শিক্ষক: শিক্ষাৰ্থীৰ কেৰিয়াৰ গঢ়াৰ পথপ্ৰদৰ্শক
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্রিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ,
অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয় ,
আজাৰা,গুৱাহাটী
শিক্ষকৰ ভূমিকা কেৱল পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰা, পৰীক্ষা লোৱা বা শিক্ষাৰ্থীক নম্বৰ দিয়াৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। এজন শিক্ষক শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনৰ পথপ্ৰদৰ্শক, পৰামৰ্শদাতা, অনুপ্ৰেৰণাদাতা আৰু আদৰ্শ ব্যক্তি হিচাপেও গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বহু সময়ত এজন শিক্ষকৰ এটা উৎসাহজনক বাক্য, এটা সঠিক পৰামৰ্শ বা সময়োপযোগী দিক-নিৰ্দেশনাই এজন শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনৰ গতিপথ সলনি কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচন আৰু ভৱিষ্যৎ গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষকৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
আজিৰ প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু দ্ৰুত পৰিৱৰ্তনশীল পৃথিৱীত কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচন শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত। কিন্তু বহু শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ আগ্ৰহ, সামৰ্থ্য, দক্ষতা আৰু ব্যক্তিত্বৰ বিষয়ে পৰ্যাপ্ত জ্ঞান নথকাৰ বাবে সঠিক সিদ্ধান্ত ল’ব নোৱাৰে। কেতিয়াবা বন্ধু-বান্ধৱীৰ প্ৰভাৱ, কেতিয়াবা পৰিয়ালৰ হেঁচা আৰু কেতিয়াবা সমাজত অধিক জনপ্ৰিয় বুলি গণ্য কৰা পেছাৰ প্ৰতি আকৰ্ষণৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ বাবে উপযুক্ত নোহোৱা কেৰিয়াৰ বাছি লয়। এনে পৰিস্থিতিত শিক্ষকৰ সঠিক দিক-নিৰ্দেশনাই শিক্ষাৰ্থীক নিজকে বুজি উপযুক্ত পথ নিৰ্বাচন কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।
প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থী একে নহয়। কোনোবাই পঢ়া-শুনাত ভাল, কোনোবাই গণিত আৰু যুক্তিত পাৰদৰ্শী, কোনোবাই বিজ্ঞান আৰু পৰীক্ষামূলক কামত আগ্ৰহী। আন কোনোবাই ভাষা, লিখা-মেলা, নেতৃত্ব, সংগঠন, সৃষ্টিশীলতা, ক্ৰীড়া বা কলাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ প্ৰতিভা প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে। সেয়েহে কেৱল পৰীক্ষাৰ নম্বৰৰ ভিত্তিত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিভা মূল্যায়ন কৰিব নোৱাৰি।
শিক্ষকে শ্ৰেণীকোঠাত শিক্ষাৰ্থীৰ আচৰণ, প্ৰশ্ন কৰাৰ ধৰণ, দলগত কাম, প্ৰকল্প, উপস্থাপন আৰু সহ-পাঠ্যক্ৰমৰ কাৰ্যকলাপ লক্ষ্য কৰি তেওঁলোকৰ বিশেষ গুণ আৰু সম্ভাৱনা চিনাক্ত কৰিব পাৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পৰীক্ষাত আশানুৰূপ ফলাফল নকৰিলেও ব্যৱহাৰিক কামত উৎকৃষ্ট দক্ষতা দেখুৱাব পাৰে। আনহাতে, কোনো নীৰৱ শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত লিখন, অংকন বা সৃষ্টিশীল চিন্তাৰ অসাধাৰণ ক্ষমতা থাকিব পাৰে। সেয়েহে শিক্ষকৰ দায়িত্ব হ’ল প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক ব্যক্তিত্ব আৰু সম্ভাৱনাক বুজি তেওঁলোকক নিজৰ শক্তি চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰা।
আলোচনা, বিতৰ্ক, প্ৰকল্প, বিজ্ঞান মেলা, কুইজ, সাহিত্য-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ব্যৱহাৰিক কামৰ জৰিয়তে শিক্ষকে শিক্ষাৰ্থীক নিজৰ আগ্ৰহ আৰু সামৰ্থ্য পৰীক্ষা কৰাৰ সুযোগ দিব পাৰে। অৱশ্যে শিক্ষকৰ উদ্দেশ্য নিজৰ পছন্দ শিক্ষাৰ্থীৰ ওপৰত জাপি দিয়া নহয়; বৰং শিক্ষাৰ্থীক নিজকে বুজিবলৈ আৰু নিজে সঠিক সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সক্ষম কৰি তোলাহে।
বৰ্তমান কেৰিয়াৰৰ পৃথিৱীখনো দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছে। চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, শিক্ষকতা, আইন, বেংকিং বা চৰকাৰী চাকৰিৰ দৰে পৰম্পৰাগত ক্ষেত্ৰৰ উপৰি কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, তথ্য বিজ্ঞান, চাইবাৰ সুৰক্ষা, ৰবটিক্স, নবীকৰণযোগ্য শক্তি, পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা, জৈৱ প্ৰযুক্তি, এনিমেচন, গেম ডিজাইন, বিমান পৰিবহণ, পৰ্যটন, খাদ্য প্ৰযুক্তি, ফৰেনছিক বিজ্ঞান, ডিজিটেল বিপণন, ক্ৰীড়া ব্যৱস্থাপনা আৰু লজিষ্টিকছ আদি বহু নতুন ক্ষেত্ৰত কেৰিয়াৰৰ সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। শিক্ষকে শিক্ষাৰ্থীক এই নতুন সম্ভাৱনাসমূহৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই তেওঁলোকৰ চিন্তাৰ পৰিসৰ বহল কৰিব পাৰে। কেৰিয়াৰ আলোচনা, বিশেষজ্ঞৰ সৈতে মত-বিনিময়, প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীৰ অভিজ্ঞতা, কেৰিয়াৰ মেলা আৰু কৰ্মশালাৰ আয়োজনেও এই ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে।
কেৰিয়াৰত সফল হ’বলৈ কেৱল ভাল নম্বৰেই যথেষ্ট নহয়। যোগাযোগ দক্ষতা, দলগত কাম, সমস্যা সমাধান, সৃষ্টিশীল চিন্তা, নেতৃত্ব, ডিজিটেল দক্ষতা, সময় ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাৰ ক্ষমতাও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। শিক্ষকে দলগত প্ৰকল্প, উপস্থাপন, আলোচনা, সমস্যা সমাধান আৰু গৱেষণামূলক কামৰ জৰিয়তে এই দক্ষতাসমূহ বিকশিত কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কম নম্বৰ পোৱা শিক্ষাৰ্থীৰ আত্মবিশ্বাস অটুট ৰখাৰ লগতে ভাল ফলাফল কৰা শিক্ষাৰ্থীকো ব্যৱহাৰিক আৰু সামাজিক দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰাটো শিক্ষকৰ দায়িত্ব।
কেৰিয়াৰ গঢ়াৰ পথ সদায় মসৃণ নহয়। পৰীক্ষাত ব্যৰ্থতা, প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত সফল নোহোৱা বা কোনো সুযোগ হেৰুৱাই পেলোৱাটো জীৱনৰ অংশ। এনে সময়ত শিক্ষকৰ ইতিবাচক মনোভাৱ আৰু উৎসাহে শিক্ষাৰ্থীক পুনৰ আগবাঢ়িবলৈ সাহস দিব পাৰে। এজন ভাল শিক্ষকে বিফলতাক শেষ বুলি গণ্য নকৰি, তাৰ পৰা শিক্ষা লৈ ভুল চিনাক্ত কৰি উন্নতি কৰাৰ সুযোগ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিবলৈ শিক্ষাৰ্থীক উৎসাহিত কৰে।
গ্ৰামাঞ্চল আৰু আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা অঞ্চলৰ বহু শিক্ষাৰ্থীয়ে কেৰিয়াৰ, উচ্চ শিক্ষা আৰু বিভিন্ন সুযোগ-সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে পৰ্যাপ্ত তথ্য লাভ নকৰে। তেওঁলোকৰ বাবে শিক্ষকেই বহু সময়ত বাহিৰৰ পৃথিৱীৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ প্ৰথম মাধ্যম হৈ পৰে। বৃত্তি, প্ৰৱেশ পৰীক্ষা, চৰকাৰী আঁচনি, দক্ষতা বিকাশৰ প্ৰশিক্ষণ, বৃত্তিমূলক শিক্ষা আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ সুযোগৰ বিষয়ে সময়মতে তথ্য প্ৰদান কৰি শিক্ষকে বহু শিক্ষাৰ্থীৰ ভৱিষ্যৎ সলনি কৰিব পাৰে।
ইয়াৰ লগতে শিক্ষাৰ্থীৰ কেৰিয়াৰ বিকাশত শিক্ষক আৰু অভিভাৱকৰ সহযোগিতাও অতি প্ৰয়োজনীয়। প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীৰ আগ্ৰহ, সামৰ্থ্য আৰু ব্যক্তিত্ব পৃথক—এই কথাটো অভিভাৱকসকলক বুজাই নিজৰ অপূৰ্ণ সপোন সন্তানৰ ওপৰত জাপি নিদিবলৈ শিক্ষকে সহায় কৰিব পাৰে। শিক্ষক আৰু অভিভাৱকৰ মাজত নিয়মীয়া যোগাযোগ থাকিলে শিক্ষাৰ্থীৰ শক্তি, দুৰ্বলতা, আগ্ৰহ আৰু প্ৰয়োজনীয়তা অধিক ভালদৰে বুজিব পৰা যায়।
কেৰিয়াৰ বাছনিৰ আগতে শিক্ষাৰ্থীক বিভিন্ন ক্ষেত্ৰ অন্বেষণ কৰাৰ সুযোগ দিয়াটোও জৰুৰী। অভিযান্ত্ৰিকত আগ্ৰহী শিক্ষাৰ্থীক ৰবটিক্স বা বিজ্ঞান প্ৰকল্পত, সাংবাদিকতাত আগ্ৰহীক বিদ্যালয়ৰ আলোচনী বা বাতৰি কাকতৰ বাবে লিখাত আৰু উদ্যোগিতাত আগ্ৰহীক ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়িক ধাৰণা বা উদ্ভাৱনীমূলক প্ৰকল্পত জড়িত কৰিব পাৰি। এনে বাস্তৱ অভিজ্ঞতাই শিক্ষাৰ্থীক নিজৰ পছন্দ আৰু সামৰ্থ্য অধিক স্পষ্টভাৱে বুজিবলৈ সহায় কৰে।
কেৰিয়াৰ গাইডেন্স বছৰত এবাৰ অনুষ্ঠিত হোৱা এখন সভা বা বক্তৃতাত সীমাবদ্ধ থাকিব নালাগে। বিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠানত ইয়াক এক নিয়মীয়া আৰু ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগে। কেৰিয়াৰ সম্পৰ্কীয় পঠন-সামগ্ৰী, বিশেষজ্ঞৰ সৈতে মত-বিনিময়, প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীৰ অভিজ্ঞতা, কেৰিয়াৰ মেলা আৰু দক্ষতা বিকাশৰ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এক সমৃদ্ধ কেৰিয়াৰ-সচেতন পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিব পাৰি।
এজন ভাল শিক্ষকৰ প্ৰভাৱ শ্ৰেণীকোঠাৰ সীমাৰ ভিতৰত আবদ্ধ হৈ নাথাকে। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীক সপোন দেখিবলৈ শিকায়, নিজৰ সামৰ্থ্য চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে, নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰে আৰু ভৱিষ্যতৰ প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা বিকাশৰ বাবে উৎসাহিত কৰে। কেৰিয়াৰৰ চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজেই ল’ব লাগিব; কিন্তু এজন জ্ঞানী, সংবেদনশীল আৰু দায়িত্বশীল শিক্ষকৰ দিক-নিৰ্দেশনাই সেই যাত্ৰাক অধিক সুস্পষ্ট আৰু সফল কৰি তুলিব পাৰে।
সেয়েহে শিক্ষকৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অৱদান কেৱল তেওঁ কিমানটা পাঠ সম্পূৰ্ণ কৰিলে বা শিক্ষাৰ্থীয়ে কিমান নম্বৰ লাভ কৰিলে, তাৰ দ্বাৰা জুখিব নোৱাৰি। ইয়াক জুখিব পাৰি সেইসকল শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনত, যিসকলে এজন শিক্ষকৰ অনুপ্ৰেৰণাত নিজৰ সামৰ্থ্য চিনাক্ত কৰিলে, লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিলে আৰু আত্মবিশ্বাসেৰে ভৱিষ্যতৰ দিশে আগবাঢ়ি গ’ল। এই অৰ্থত প্ৰতিজন শিক্ষকেই একোজন সম্ভাৱ্য কেৰিয়াৰ পথপ্ৰদৰ্শক। কেতিয়াবা এজন শিক্ষকৰ এটা সঠিক পৰামৰ্শই এজন শিক্ষাৰ্থীৰ সমগ্ৰ ভৱিষ্যতৰ দিশ সলনি কৰি দিব পাৰে। কেৰিয়াৰ সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিষয় জানিবলৈ আগ্ৰহী শিক্ষাৰ্থী আৰু অভিভাৱকে প্ৰতি শনিবাৰে সন্ধিয়া ৬ বজাৰ পৰা নিশা ৯ বজালৈ ফোন(৯৪৩৫১৮৮৬৩০)ত যোগাযোগ কৰিব পাৰে।