নৈতিক শিক্ষা আৰু সৰস্বতী পূজা
জীৱনজ্যোতি গগৈ
স্নাতক চতুৰ্থ ষান্মাসিক
গোলাঘাট
ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু সভ্যতাত নৈতিক শিক্ষা আৰু ধৰ্মীয় চেতনা একে সূত্ৰতেই গাঁথি খোৱা। এই সংস্কৃতিত বিদ্যা কেৱল বৌদ্ধিক জ্ঞানৰ সীমাত সীমাবদ্ধ নহয়; ই নৈতিকতা, সংযম, শুদ্ধ আচৰণ আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ সমন্বয়। এই দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাবলৈ গ’লে সৰস্বতী পূজা কেৱল এক ধৰ্মীয় উৎসৱ নহয়, বৰঞ্চ নৈতিক শিক্ষাৰ এক জীৱন্ত মাধ্যম। বিদ্যা আৰু বুদ্ধিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী মা সৰস্বতীৰ আৰাধনাৰ মাজেৰে মানুহে জীৱনৰ সঠিক পথ, শুদ্ধ চিন্তা আৰু সৎ আচৰণৰ শিক্ষা লাভ কৰে।
সৰস্বতী দেৱী ভাৰতীয় ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসাৰে বিদ্যা, বাক্শক্তি, সংগীত, কলা আৰু জ্ঞানৰ অধিষ্ঠাত্ৰী। শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিহিতা, বীণা ধাৰিণী আৰু পুথি-হস্তা এই দেৱীৰ মূৰ্তিৰ প্ৰতীকাত্মক অৰ্থ গভীৰ নৈতিক শিক্ষাৰে পৰিপূৰ্ণ। শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতাৰ প্ৰতীক, বীণা সুষমা আৰু সংযমৰ সংকেত আৰু পুথি জ্ঞানৰ পৱিত্ৰতাৰ সূচক। এই প্ৰতীকসমূহৰ মাজেৰে মানুহে শিকি পায় যে জ্ঞানৰ সৈতে নৈতিকতা আৰু শুদ্ধ আচৰণ অটুটভাৱে জড়িত।
নৈতিক শিক্ষাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে মানুহক সৎ, দায়িত্বশীল আৰু মানবীয় কৰি তোলা। সৰস্বতী পূজাই এই লক্ষ্য পূৰণত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পূজাৰ সময়ত বিদ্যা আৰু শিক্ষাসামগ্ৰীসমূহক শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰা হয়। এই আচাৰে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে কিতাপ, কলম বা বাদ্যযন্ত্ৰ কেৱল বস্তু নহয়, ই জ্ঞান আৰু সৃষ্টিশীলতাৰ পৱিত্ৰ মাধ্যম। এই উপলব্ধিয়ে তেওঁলোকৰ মনত কৃতজ্ঞতা, বিনয় আৰু সংযমৰ ভাব জাগ্ৰত কৰে।
ছাত্ৰ জীৱনত নৈতিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই সময়তেই মানুহৰ চৰিত্ৰ গঢ়ি উঠে। বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত পালন কৰা সৰস্বতী পূজাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নৈতিক শিক্ষাৰ সৈতে পৰিচয় কৰায়। পূজাৰ দিনা শৃংখলা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, শান্ত আচৰণ আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ যি শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়, সেয়া পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও তেওঁলোকৰ জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়।
নৈতিক শিক্ষাৰ এক অন্যতম দিশ হৈছে বিনয়। সৰস্বতী পূজাই মানুহক অহংকাৰ ত্যাগ কৰি বিনয়ী হ’বলৈ শিক্ষা দিয়ে। বিদ্যা লাভ কৰাৰ পিছতো অহংকাৰী নহৈ সদায় শিকাৰ মনোভাৱ ৰক্ষা কৰাটো এই পূজাৰ অন্যতম বাণী। দেৱী সৰস্বতীক শুভ্ৰ আৰু শান্ত ৰূপত কল্পনা কৰা হয়, যিয়ে জ্ঞানৰ সৈতে অহংকাৰ নহয়, শান্তি আৰু সংযমৰ সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত কৰে।
আধুনিক সমাজত যান্ত্ৰিকতা, প্ৰতিযোগিতা আৰু আত্মকেন্দ্ৰিকতাই মানুহক বহু ক্ষেত্ৰত নৈতিক বিচ্যুতিৰ পথলৈ ঠেলি দিছে। এই পৰিস্থিতিত সৰস্বতী পূজাৰ প্ৰাসংগিকতা অধিক বৃদ্ধি পাইছে। এই পূজাই মানুহক স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে জ্ঞানৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নৈতিকতাৰ সৈতে সংযুক্ত নহ’লে সমাজৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে। বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি বা বৌদ্ধিক উন্নতি নৈতিকতা অবিহনে বিপজ্জনক হৈ উঠিব পাৰে—এই সত্য উপলব্ধি কৰাত সৰস্বতী পূজাই সহায় কৰে।
নৈতিক শিক্ষা কেৱল ব্যক্তিগত জীৱনতেই সীমাবদ্ধ নহয়; ইয়াৰ প্ৰভাৱ সামাজিক জীৱনতো পৰে। সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু সমাজৰ লোকসকল একেলগে সমবেত হয়। এই সমবায়ে মানুহৰ মাজত একতা, সহিষ্ণুতা আৰু সৌহার্দ্যৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলে। এইবোৰেই নৈতিক শিক্ষাৰ মূল স্তম্ভ।
সৰস্বতী পূজাৰ সৈতে সংগীত, নৃত্য, সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। এই কলাসমূহে মানুহৰ মন সুকোমল কৰি তোলে আৰু হিংসা, ক্ৰোধ আৰু সংকীৰ্ণতাৰ পৰা দূৰত ৰাখে। নৈতিক শিক্ষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সংবেদনশীলতা, যাক কলাৰ জৰিয়তে বিকশিত কৰিব পৰা যায়। সৰস্বতী পূজাই এই সংবেদনশীলতা গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।
নৈতিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষকসকলৰ ভূমিকা অনস্বীকাৰ্য। সৰস্বতী পূজাৰ দিনা শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকল গুৰুৰূপে বিশেষ সন্মান লাভ কৰে। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে শিক্ষকসকলৰ পৰা কেৱল বিদ্যা নহয়, আচৰণ, শিষ্টাচাৰ আৰু জীৱনদৰ্শনৰ শিক্ষাও গ্ৰহণ কৰে। এই গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰাই নৈতিক শিক্ষাৰ মজবুত ভেটি গঢ়ি তোলে।
বৰ্তমান সময়ত কিছুমান ঠাইত সৰস্বতী পূজাৰ লগত সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচী সংযোজন কৰা দেখা যায়। কিতাপ দান, শিক্ষাসামগ্ৰী বিতৰণ, দৰিদ্ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সহায় আদিৰ জৰিয়তে নৈতিক শিক্ষাক ব্যৱহাৰিক ৰূপ দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে কেৱল উপদেশ শুনাই নহয়, বাস্তৱ জীৱনত সৎ কৰ্মৰ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শিকে।
সৰস্বতী পূজাই মানুহক বাক্সংযমৰ শিক্ষাও দিয়ে। দেৱী সৰস্বতী বাক্শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী হোৱা হেতুকে শুদ্ধ ভাষা, সত্য কথা আৰু মধুৰ বাক্য ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। নৈতিক শিক্ষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে কথা আৰু কৰ্মৰ সামঞ্জস্য, যাৰ শিক্ষা এই পূজাৰ মাজেৰে লাভ কৰা যায়। নৈতিক শিক্ষা আৰু সৰস্বতী পূজা একে মুদ্ৰাৰ দুটা পিঠি। সৰস্বতী পূজাই মানুহক কেৱল বিদ্যা লাভৰ কামনা কৰিবলৈ নহয়, সেই বিদ্যাৰ সৎ আৰু কল্যাণকৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰতিও সচেতন কৰে। এই পূজাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলাত, সমাজত নৈতিকতা প্ৰতিষ্ঠা কৰাত আৰু এখন সুস্থ, সভ্য সমাজ নিৰ্মাণত অমূল্য ভূমিকা পালন কৰে। সেয়ে আধুনিক যুগতো সৰস্বতী পূজাৰ নৈতিক মূল্য আৰু প্ৰাসংগিকতা চিৰন্তন।নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে আত্মসংযম আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণ। সৰস্বতী পূজাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ সাধাৰণতে শান্ত, সংযত আৰু শৃংখলাবদ্ধ। উচ্চস্বৰে উল্লাস বা বিশৃঙ্খল আচৰণৰ পৰিৱর্তে মনোযোগ, ধ্যান আৰু প্ৰাৰ্থনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই পৰিৱেশে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে জ্ঞান লাভৰ পথ কোলাহলৰ নহয়, বৰঞ্চ স্থিৰতা আৰু একাগ্ৰতাৰ। এই আত্মসংযমৰ শিক্ষাই জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে মানুহক সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সহায় কৰে।
নৈতিক শিক্ষাৰ লগত সময়নিষ্ঠাৰো গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। বিদ্যালয়সমূহত সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত নিৰ্দিষ্ট সময়ত কাৰ্যসূচী সম্পন্ন কৰা, দায়িত্ব ভাগ-বতৰা কৰি কাম কৰা আদি অভ্যাস গঢ়ি তোলা হয়। এই অভ্যাসবোৰ ছাত্ৰ জীৱনৰ পৰিসীমা অতিক্ৰম কৰি পৰৱৰ্তী জীৱনত কৰ্মক্ষেত্ৰতো উপকাৰী হয়। সৰস্বতী পূজাৰ মাজেৰে গঢ়ি উঠা এই শৃংখলাবদ্ধতা নৈতিক শিক্ষাৰ এক ব্যৱহাৰিক দিশ।
সৰস্বতী পূজাই সমতা আৰু সহিষ্ণুতাৰ পাঠো দিয়ে। বিদ্যালয় বা সমাজত এই পূজাত সকলো শ্ৰেণী, বৰ্ণ আৰু অৱস্থাৰ মানুহ একেলগে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কোনো উচ্চ-নিম্ন ভেদাভেদ নাথাকে। সকলোৱে একে দেৱীৰ আৰাধনা কৰে, একে প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে। এই সাম্যবোধে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মনত সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাৰ নৈতিক শিক্ষা গঢ়ি তোলে।
নৈতিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰা আৰু আধুনিকতাৰ সমন্বয়ো অতি প্ৰয়োজনীয়। সৰস্বতী পূজা এই ক্ষেত্ৰত এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। প্ৰাচীন ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে আধুনিক শিক্ষাৰ সমন্বয়ে এই পূজাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে পৰম্পৰা মানে পশ্চাদপদতা নহয়, বৰঞ্চ মূল্যবোধ সংৰক্ষণ। একে সময়তে আধুনিক জ্ঞান আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে নৈতিকতাৰ সংযোগ স্থাপন কৰাটো যে অত্যাৱশ্যক, সেয়াও এই পূজাই বুজাই দিয়ে।
বৰ্তমান সমাজত নৈতিক অৱক্ষয়, অসৎ প্ৰতিযোগিতা, হিংসা আৰু স্বাৰ্থপৰতাৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে। এইবোৰ সমস্যাৰ মাজতে সৰস্বতী পূজাই নৈতিক পুনৰুত্থানৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনে। ই মানুহক স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে সত্য, অহিংসা, সহানুভূতি আৰু দায়িত্ববোধেই মানৱ সভ্যতাৰ মূল আধাৰ। বিদ্যা যদি এই মূল্যবোধৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, তেন্তে সেই বিদ্যা অসম্পূৰ্ণ।
নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে কৰ্তব্যবোধ। সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজ নিজ দায়িত্ব পালন কৰে—কোনোৱে সজোৱা-পজোৱা, কোনোৱে প্ৰাৰ্থনা, কোনোৱে শৃংখলা ৰক্ষা কৰে। এই দায়িত্ববোধে তেওঁলোকক জীৱনত কৰ্তব্য পালনত আগবঢ়াই নিয়ে। কৰ্তব্যবোধেই নৈতিক শিক্ষাৰ এক শক্তিশালী স্তম্ভ।
সৰস্বতী পূজাই ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। মাতৃভাষাৰ শুদ্ধ ব্যৱহাৰ, সাহিত্য-পাঠ, আবৃত্তি আদিৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ভাষাৰ সৌন্দর্য আৰু মৰ্যাদা বুজে। ভাষা শুদ্ধ হ’লে চিন্তাও শুদ্ধ হয়—এই সত্য উপলব্ধি কৰোৱাত সৰস্বতী পূজাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
নৈতিক শিক্ষা মানে কেৱল কিছুমান উপদেশ বা নীতি বাক্য নহয়। ই এক জীৱনচৰ্যা। সৰস্বতী পূজাই এই জীৱনচৰ্যাৰ অনুশীলনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই পূজাৰ মাজেৰে মানুহে শিকি পায় কিদৰে বিদ্যা লাভ কৰি সৎ, বিনয়ী আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক হ’ব পাৰি।
সমাপ্তি অংশ হিচাপে ক’ব পাৰি—নৈতিক শিক্ষা আৰু সৰস্বতী পূজা একে উদ্দেশ্যৰ দিশে আগবঢ়া দুটা পথ। এই পূজাই মানুহক কেৱল বিদ্বান নহয়, মানৱিক আৰু নৈতিকভাৱে মহৎ হ’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। এখন উন্নত সমাজ গঢ়ি তুলিবলৈ যি নৈতিক ভেটি প্ৰয়োজন, সৰস্বতী পূজাই সেই ভেটি সুদৃঢ় কৰাত যুগ যুগ ধৰি অমূল্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে আত্মসংযম আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণ। সৰস্বতী পূজাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ সাধাৰণতে শান্ত, সংযত আৰু শৃংখলাবদ্ধ। উচ্চস্বৰে উল্লাস বা বিশৃঙ্খল আচৰণৰ পৰিৱর্তে মনোযোগ, ধ্যান আৰু প্ৰাৰ্থনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই পৰিৱেশে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে জ্ঞান লাভৰ পথ কোলাহলৰ নহয়, বৰঞ্চ স্থিৰতা আৰু একাগ্ৰতাৰ। এই আত্মসংযমৰ শিক্ষাই জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে মানুহক সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সহায় কৰে।
নৈতিক শিক্ষাৰ লগত সময়নিষ্ঠাৰো গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। বিদ্যালয়সমূহত সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত নিৰ্দিষ্ট সময়ত কাৰ্যসূচী সম্পন্ন কৰা, দায়িত্ব ভাগ-বতৰা কৰি কাম কৰা আদি অভ্যাস গঢ়ি তোলা হয়। এই অভ্যাসবোৰ ছাত্ৰ জীৱনৰ পৰিসীমা অতিক্ৰম কৰি পৰৱৰ্তী জীৱনত কৰ্মক্ষেত্ৰতো উপকাৰী হয়। সৰস্বতী পূজাৰ মাজেৰে গঢ়ি উঠা এই শৃংখলাবদ্ধতা নৈতিক শিক্ষাৰ এক ব্যৱহাৰিক দিশ।
সৰস্বতী পূজাই সমতা আৰু সহিষ্ণুতাৰ পাঠো দিয়ে। বিদ্যালয় বা সমাজত এই পূজাত সকলো শ্ৰেণী, বৰ্ণ আৰু অৱস্থাৰ মানুহ একেলগে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কোনো উচ্চ-নিম্ন ভেদাভেদ নাথাকে। সকলোৱে একে দেৱীৰ আৰাধনা কৰে, একে প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে। এই সাম্যবোধে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মনত সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাৰ নৈতিক শিক্ষা গঢ়ি তোলে।
নৈতিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰা আৰু আধুনিকতাৰ সমন্বয়ো অতি প্ৰয়োজনীয়। সৰস্বতী পূজা এই ক্ষেত্ৰত এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। প্ৰাচীন ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে আধুনিক শিক্ষাৰ সমন্বয়ে এই পূজাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে পৰম্পৰা মানে পশ্চাদপদতা নহয়, বৰঞ্চ মূল্যবোধ সংৰক্ষণ। একে সময়তে আধুনিক জ্ঞান আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে নৈতিকতাৰ সংযোগ স্থাপন কৰাটো যে অত্যাৱশ্যক, সেয়াও এই পূজাই বুজাই দিয়ে।
বৰ্তমান সমাজত নৈতিক অৱক্ষয়, অসৎ প্ৰতিযোগিতা, হিংসা আৰু স্বাৰ্থপৰতাৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে। এইবোৰ সমস্যাৰ মাজতে সৰস্বতী পূজাই নৈতিক পুনৰুত্থানৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনে। ই মানুহক স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে সত্য, অহিংসা, সহানুভূতি আৰু দায়িত্ববোধেই মানৱ সভ্যতাৰ মূল আধাৰ। বিদ্যা যদি এই মূল্যবোধৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, তেন্তে সেই বিদ্যা অসম্পূৰ্ণ।
নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে কৰ্তব্যবোধ। সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজ নিজ দায়িত্ব পালন কৰে—কোনোৱে সজোৱা-পজোৱা, কোনোৱে প্ৰাৰ্থনা, কোনোৱে শৃংখলা ৰক্ষা কৰে। এই দায়িত্ববোধে তেওঁলোকক জীৱনত কৰ্তব্য পালনত আগবঢ়াই নিয়ে। কৰ্তব্যবোধেই নৈতিক শিক্ষাৰ এক শক্তিশালী স্তম্ভ।
সৰস্বতী পূজাই ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। মাতৃভাষাৰ শুদ্ধ ব্যৱহাৰ, সাহিত্য-পাঠ, আবৃত্তি আদিৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ভাষাৰ সৌন্দর্য আৰু মৰ্যাদা বুজে। ভাষা শুদ্ধ হ’লে চিন্তাও শুদ্ধ হয়—এই সত্য উপলব্ধি কৰোৱাত সৰস্বতী পূজাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
সাৰ্বিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নৈতিক শিক্ষা মানে কেৱল কিছুমান উপদেশ বা নীতি বাক্য নহয়। ই এক জীৱনচৰ্যা। সৰস্বতী পূজাই এই জীৱনচৰ্যাৰ অনুশীলনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই পূজাৰ মাজেৰে মানুহে শিকি পায় কিদৰে বিদ্যা লাভ কৰি সৎ, বিনয়ী আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক হ’ব পাৰি।
সমাপ্তি অংশ হিচাপে ক’ব পাৰি—নৈতিক শিক্ষা আৰু সৰস্বতী পূজা একে উদ্দেশ্যৰ দিশে আগবঢ়া দুটা পথ। এই পূজাই মানুহক কেৱল বিদ্বান নহয়, মানৱিক আৰু নৈতিকভাৱে মহৎ হ’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। এখন উন্নত সমাজ গঢ়ি তুলিবলৈ যি নৈতিক ভেটি প্ৰয়োজন, সৰস্বতী পূজাই সেই ভেটি সুদৃঢ় কৰাত যুগ যুগ ধৰি অমূল্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে আত্মসংযম আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণ। সৰস্বতী পূজাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ সাধাৰণতে শান্ত, সংযত আৰু শৃংখলাবদ্ধ। উচ্চস্বৰে উল্লাস বা বিশৃঙ্খল আচৰণৰ পৰিৱর্তে মনোযোগ, ধ্যান আৰু প্ৰাৰ্থনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই পৰিৱেশে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে জ্ঞান লাভৰ পথ কোলাহলৰ নহয়, বৰঞ্চ স্থিৰতা আৰু একাগ্ৰতাৰ। এই আত্মসংযমৰ শিক্ষাই জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে মানুহক সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সহায় কৰে।
নৈতিক শিক্ষাৰ লগত সময়নিষ্ঠাৰো গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। বিদ্যালয়সমূহত সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত নিৰ্দিষ্ট সময়ত কাৰ্যসূচী সম্পন্ন কৰা, দায়িত্ব ভাগ-বতৰা কৰি কাম কৰা আদি অভ্যাস গঢ়ি তোলা হয়। এই অভ্যাসবোৰ ছাত্ৰ জীৱনৰ পৰিসীমা অতিক্ৰম কৰি পৰৱৰ্তী জীৱনত কৰ্মক্ষেত্ৰতো উপকাৰী হয়। সৰস্বতী পূজাৰ মাজেৰে গঢ়ি উঠা এই শৃংখলাবদ্ধতা নৈতিক শিক্ষাৰ এক ব্যৱহাৰিক দিশ।
সৰস্বতী পূজাই সমতা আৰু সহিষ্ণুতাৰ পাঠো দিয়ে। বিদ্যালয় বা সমাজত এই পূজাত সকলো শ্ৰেণী, বৰ্ণ আৰু অৱস্থাৰ মানুহ একেলগে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কোনো উচ্চ-নিম্ন ভেদাভেদ নাথাকে। সকলোৱে একে দেৱীৰ আৰাধনা কৰে, একে প্ৰসাদ গ্ৰহণ কৰে। এই সাম্যবোধে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মনত সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাৰ নৈতিক শিক্ষা গঢ়ি তোলে।
নৈতিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰা আৰু আধুনিকতাৰ সমন্বয়ো অতি প্ৰয়োজনীয়। সৰস্বতী পূজা এই ক্ষেত্ৰত এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। প্ৰাচীন ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে আধুনিক শিক্ষাৰ সমন্বয়ে এই পূজাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায় যে পৰম্পৰা মানে পশ্চাদপদতা নহয়, বৰঞ্চ মূল্যবোধ সংৰক্ষণ। একে সময়তে আধুনিক জ্ঞান আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে নৈতিকতাৰ সংযোগ স্থাপন কৰাটো যে অত্যাৱশ্যক, সেয়াও এই পূজাই বুজাই দিয়ে।
বৰ্তমান সমাজত নৈতিক অৱক্ষয়, অসৎ প্ৰতিযোগিতা, হিংসা আৰু স্বাৰ্থপৰতাৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে। এইবোৰ সমস্যাৰ মাজতে সৰস্বতী পূজাই নৈতিক পুনৰুত্থানৰ বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনে। ই মানুহক স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে সত্য, অহিংসা, সহানুভূতি আৰু দায়িত্ববোধেই মানৱ সভ্যতাৰ মূল আধাৰ। বিদ্যা যদি এই মূল্যবোধৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, তেন্তে সেই বিদ্যা অসম্পূৰ্ণ।
নৈতিক শিক্ষাৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে কৰ্তব্যবোধ। সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজ নিজ দায়িত্ব পালন কৰে—কোনোৱে সজোৱা-পজোৱা, কোনোৱে প্ৰাৰ্থনা, কোনোৱে শৃংখলা ৰক্ষা কৰে। এই দায়িত্ববোধে তেওঁলোকক জীৱনত কৰ্তব্য পালনত আগবঢ়াই নিয়ে। কৰ্তব্যবোধেই নৈতিক শিক্ষাৰ এক শক্তিশালী স্তম্ভ।
সৰস্বতী পূজাই ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে। মাতৃভাষাৰ শুদ্ধ ব্যৱহাৰ, সাহিত্য-পাঠ, আবৃত্তি আদিৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ভাষাৰ সৌন্দর্য আৰু মৰ্যাদা বুজে। ভাষা শুদ্ধ হ’লে চিন্তাও শুদ্ধ হয়—এই সত্য উপলব্ধি কৰোৱাত সৰস্বতী পূজাৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
সাৰ্বিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নৈতিক শিক্ষা মানে কেৱল কিছুমান উপদেশ বা নীতি বাক্য নহয়। ই এক জীৱনচৰ্যা। সৰস্বতী পূজাই এই জীৱনচৰ্যাৰ অনুশীলনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। এই পূজাৰ মাজেৰে মানুহে শিকি পায় কিদৰে বিদ্যা লাভ কৰি সৎ, বিনয়ী আৰু দায়িত্বশীল নাগৰিক হ’ব পাৰি।
সমাপ্তি অংশ হিচাপে ক’ব পাৰি—নৈতিক শিক্ষা আৰু সৰস্বতী পূজা একে উদ্দেশ্যৰ দিশে আগবঢ়া দুটা পথ। এই পূজাই মানুহক কেৱল বিদ্বান নহয়, মানৱিক আৰু নৈতিকভাৱে মহৎ হ’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। এখন উন্নত সমাজ গঢ়ি তুলিবলৈ যি নৈতিক ভেটি প্ৰয়োজন, সৰস্বতী পূজাই সেই ভেটি সুদৃঢ় কৰাত যুগ যুগ ধৰি অমূল্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।