সম্পৰ্কৰ বোজা – প্ৰেম বৈষ্ণৱ

Pc StockCake

সম্পৰ্কৰ বোজা 

প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ

কিছুমান সম্পৰ্ক থাকে, যাক ভালপোৱা বুলি ক’ব নোৱাৰি, বোজা বুলিহে ক’ব পাৰি। এই বোজা কান্ধত লৈ ফুৰা মানুহজনেহে জানে, ই কিমান গধুৰ, কিমান নিঃসংগ আৰু কিমান যন্ত্ৰণাদায়ক, কাৰণ ই বাহিৰৰ পৰা দেখা নাযায়। বাহিৰৰ পৰা দেখাত সকলো ঠিকেই থাকে, দুজন মানুহ, এডাল সম্পৰ্কৰ এনাজৰী, দুয়োৰে মাজত হাঁহি-মাত, কেতিয়াবা দেখা-সাক্ষাৎ। কিন্তু ভিতৰৰ সত্যটো হ’ল, সেই এনাজৰীডাল এজনেহে হাতৰ মুঠিৰ ভিতৰত টানকৈ খামুচি ধৰি আছে, আনজনৰ হাত সদায় শিথিল হৈ ৰৈছে, যিকোনো মুহূৰ্ততে এৰি দিবলৈ সাজু। এজনে যদি মুঠিটো অলপ শিথিল কৰি দিয়ে, সম্পৰ্কডাল তেতিয়াই খহি পৰিব, ছিঙি যাব, হেৰাই যাব। এয়াই হৈছে একপক্ষীয় সম্পৰ্কৰ আটাইতকৈ নিষ্ঠুৰ আৰু আটাইতকৈ সঁচা ৰূপ, য’ত এজনে গোটেই সম্পৰ্কটোৰ বোজা অকলে কান্ধ পাতি লৈ ফুৰিব লগা হয় আৰু আনজনে সেই বোজাৰ গধুৰত্ব কেতিয়াও অনুভৱ নকৰে। এই বোজা যিমানেই দিন কঢ়িয়াই ফুৰা যায়, সিমানেই আপুনি ভিতৰৰ পৰা খালী হৈ যায়, কাৰণ আপুনি দি থাকে, কিন্তু ঘূৰাই একো নাপায়, আৰু এদিন আপুনি অনুভৱ কৰে যে আপোনাৰ দিবলৈ একোৱে বাকী নাই।

দিনটোৰ প্ৰথম পোহৰকণৰ সৈতে যেতিয়া আপুনি তেওঁলৈ এটা বাৰ্তা পঠিয়ায় – ‘সুপ্ৰভাত’, সেয়া কেৱল এটা শব্দ নহয়, সেয়া কোনো অভ্যাস বা নিয়ম নহয় বা কৰ্তব্য নহয়। সেয়া হ’ল আপোনাৰ সমগ্ৰ দিনটোৰ আটাইতকৈ কোমল আৰু আটাইতকৈ আন্তৰিক অনুভৱটো, আপোনাৰ হৃদয়ৰ দুৱাৰত মৰা এক মৰমৰ টোকৰ, যিটো আপুনি বহুত আশাৰে মাৰে। সেই ‘সুপ্ৰভাত’টোৰ মাজত লুকাই থাকে বহুতো নোকোৱা কথা – ‘তুমি মোৰ প্ৰথম চিন্তা’, ‘তোমাৰ দিনটো ভালে থাকক’, ‘মই আছো তোমাৰ বাবে’ বুলি কোৱাৰ এক নীৰৱ প্ৰাৰ্থনা। আপুনি মোবাইলটো হাতত লৈ আশাৰে বাট চায়, বাৰে বাৰে স্ক্ৰীণটো চায়, আপোনাৰ আন্তৰিকতাৰ সেই সৰু টোকৰটোত তেওঁৰ হৃদয়ৰ দুৱাৰখন খোল খাব আৰু সিপাৰৰ পৰা এটা হাঁহি ভৰা মুখে ক’ব – ‘তোমাৰ দিনটোও শুভ হওক’। কিন্তু বাস্তৱ ইমান কোমল নহয়, বাস্তৱ বহুত কঠিন আৰু শীতল। ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা পাৰ হয়, আপোনাৰ পঠোৱা বাৰ্তাটো ‘seen’ হৈ থাকে, অথবা তাতোকৈ বেদনাদায়ক, ‘delivered’ হৈয়ে ৰৈ থাকে, যেন আপোনাৰ মৰমৰ কোনো মূল্যই নাই। আৰু যেতিয়া উত্তৰ আহে, সেয়া আহে দিনটোৰ শেষত, সকলো উৎসাহ, সকলো আগ্ৰহ মৰি যোৱাৰ পিছত, এটা নিস্প্ৰাণ, দায়সৰা উত্তৰ হৈ। তেতিয়া এনে লাগে যেন আপুনি এখন চিৰদিনৰ বাবে বন্ধ হৈ থকা দুৱাৰত টুকুৰিয়াই টুকুৰিয়াই অৱশেষত নিজেই ভাগৰি পৰিছে, আপোনাৰ টোকৰৰ শব্দ আপোনাৰ বুকুতে প্রতিধ্বনিত হৈ উভতি আহে, সিপাৰে কোনো নাই।

সম্পৰ্কৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰীক্ষাটো হয় ‘কেনে আছা?’ বুলি সোধা প্ৰশ্নটোত, কাৰণ এই প্ৰশ্নটোৰ উত্তৰতে গম পোৱা যায় মানুহজনৰ আন্তৰিকতা কিমান। আপুনি ব্যাকুল হৈ সোধে, কাৰণ আপুনি সঁচাকৈ জানিব বিচাৰে তেওঁ কেনে আছে, তেওঁৰ মনত কি চলিছে, তেওঁৰ দিনটো কেনে গ’ল। আপোনাৰ এই প্ৰশ্নটোৰ মাজত এটা আশা থাকে যে তেওঁও আপোনাক নিজৰ ভিতৰখন খুলি দেখুৱাব। আৰু উত্তৰ আহে – ‘ভাল’। মাত্ৰ এটা শব্দ, দুটা আখৰ। কিন্তু এই এটা শব্দই এখন ওখ, শীতল, কঠিন দেৱালৰ দৰে আপোনাৰ আৰু তেওঁৰ মাজত থিয় হৈ পৰে। যাৰ সিপাৰে তেওঁৰ মনৰ পৃথিৱীখনত কি ধুমুহা, কি ৰ’দ, কি বৰষুণ চলিছে, সেয়া আপুনি কেতিয়াও দেখা নাপায়। এই ‘ভাল’ শব্দটোৱে আপোনাৰ সকলো আগ্ৰহ, সকলো আকুলতা, সকলো কথাৰ বাট তাতেই বন্ধ কৰি দিয়ে, ই কয় – ‘আৰু একো নোসুধিবা, মোৰ পৃথিৱীত তোমাৰ প্ৰৱেশ নিষেধ’। আপুনি আকৌ চেষ্টা কৰে, তেওঁৰ পৰিয়ালৰ খবৰ লয়, তেওঁৰ কামৰ খবৰ লয়, কিন্তু তেওঁৰ ফালৰ পৰা কেতিয়াও এটা প্ৰশ্ন নাহে – ‘আৰু তুমি কেনে আছা?’। লাহে লাহে আপুনি অনুভৱ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, যেন আপোনাৰ জগতখন তেওঁৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অপৰিচিত, আপোনাৰ সুখ-দুখৰ লগত তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্কই নাই। এই অনুভৱটোৱে আপোনাক ভিতৰৰ পৰা অকলশৰীয়া কৰি দিয়ে, ভিৰৰ মাজতো নিঃসংগ কৰি দিয়ে।

 এনে একপক্ষীয় সম্পৰ্কত আটাইতকৈ বেছি ক্ষতি হয় আপোনাৰ আত্মসন্মানৰ, আটাইতকৈ বেছি আঘাত লাগে নিজৰ ওপৰত থকা বিশ্বাসত। আপোনাৰ মনলৈ হাজাৰটা প্ৰশ্ন আহে, যাৰ উত্তৰ আপোনাৰ ওচৰত নাই – ‘মই তেওঁৰ বাবে ইমানেই গুৰুত্বহীন নে?’, ‘মোৰ আৱেগবোৰৰ সঁচাকৈ কোনো মূল্য নাই নে?’, ‘মই বাৰু ইমান বিৰক্তিকৰ নে যে তেওঁ মোৰ লগত দুটা মিনিট কথা পাতিবলৈও সময় নাপায়?’। এই প্ৰশ্নবোৰৰ কোনো উত্তৰ নাথাকে, কিন্তু এই প্ৰশ্নবোৰে আপোনাৰ আত্মসন্মানৰ ভেটিটো লাহে লাহে খহাই নিয়ে, আপোনাৰ মনৰ জোৰ কমাই দিয়ে। আপুনি নিজকে সৰু কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেওঁৰ উদাসীনতাক আপোনাৰ নিজৰ দোষ বুলি ভাবিবলৈ লয়। আপুনি যাৰ মাত এষাৰ শুনিবলৈ গোটেই দিনটো অপেক্ষা কৰে, তেওঁৰ বাবে আপোনাৰ অস্তিত্ব হয়তো বতাহত উৰি ফুৰা এখিলা শুকান পাতৰ দৰেই অৰ্থহীন, বতাহে য’লৈ নিয়ে ত’লৈ যায়, কাৰো চকুত নপৰে। এই উপলব্ধিটোতকৈ বেছি যন্ত্ৰণাদায়ক একো হ’ব নোৱাৰে, কাৰণ ইয়াত আপুনি নিজকে হেৰুৱাই পেলায়।

আপুনি এটা কথা সদায় মনত ৰাখিব লাগে যে যিকোনো সম্পৰ্ক কেতিয়াও এজন মানুহে কান্ধত লৈ কঢ়িয়াব নোৱাৰে। সম্পৰ্ক মানে দুজন মানুহে হাতত হাত ধৰি একেলগে খোজ কঢ়া। কেতিয়াবা আপুনি ভাগৰি পৰিলে তেওঁ আপোনাক টানি নিব, কেতিয়াবা তেওঁ ভাগৰিলে আপুনি সহাৰা দিব। এয়াই হৈছে সম্পৰ্কৰ সৌন্দৰ্য। কিন্তু যেতিয়া আপুনি কেৱল খামুচি ধৰি ৰাখে আৰু তেওঁ এৰি দিয়ে, তেতিয়া সেয়া সম্পৰ্ক জীয়াই ৰখা নহয়, সেয়া একপ্ৰকাৰ মৃতদেহ কঢ়িওৱাৰ দৰেই কষ্টকৰ আৰু অৰ্থহীন। মৃতদেহৰ নিজা কোনো শক্তি নাথাকে, সি নিজে খোজ দিব নোৱাৰে, সি কেৱল গধুৰ হৈ পৰে। তাক কেৱল টানি নিব পাৰি। আৰু যিমানেই আপুনি টানি নিব, সিমানেই আপুনি ভাগৰি পৰিব, আপোনাৰ কান্ধ বিষাব, আপোনাৰ ভৰিৰ খোজ লেহেমীয়া হ’ব, আৰু শেষত আপোনাৰ আৱেগৰ কান্ধখন বিষত ভাঙি পৰিব। যি সম্পৰ্কত আপোনাৰ মনৰ খবৰ ল’বলৈ কোনো নাথাকে, য’ত আপোনাৰ চকুলোৰ কোনো মূল্য নাথাকে, সেই সম্পৰ্কই আপোনাক শান্তি দিয়াতকৈ কেৱল যন্ত্ৰণাহে দিয়ে। সি আপোনাক লাহে লাহে খালী কৰি দিয়ে।

আচৰিত কথাটো হ’ল, ইমান যন্ত্ৰণাৰ পিছতো, ইমান ভাগৰৰ পিছতো আপোনাৰ মনটোৱে আশা এৰি নিদিয়ে, শেষবাৰলৈকে আশা কৰি থাকে। ভাগৰি পৰা মনটোৱে শেষবাৰলৈ ভাবে, হয়তো আজি তেওঁ বুজিব, হয়তো আজি তেওঁ আপোনাৰ ক্লান্তি দেখিব। আপোনাৰ অন্তৰখনে তেতিয়া নীৰৱে চিঞৰি উঠে, সেই চিঞৰ কোনেও নুশুনে, কেৱল আপুনি নিজেহে শুনে – ‘তুমি বাৰু সঁচাই দেখা নাই নে, এই সম্পৰ্কটো জীয়াই ৰাখিবলৈ মই অকলে কিমান সংগ্ৰাম কৰিছোঁ? মোৰ প্ৰতিটো ‘সুপ্ৰভাত’ৰ আঁৰত কিমান অপেক্ষা লুকাই আছে, তুমি এবাৰো অনুভৱ কৰা নাই নে? তুমি এবাৰলৈও মোৰ এই ক্লান্ত কান্ধখনত তোমাৰ হাতখন থৈ সুধিব নোৱাৰা নে – ব’লা, এইবাৰ তোমাৰ হাতত ধৰি মই আগবাঢ়ি যাওঁ, তুমি অলপ জিৰাই লোৱা?’। আচলতে আপুনি বেছি একো নিবিচাৰে। এষাৰ আন্তৰিক মাত, এখনি সহানুভূতিৰ হাত, অলপ সময়, অলপ গুৰুত্ব, এইখিনিয়েইতো এটা সম্পৰ্কৰ যাত্ৰাপথৰ মূল পাথেয়। সোণ-ৰূপ, দামী উপহাৰেৰে সম্পৰ্ক নজীয়ায়, সম্পৰ্ক জীয়াই থাকে সময়েৰে, মনোযোগেৰে, আন্তৰিকতাৰে।

আপুনি বুজিব লাগিব যে সকলো সম্পৰ্ক চিৰদিনৰ বাবে নহয়, আৰু সকলো মানুহ আপোনাৰ জীৱনত থাকিবলৈ অহা নাই। কিছুমান মানুহ আহে আপোনাক কিবা শিকাবলৈ, আপোনাক বেছি শক্তিশালী কৰিবলৈ, আপোনাক নিজকে ভালপাবলৈ শিকাবলৈ। যি সম্পৰ্কই আপোনাক বাৰে বাৰে সৰু অনুভৱ কৰায়, যি সম্পৰ্কই আপোনাৰ আত্মবিশ্বাস ভাঙি দিয়ে, সেই সম্পৰ্কক সন্মানেৰে বিদায় দিয়াটোৱেই উত্তম। কাৰণ ভালপোৱা মানে নিজকে হেৰুৱাই দিয়া নহয়, ভালপোৱা মানে নিজকে বিচাৰি পোৱা। য’ত আপোনাক শুনা নহয়, য’ত আপোনাৰ অনুভৱৰ সন্মান নাই, তাত থাকি নিজকে কষ্ট দিয়াতকৈ আঁতৰি অহাটো বহুত সাহসৰ কাম। এই আঁতৰি অহাটো পলায়ন নহয়, এইটোৱেই নিজৰ যত্ন লোৱা। যেতিয়া আপুনি অকলে কান্ধত লৈ ফুৰা বোজাটো নমাই থয়, তেতিয়াহে আপুনি বুজিব পাৰিব জীৱনটো কিমান পাতল, উশাহটো কিমান সহজ।

দুয়োফালৰ পৰা সমান আন্তৰিকতা নাথাকিলে মানুহৰ মাজত মধুৰ সম্পৰ্ক কেতিয়াও গঢ় ল’ব নোৱাৰে, এয়া এটা চিৰন্তন সত্য। সম্পৰ্কটো এখন নাওৰ দৰে, দুয়োজন বঠা বাইছে যদিহে নাওখন আগবাঢ়িব, নদীৰ সোঁতৰ বিপৰীতে গৈ গন্তব্যস্থান পাব। এজনে বঠা বাই থাকিলে আৰু আনজনে হাত সাৱটি বহি থাকিলে নাওখন কেৱল ঘূৰি ঘূৰি একে ঠাইতে থাকিব, আগবাঢ়িব নোৱাৰিব। শেষত বঠা বাই থকা জনৰ হাত বিষাব, আৰু তেওঁও বঠা এৰি দিবলৈ বাধ্য হ’ব। গতিকে, যদি আপুনি আজি এনে এটা সম্পৰ্কৰ বোজা কঢ়িয়াই ভাগৰি পৰিছে, তেন্তে অলপ ৰৈ নিজকে সুধক – এই বোজাটো কেৱল আপুনি কঢ়িয়াইছে নেকি? এই এনাজৰীডাল কেৱল আপুনি খামুচি ধৰি আছে নেকি? যদি উত্তৰটো ‘হয়’ হয়, তেন্তে হয়তো সময় হৈছে মুঠিটো অলপ শিথিল কৰাৰ, নিজকে অলপ জিৰণি দিয়াৰ। কাৰণ এটা সুসম্পৰ্কত দুয়োজনে মিলি খোজ দিলেহে যাত্ৰাটোৱে পূৰ্ণতা পায়, নহ’লে আধাবাটতে কোনোবা এজন যে অকলশৰে ৰৈ যাব, সেয়া নিশ্চিত। আৰু শেষত মনত ৰাখিব, যি হাতখনে আপোনাৰ হাতখন কেতিয়াও টানকৈ ধৰি নাছিল, সেই হাতখন এৰি দি আপুনি আচলতে নিজৰ হাতখনহে মুক্ত কৰিছে।