মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্রিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ, অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয়
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ (১৪৪৯–১৫৬৮) কেৱল এজন মহান ধৰ্ম প্ৰচাৰক নহয়, তেখেত এজন সমাজসংগঠক, গায়ক, নৃত্যশিল্পী, অভিনেতা, কবি আৰু চিত্ৰশিল্পী আছিল । তেখেতক অধ্যয়ন কৰা মানে আমাৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু নৈতিক ঐতিহ্যক বুজা। তলত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱন আৰু কৰ্ম অধ্যয়ন কৰাৰ কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ আলোচনা কৰা হৈছে ।
অসমীয়াৰ সংস্কৃতি আৰু আধ্যাত্মিক মূল বুজিবলৈ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অৱদান অতুলনীয়। তেখেতে একশৰণ নামধর্মৰ প্ৰচাৰৰ মাধ্যমেৰে এক ঈশ্বৰ — ভগৱান বিষ্ণু বা কৃষ্ণ — প্ৰতি নিঃস্বাৰ্থ ভক্তি, নৈতিক জীৱন আৰু সকলো মানুহৰ সমতা প্ৰকাশ কৰিছিল। তেখেতৰ ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাই সমাজত একতা, ভ্ৰাতৃত্ব, আৰু শান্তিৰ বীজ ৰোপণ কৰিছিল। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ধৰ্ম, সংগীত, নাটক, চিত্রকলা, সাহিত্য আদি সৃষ্টিৰ মাধ্যমেৰে জনসাধাৰণক আধ্যাত্মিকতা আৰু নৈতিকতাৰ পথ দেখুৱাইছিল। আজিৰ যুগত শংকৰদেৱ অধ্যয়ন কৰাৰ মাধ্যমেৰে নতুন প্ৰজন্মে অসমীয়াৰ ঐতিহ্য, সংস্কৃতি আৰু মানৱিক মূল্যবোধ গভীৰভাৱে উপলব্ধি কৰিব পাৰে। তেখেতৰ আদৰ্শ আমাৰ জীৱনত নৈতিক দৃঢ়তা, ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু সমাজসেৱাৰ অনুপ্ৰেৰণা জাগ্ৰত কৰে।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱন আৰু শিক্ষাই মানুহক নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক জীৱন যাপন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে। তেওঁ সত্য, মমতা, নম্ৰতা, আনৰ প্ৰতি নিস্বাৰ্থ সেৱা আদিৰ দৰে মূল মানৱীয় মূল্যবোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। তেখেতৰ বাণী অনুসৰি সঁচা ধৰ্ম মানে সকলো প্ৰাণীৰ মঙ্গল কামনা কৰা আৰু আনক সহায় কৰা। আজিৰ স্বাৰ্থপৰ সমাজত শংকৰদেৱৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিলে মানুহৰ ভিতৰত ন্যায়বোধ, ভ্ৰাতৃত্ব, সহিষ্ণুতা আৰু শান্তিৰ বীজ জাগি উঠিব পাৰে। তেখেতৰ কীৰ্তন, ভগৱত পাঠ, নাম-প্ৰসঙ্গ আদি ধৰ্মীয় কার্যকলাপে মানুহৰ মন শুদ্ধ কৰে আৰু সমাজত নৈতিকতা আৰু ঐক্য সৃষ্টিৰ পথ দেখুৱায়। শংকৰদেৱৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে মানুহে আত্ম-উন্নয়ন আৰু মানৱতাৰ সঁচা অৰ্থ উপলব্ধি কৰিব পাৰে।
অসমীয়াৰ সাহিত্য, সংগীত আৰু নৃত্যকলাৰ সমৃদ্ধি বুজিবলৈ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অৱদান অমূল্য। তেখেতে কীৰ্তন ঘোষা, ভাগৱতৰ একাদশ স্কন্ধৰ অনুবাদ আৰু বহু ভক্তিগীতৰ মাধ্যমেৰে অসম সাহিত্যক আধ্যাত্মিক মাধুৰ্যেৰে সমৃদ্ধ কৰিছিল। নাট্যকলাত তেখেতে অঙ্কিয়া নাটৰ উদ্ভাৱন কৰি ধৰ্মীয় শিক্ষাক নাট্যৰূপে জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যায়। সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত বৰগীতৰ সৃষ্টি কৰি অসম সংগীতৰ নিজস্ব ধাৰা গঠন কৰিছিল। নৃত্যকলাত তেখেতে সত্ৰীয়া নৃত্য প্ৰৱর্তন কৰিছিল, যিটো কালক্রমে অসম সংস্কৃতিৰ অন্যতম গৌৰৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। UNESCO-য়ে সত্ৰীয়াক “Intangible Heritage of Humanity” হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে, যাৰ দ্বাৰা শংকৰদেৱৰ শিল্পসৃষ্টিৰ বিশ্বজনীন মূল্য প্ৰতিফলিত হয়। শংকৰদেৱক অধ্যয়ন কৰাটো মানে এই বহুমুখী শিল্প-সংস্কৃতিৰ গভীৰ মূল বুজা আৰু মানৱতা, সৌন্দৰ্যবোধ আৰু আধ্যাত্মিকতাক একেটা সমন্বিত জীৱনদৰ্শন হিচাপে উপলব্ধি কৰা।
যেতিয়া সমাজখন জাতি-পাত, ধৰ্ম আৰু লিংগৰ ভেদাভেদত বিভক্ত আছিল, তেতিয়া শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সমানাধিকাৰ আৰু সামাজিক ঐক্যৰ মহান বার্তা প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেখেতে একশৰণ নামধর্মৰ মাধ্যমেৰে ঘোষণা কৰিছিল যে সকলো মানুহ ঈশ্বৰৰ সন্তান আৰু সমাজত সকলোৰে স্থান সমান। ধন-সম্পদ, জাতি বা জন্ম অনুসৰি কোনো ভেদাভেদ নহয় — এই শিক্ষা তেখেতৰ ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ মূলভিত্তি আছিল। তেখেতে প্ৰৱৰ্তিত নামঘৰ আৰু সত্ৰসমূহক সামাজিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ ৰূপে গঢ়ি তুলিছিল। আজিও এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অসম সমাজৰ ঐক্য, নৈতিকতা আৰু ধৰ্মীয় ভ্ৰাতৃত্বৰ প্ৰতীক হিচাপে অৱস্থিত। শংকৰদেৱৰ আদৰ্শই অসমবাসীক একতা, সমতা আৰু মানৱতাৰ পথত আগবাঢ়ি যাবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে। তেখেতৰ এই চিৰন্তন বাণী আজিৰ সমাজতো এক শান্তি, সম্প্ৰীতি আৰু সাৰ্বভৌম ভাতৃত্বৰ পথ দেখুৱায়।
অসমীয়াৰ স্বাভিমান আৰু পৰিচয় সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অৱদান অনন্য। তেখেতে অসমীয়াৰ ভাষা, সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলাৰ সৈতে সমাজব্যৱস্থাক এক ঐক্যবদ্ধ ৰূপ প্ৰদান কৰিছিল। তেখেতৰ ৰচনা আৰু ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাই অসমীয়াৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক সুদৃঢ় ভেটি স্থাপন কৰিছিল। শংকৰদেৱে আঞ্চলিক বিভেদ, জাতিগত ভেদাভেদ আৰু ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা দূৰ কৰি সমাজক একতাৰ বন্ধনত আবদ্ধ কৰিছিল। তেখেতৰ খ্যাতি, বৰগীত, অংকীয়া নাট আৰু নামঘৰ-সত্ৰ পৰম্পৰাই অসমীয়া সংস্কৃতিৰ আত্মা ৰূপে অৱস্থিত। আজিৰ যুগত শংকৰদেৱক অধ্যয়ন কৰা মানে নিজৰ ভাষা, ইতিহাস, পৰম্পৰা আৰু গৌৰৱৰ মূল বুজা। এই অধ্যয়নে নৱপ্ৰজন্মৰ মাজত নিজৰ মাটিৰ প্ৰতি প্ৰেম, গৌৰৱ আৰু সাংস্কৃতিক সচেতনতা সৃষ্টিৰ মাধ্যম হয় শংকৰদেৱৰ আদৰ্শে আমাৰ স্বাভিমান, ঐতিহ্য আৰু পৰিচয়ক দৃঢ়ভাৱে সুৰক্ষিত ৰাখে।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ চিন্তা-ধাৰা আৰু দৰ্শন আধুনিক সমাজতো অতি প্ৰাসংগিক। তেখেতে শিক্ষা, পৰিষ্কৃত চিন্তা, পৰিবেশপ্ৰেম, শ্ৰমিকৰ সন্মান আৰু সমাজসেৱাৰ গুৰুত্বৰ কথা কয়। তেখেতৰ “ভক্তি আৰু কৰ্ম”ৰ মিলিত দৰ্শনে মানুহক আধ্যাত্মিক উন্নতিৰ লগতে ন্যায়, নৈতিকতা আৰু সমাজকল্যাণৰ দিশে আগুৱাই লৈ যায়। আজিৰ সংকটপূর্ণ, স্বাৰ্থপৰ আৰু বিভাজিত সমাজত শংকৰদেৱৰ আদৰ্শই সম্প্ৰীতি, সহিষ্ণুতা আৰু শান্তিৰ বাণী বহন কৰে। তেখেতৰ শিক্ষাৰ মুলত মানৱপ্ৰেম আৰু সমানাধিকাৰ থকা বাবে এই দৰ্শন আধুনিক গণতান্ত্রিক সমাজৰ মূল্যবোধৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ মিলি যায়। পৰিবেশ সংৰক্ষণ, সামাজিক ন্যায়, শিক্ষা আৰু নৈতিকতা — এই সকলো ক্ষেত্ৰত শংকৰদেৱৰ ভাবধাৰা আজিও পথপ্ৰদৰ্শক। গতিকে তেখেতৰ পৰামৰ্শ আৰু আদৰ্শ অধ্যয়নৰ অৰ্থ হল আধুনিক সমাজ গঢ়াৰ প্ৰকৃত পথ চিনাক্ত কৰা।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সৃষ্টি, দর্শন আৰু চিন্তাধাৰাই গৱেষণা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন অধ্যায় সূচনা কৰিছে। তেখেতৰ কীৰ্তি সমাজবিজ্ঞান, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, ধৰ্মতত্ত্ব, দাৰ্শনিক চিন্তা আদিৰ অধ্যয়ন আৰু বিশ্লেষণৰ বাবে এক সমৃদ্ধ ক্ষেত্ৰ প্ৰদান কৰে। শংকৰদেৱৰ সমাজসংস্কাৰমূলক দৃষ্টিভংগী, শিল্পসৃষ্টি আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ আধুনিক গৱেষণাৰ বাবে এক অমূল্য তথ্যভঁৰাল। এই দিশত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ত ২০১৪ চনৰ পৰা “Sankaradeva Studies” নামৰ বিশেষ বিভাগে কাম আৰম্ভ কৰিছে। অসমত এই ধৰণৰ প্ৰথম বিভাগ, ইয়াত সংহত এম.ফিল-পিএইচডি আৰু পিএইচডি পাঠ্যক্রম আৰম্ভ কৰিছে। এই বিভাগৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে জীৱনকালত যিসমূহ ক্ষেত্ৰত গভীৰ আগ্ৰহ আৰু আন্তৰিকতা প্ৰকাশ কৰিছিল, সেইসমূহ ক্ষেত্ৰত আন্তঃবিষয়ক গৱেষণা আগবঢ়োৱা। গৱেষণাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শংকৰদেৱৰ জীৱন, কৰ্ম, ধৰ্মীয় দৰ্শন, সাহিত্য, সংগীত, পৰিবেশন কলা, চিত্ৰকলা, তুলনামূলক ধৰ্ম আৰু দৰ্শনৰ অধ্যয়ন। এই বিভাগে নাটক, কবিতা, অনুবাদ, সংগীত, কলা আৰু হস্তশিল্পৰ ক্ষেত্ৰতো গৱেষণাৰ দ্বাৰা মহাপুৰুষজনৰ বহুমাত্ৰিক সৃষ্টিশীল সাধনাৰ উজ্জ্বলতা বিশ্বস্তৰলৈ উন্মোচিত কৰিছে। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ত শংকৰদেৱ অধ্যয়ন (Sankaradeva Studies)ৰ পি.এইচ.ডি. পাঠ্যক্রমত নামভৰ্তিৰ বাবে শিক্ষাগত অৰ্হতা হ’ল – যিকোনো স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত বিশ্ববিদ্যালয়/প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা যিকোনো শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী থকা সকলে কমেও ৫০% নম্বৰ বা সমতুল্য গ্ৰেড পইণ্ট এভাৰেজ (জিপিএ) সৈতে উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগে । পি.এইচ.ডি. পাঠ্যক্রমত নামভৰ্তিৰ বাবে প্ৰাৰ্থী নিৰ্বাচন Mahapurusha Srimanta Sankaradeva Viswavidyalaya Research Admission Test (MSSVRAT) আৰু সাক্ষাৎকাৰৰ ফলাফলৰ ভিত্তিত কৰে। SLET/SET সহ UGC/CSIR-NET/ (JRF) যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰাৰ্থীসকলে MSSVRATৰ লিখিত পৰীক্ষা দিব নালাগে। অৱশ্যে তেওঁলোকে Viva-voce পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হ’ব লাগে। সবিশেষ তথ্য জানিবৰ বাবে আগ্রহীসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবছাইট(https://mssv.ac.in)ত চাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় (https://gauhati.ac.in), ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় (http://www.dibru.ac.in),কটন বিশ্ববিদ্যালয় (http://www.cottonuniversity.ac.in) , মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয় (http://muoc.ac.in),বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (http://buniv.edu.in) ,তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় (http://www.tezu.ernet.in),অসম বিশ্ববিদ্যালয় (www.aus.ac.in), কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (http://www.kkhsou.in), অসম ডন ব’স্ক’ বিশ্ববিদ্যালয় (http://www.dbuniversity.ac.in) আদি শিক্ষানুষ্ঠানৰ বিভিন্ন বিভাগত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু তেখেতৰ সৃষ্টিসমূহৰ বিষয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা পি.এইচ.ডি. পাঠ্যক্রমত অধ্যয়ন কৰিব পৰা যায় । সবিশেষ তথ্য জানিবৰ বাবে আগ্রহীসকলে শিক্ষানুষ্ঠানবোৰৰ ৱেবছাইটত চাব পাৰে।
আজিৰ প্ৰযুক্তি যুগত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক আৰু তেখেতৰ সৃষ্টিসমূহ বিভিন্ন ধৰণে বিশ্বমুখী কৰিব পৰা যায়। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিষয়ে প্রকাশিত লেখাসমূহ ইংৰাজী আৰু হিন্দী ভাষা তথা পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাতো ইণ্টাৰনেটত উপলব্ধ কৰিব লাগে যাতে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্রান্তত থকা লোকে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বিষয়ে পঢ়িব পাৰে। সেইদৰে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সৃষ্টিৰাজিও বিভিন্ন ভাষালৈ অনুবাদৰ ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰিলে ভাল হয় । তেখেতৰ অঙ্কীয়া নাটসমূহ ( পত্নীপ্ৰসাদ, কালিদমন, কেলিগোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ, পাৰিজাত হৰণ, ৰাম বিজয়) ভিডিঅ’ কৰি ৱেবচাইতবোৰত (যেনে- ইউটিউব , ফেচবুক, ৱাটচআপ, টুইটাৰ, লিংডিন, ইনষ্টগ্ৰাম আদিত ) আপলোড কৰি আৰু অসমীয়া,ইংৰাজী আৰু হিন্দী ভাষা উপৰি সম্ভৱ হ’লে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাত বর্ণনা দি পৃথিৱীৰ সকলো অঞ্চলৰ ৰাইজে চাই বুজিব পৰা কৰিব পৰা যায় । এইদৰে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক আৰু তেখেতৰ সৃষ্টিসমূহ বিশ্বমুখী কৰিব পৰা যায়।
মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক অধ্যয়ন কৰাটো কেৱল অতীত জানিবলৈ নহয়, বৰঞ্চ তেখেতে দিয়া মূল্যবোধ, সাহিত্য, সংগীত, সমাজসংস্কাৰ আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তাধাৰাক আধুনিক জীৱনত প্ৰয়োগ কৰাৰ পথ। তেখেতৰ জীৱন আৰু সৃষ্টি আমাৰ মনুষ্যত্ব, ন্যায়বোধ, ভ্ৰাতৃত্ব আৰু আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ উৎস। শংকৰদেৱৰ চিন্তাধাৰাই শিকায় যে সত্য, কৰ্ম আৰু ভক্তিৰ সমন্বয়েই জীৱনৰ সঁচা অৰ্থ। আজিৰ বস্তুবাদী যুগত তেখেতৰ আদৰ্শ সমাজত সম্প্ৰীতি, নৈতিকতা আৰু শান্তি স্থাপন কৰিবলৈ দিশ দেখুৱায়। তেখেতৰ সাহিত্য, বৰগীত, অঙ্কিয়া নাট, নামঘৰ-সত্ৰ পৰম্পৰাই অসমীয়াৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ ভিত্তি গঠন কৰিছে। শংকৰদেৱ অধ্যয়ন মানে নিজক বুজি পোৱা, নিজৰ সংস্কৃতিক লৈ গৌৰৱ অনুভৱ কৰা আৰু মানৱতাৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱা। তেখেতৰ শিক্ষাই আমাৰ মানৱতা, ঐক্য আৰু ভক্তি শক্তিক পুনৰুজ্জীৱিত কৰে।