকোৱাৰ পৰিৱৰ্তে সৃষ্টিশীলতা আৰু স্বাধীন চিন্তাৰ মূল্য বুজাব লাগে। অভিভাৱকে “মানুহে কি ক’ব?” এই প্ৰশ্নটোৰ সলনি “তোমাৰ বাবে কি ভাল?” বুলি সুধিব লাগে। সমাজে বেলেগ হোৱা মানুহক উপহাস কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকৰ স্বকীয়তাক সন্মান কৰিবলৈ শিকিব লাগিব।
কাৰণ সকলো ফুল একে নহয়। গোলাপৰ সৌন্দৰ্য্য জবাৰ দৰে নহয়, জবাৰ সৌন্দৰ্য্যও শেৱালিৰ দৰে নহয়। তথাপি প্ৰতিটো ফুলেই নিজৰ নিজৰ ৰূপত সুন্দৰ। ঠিক তেনেদৰে প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনৰ বাট, প্ৰতিভা, সপোন আৰু সুখৰ সংজ্ঞাও বেলেগ। আন ফুলৰ দৰে ফুলিবলৈ চেষ্টা কৰি নিজৰ সুবাস হেৰুৱাই পেলোৱাত কোনো গৌৰৱ নাই।
সেয়েহে সময় আহিছে নিজৰ ভিতৰৰ মানুহজনক পুনৰ চিনাক্ত কৰাৰ। আনৰ জীৱন চাই নিজৰ জীৱনক সৰু নকৰোঁ আহক। আনৰ সফলতাক ঈৰ্ষা কৰাৰ সলনি তাৰ পৰা শিক্ষা লওঁ আহক। আনৰ দৰে হোৱাৰ সলনি নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰূপটো হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁ আহক। কাৰণ পৃথিৱীত ইতিমধ্যে বহুজন “আনৰ দৰে” হৈ আছে; পৃথিৱীৰ প্ৰয়োজন আৰু এজন নিজৰ দৰে মানুহৰ।
দেখা-দেখিয়ে হয়তো আমাক ভিৰৰ মাজত ঠাই দিব পাৰে, কিন্তু মৌলিকতাইহে আমাক সেই ভিৰৰ মাজত এক সুকীয়া পৰিচয় দিয়ে। আনৰ ছাঁ হৈ জীৱন পাৰ কৰাৰ সলনি নিজৰ অস্তিত্বৰ দীপটো নিজেই জ্বলাই ৰখাই হওক আমাৰ লক্ষ্য। সমাজ সলনি হোৱাৰ অপেক্ষাত নাথাকি, প্ৰথমে নিজৰ ভিতৰৰ অনুকৰণপ্ৰিয় মানুহজনক বিদায় দি নিজৰ চিন্তা, নিজৰ সপোন আৰু নিজৰ স্বকীয়তাক আকোৱালি লওঁ। কাৰণ নিজৰ দৰে হৈ থাকিব পৰাটোৱেই আজিৰ দেখা-দেখিৰ পৃথিৱীত আটাইতকৈ ডাঙৰ সাহস।
দেখা-দেখিৰ এই সংস্কৃতি কেৱল বাহ্যিক সাজ-পোছাক, জীৱনশৈলী বা সামাজিক মাধ্যমৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। ই ক্ৰমে মানুহৰ চিন্তা কৰাৰ ধৰণতো প্ৰৱেশ কৰিছে। আজিকালি কোনো এটা বিষয়ত নিজে গভীৰভাৱে চিন্তা কৰাৰ আগতেই বহুতে চাব বিচাৰে—আন মানুহে কি ভাবিছে? কোনটো মত জনপ্ৰিয়? সমাজে কোনটো কথা গ্ৰহণ কৰিছে? ফলত নিজৰ বিবেকৰ পৰা ওলোৱা মতামতটো ক্ৰমে ভিৰৰ মতামতত বিলীন হৈ যায়।
এজন মানুহে যেতিয়া বাৰে বাৰে আনৰ পছন্দক নিজৰ পছন্দ বুলি গ্ৰহণ কৰে, তেতিয়া এদিন তেওঁ নিজেই পাহৰি যায়—“মোৰ নিজৰ পছন্দটো আচলতে কি?” এই প্ৰশ্নটোৱেই মৌলিকতা হেৰুৱাৰ আটাইতকৈ কৰুণ ছবি। মানুহে নিজৰ হাঁহিটোও কেতিয়াবা আনৰ অনুমোদনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পেলায়। যি কথাত নিজে সুখী নহয়, তথাপিও সমাজে ভাল পাব বুলি কৰি যায়। যি পথত যাবলৈ মন নাযায়, তথাপিও আনসকলে সেই পথত গৈছে বুলি খোজ দিয়ে।
এইদৰে জীৱনটো কেতিয়াবা নিজৰ নাথাকে; ই হৈ পৰে সমাজৰ আশা-আকাংক্ষাৰ এখন প্ৰতিলিপি।
আচলতে মানুহৰ জীৱন কোনো পৰীক্ষাৰ উত্তৰ কাকত নহয়, য’ত সকলোৰে উত্তৰ একে হ’ব লাগিব। প্ৰতিজন মানুহৰ পৰিস্থিতি বেলেগ, সামৰ্থ্য বেলেগ, সপোন বেলেগ, অনুভৱ বেলেগ। সেয়েহে আনৰ জীৱনৰ মাপকাঠিৰে নিজৰ জীৱন জুখিবলৈ যোৱাটো নিজৰ প্ৰতি কৰা এক অন্যায়।
আজিৰ সমাজত “সফলতা”ৰ সংজ্ঞাও বহু পৰিমাণে দেখা-দেখিৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হৈছে। ডাঙৰ চাকৰি, ডাঙৰ ঘৰ, দামি গাড়ী, বিদেশ ভ্ৰমণ, বিলাসী জীৱন—এইবোৰেই যেন সফলতাৰ একমাত্ৰ প্ৰতীক। কিন্তু এখন সৰু ঘৰত শান্তিৰে হাঁহি থকা পৰিয়ালটোও সফল হ’ব পাৰে। নিজৰ পছন্দৰ কাম কৰি সন্তুষ্ট হৈ থকা মানুহজনো সফল হ’ব পাৰে। আনকি নিজৰ মানসিক শান্তি অটুট ৰাখি সৰল জীৱন যাপন কৰা মানুহজনৰ সফলতাও কোনো ধন-সম্পত্তিৰে জুখিব নোৱাৰি।
সফলতাৰ উচ্চতা সকলোৰে বাবে একে নহয়। কাৰোবাৰ বাবে আকাশ চুই পোৱাই সফলতা, আন কাৰোবাৰ বাবে নিজৰ মানুহখিনিৰ সৈতে শান্তিৰে এদিন পাৰ কৰাটোৱেই সফলতা।
দেখা-দেখিৰ সমাজে মানুহক আনৰ জীৱনৰ বাহ্যিক সৌন্দৰ্য্য দেখুৱাই নিজৰ জীৱনৰ অন্তৰংগ দুখবোৰ পাহৰিবলৈ বাধ্য কৰে। আমি আনৰ হাঁহি দেখোঁ, কিন্তু সেই হাঁহিৰ আঁৰৰ চকুপানী নেদেখোঁ। আমি আনৰ সফলতা দেখোঁ, কিন্তু সেই সফলতাৰ আঁৰৰ ৰাতিবোৰ নাজানো। আমি আনৰ সুখৰ ছবি দেখোঁ, কিন্তু তেওঁলোকৰ নীৰৱ যুদ্ধবোৰ নাজানো। তথাপিও সেই অসম্পূৰ্ণ তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিজৰ জীৱনক অসম্পূৰ্ণ বুলি ভাবি লওঁ।
এইখিনিতেই মানুহে এটা কথা মনত ৰখা উচিত—সামাজিক মাধ্যমত দেখা এখন ছবি এখন সম্পূৰ্ণ জীৱন নহয়।
নিজৰ মৌলিকতা ৰক্ষা কৰিবলৈ সাহস লাগে। কাৰণ ভিৰৰ সৈতে মিলি যোৱাটো সহজ, কিন্তু ভিৰৰ পৰা পৃথক হৈ নিজৰ বিশ্বাসত থিয় হৈ থকাটো কঠিন। যিজনে “সকলোৱে কৰিছে” বুলি কোনো কাম নকৰি “মোৰ বাবে এইটো উচিত নে?” বুলি নিজকে সোধে, সেইজনেই প্ৰকৃত অৰ্থত স্বাধীন চিন্তাৰ অধিকাৰী।
সেয়েহে আমি সন্তানক কেৱল “আনৰ দৰে হোৱা” বুলি শিকোৱাৰ পৰিৱৰ্তে “নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰূপটো হোৱা” বুলি শিকাব লাগিব। তেওঁক আনৰ সৈতে তুলনা কৰাৰ সলনি তেওঁৰ নিজৰ গতিক সন্মান কৰিব লাগিব। কাৰণ গছ এজোপাই আন গছৰ দৰে ওখ হ’বলৈ চেষ্টা নকৰে; সি নিজৰ শিপা মজবুত কৰি নিজৰ আকাশ বিচাৰে।
সমাজখনো তেতিয়াহে সুস্থ হ’ব, যেতিয়া মানুহে মানুহৰ পাৰ্থক্যক সমস্যা বুলি নাভাবি সৌন্দৰ্য্য বুলি গ্ৰহণ কৰিব। সকলোৰে চিন্তা একে নহ’ব পাৰে, সকলোৰে সপোন একে নহ’ব পাৰে, সকলোৰে জীৱনৰ পথ একে নহ’ব পাৰে—আৰু সেইটোৱেই স্বাভাৱিক।
মৌলিকতা মানে সকলোতকৈ বেলেগ হোৱা নহয়; মৌলিকতা মানে নিজৰ ভিতৰৰ সত্যটোৰ সৈতে বিশ্বাসঘাতকতা নকৰা।
শেষত হয়তো এয়াই ক’ব পাৰি—সমাজে আমাক বহুতো মুখ দেখুৱাব, বহুতো পথ দেখুৱাব, বহুতো আদৰ্শৰ নাম দিব; কিন্তু জীৱনটো আমাৰ। গতিকে পথ বাছনি কৰাৰ অধিকাৰো আমাৰেই হোৱা উচিত। আনৰ ছাঁত থিয় হৈ নিজৰ অস্তিত্ব বিচাৰি পোৱাটো অসম্ভৱ। নিজৰ ভিতৰৰ পোহৰক জ্বলাই ৰাখিলেহে সেই পোহৰে আমাৰ পথক চিনাকি কৰি তুলিব।
আনৰ দৰে হৈ প্ৰশংসা পোৱাতকৈ, নিজৰ দৰে হৈ হয়তো অলপ অকলশৰীয়া হোৱাই ভাল; কাৰণ ভিৰে নাম পাহৰিব পাৰে, কিন্তু মৌলিকতাই মানুহক ইতিহাসত নিজৰ চিন ৰাখিবলৈ শিকায়।