বৰ্তমান সময়ত ছাত্ৰ ৰাজনীতি – প্ৰজন্ম গঢ়াৰ শক্তি নে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ সংকট?
লক্ষীনন্দন কলিতা
“জ্ঞান, যুক্তি আৰু নৈতিকতাৰে পৰিচালিত ছাত্ৰ ৰাজনীতিয়েই ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে আশাৰ দীপ জ্বলাব পাৰে।”
ছাত্ৰজীৱন কেৱল পাঠ্যপুথিৰ মাজত সীমাবদ্ধ হৈ থকা জীৱনৰ এটা অধ্যায় নহয় । ই মানুহৰ চিন্তা, চেতনা, মূল্যবোধ আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ গঢ় লৈ উঠাৰ সময়। এখন দেশৰ ভৱিষ্যৎ যুৱ প্ৰজন্মৰ হাতত নিৰ্ভৰশীল, আৰু সেই যুৱ প্ৰজন্মৰ বৌদ্ধিক বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হৈছে ছাত্ৰ ৰাজনীতি। অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ, অধিকাৰৰ বিষয়ে সচেতন হ’বলৈ আৰু নেতৃত্বৰ গুণ বিকশিত কৰিবলৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিয়ে ঐতিহাসিকভাৱে এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। কিন্তু সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ চৰিত্ৰতো কিছু পৰিৱৰ্তন পৰিলক্ষিত হৈছে। সেয়েহে প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়—বৰ্তমান সময়ত ছাত্ৰ ৰাজনীতি ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে আশংকাৰ কাৰণ হৈ পৰিছে নেকি?
ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ছাত্ৰসমাজৰ সমস্যা, শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ উন্নতি, অধিকাৰ, সামাজিক ন্যায় আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ পক্ষত সংগঠিতভাৱে মাত মাতি অহা। অসমৰ ইতিহাসতো ছাত্ৰসমাজৰ আন্দোলন আৰু সামাজিক অংশগ্ৰহণৰ এক গৌৰৱোজ্জ্বল অধ্যায় আছে। ভাষা, সংস্কৃতি, শিক্ষা, জাতীয় অধিকাৰ আদি বিভিন্ন প্ৰশ্নত ছাত্ৰসমাজে সময়ে সময়ে জনমত গঢ়াত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। অৰ্থাৎ ছাত্ৰ ৰাজনীতি নিজে কোনো ভয়াবহ বিষয় নহয়, বৰং সুস্থ আৰু নীতিনিষ্ঠ ছাত্ৰ ৰাজনীতি এখন গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ শক্তিশালী সম্পদ হ’ব পাৰে।
কিন্তু সমস্যাৰ আৰম্ভণি হয় যেতিয়া আদৰ্শৰ ঠাইত ব্যক্তিস্বাৰ্থ, নীতিনিষ্ঠ বিতৰ্কৰ ঠাইত ক্ষমতাৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু যুক্তিৰ ঠাইত অন্ধ সমৰ্থনে স্থান লয়। কেতিয়াবা ছাত্ৰ সংগঠনৰ কাৰ্যকলাপ শিক্ষাৰ মূল উদ্দেশ্যক পিছ পেলাই দলীয় আনুগত্য, গোষ্ঠীগত সংঘাত বা ব্যক্তিগত প্ৰতিপত্তিৰ প্ৰতিযোগিতালৈ পৰিণত হোৱা দেখা যায়। এনে পৰিৱেশে ছাত্ৰৰ সৃষ্টিশীলতা, অধ্যয়নৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আৰু স্বাধীন চিন্তাৰ পৰিসৰ সংকুচিত কৰিব পাৰে। আন এক উদ্বেগজনক দিশ হৈছে ৰাজনীতিত বিভাজনৰ সংস্কৃতি। মতভেদ গণতন্ত্ৰৰ স্বাভাৱিক অংগ, কিন্তু মতভেদ যদি বিদ্বেষলৈ ৰূপান্তৰিত হয়, তেন্তে সেই ৰাজনীতি শিক্ষাৰ্থীৰ মানসিক জগতত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। ভিন্ন মতক সন্মান কৰাৰ পৰিৱৰ্তে যদি প্ৰতিপক্ষক শত্ৰু হিচাপে চাবলৈ শিকোৱা হয়, তেন্তে গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ সলনি অসহিষ্ণুতাই স্থান লোৱাৰ আশংকা থাকে। সামাজিক মাধ্যমৰ যুগত এই সমস্যাই নতুন ৰূপ লাভ কৰিছে। কোনো এটা বক্তব্য, বিতৰ্ক বা ৰাজনৈতিক মতামত মুহূৰ্ততে হাজাৰ হাজাৰ মানুহৰ মাজলৈ বিয়পি পৰিব পাৰে। তথ্য পৰীক্ষা নকৰাকৈ মতামত গ্ৰহণ কৰা, অপপ্ৰচাৰ বা উত্তেজনামূলক বক্তব্যৰ প্ৰভাৱত আৱেগিক হৈ পৰা-এইবোৰে ছাত্ৰ ৰাজনীতিক অধিক জটিল কৰি তুলিছে। সেয়েহে বৰ্তমানৰ ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ৰাজনৈতিক সচেতনতাৰ লগতে তথ্য-সচেতনতা আৰু ডিজিটেল দায়িত্ববোধো অতি প্ৰয়োজনীয়।
তথাপি ছাত্ৰ ৰাজনীতিক সম্পূৰ্ণৰূপে ‘ভয়াবহ’ বুলি অভিহিত কৰাটোও যুক্তিসংগত নহয়। ৰাজনীতিৰ পৰা ছাত্ৰসমাজক সম্পূৰ্ণ আঁতৰাই ৰখাৰ অৰ্থ হ’ল তেওঁলোকক সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰশ্নৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা। বৰং প্ৰয়োজন হৈছে ছাত্ৰ ৰাজনীতিক সুস্থ, গণতান্ত্ৰিক আৰু শিক্ষামুখী কৰি তোলা। ছাত্ৰ নেতাৰ পৰিচয় কেৱল সভা-সমিতি বা শ্লোগানত সীমাবদ্ধ নাথাকি গ্ৰন্থপাঠ, যুক্তিবাদী আলোচনা, সমাজসেৱা, শিক্ষাৰ অধিকাৰ, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ সৈতে জড়িত হ’ব লাগে।ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এটা সুস্থ পৰিৱেশত এজন ছাত্ৰই শিকিব লাগে। বিপৰীত মতকো শুনিব লাগে,কেনেকৈ নেতৃত্ব দিব লাগে, কিন্তু ক্ষমতাৰ মোহত নিজকে হেৰুৱাব নালাগে। এই শিক্ষাইহে ভৱিষ্যতৰ দায়িত্বশীল নাগৰিক সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শিক্ষানুষ্ঠানসমূহেও এই ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব লাগিব। শিক্ষাৰ পৰিৱেশ যাতে হিংসা, ভয় বা অন্ধ দলীয় প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা কলুষিত নহয়, তাৰ বাবে সুস্থ বিতৰ্ক, ছাত্ৰ সংসদ, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, সমাজসেৱা আৰু মত-বিনিময়ৰ গণতান্ত্ৰিক পৰিসৰ সৃষ্টি কৰিব লাগে। আচলতে ছাত্ৰ ৰাজনীতি ভয়াবহ হয় তেতিয়াহে, যেতিয়া ৰাজনীতি ছাত্ৰত্বক গ্ৰাস কৰে। কিন্তু ছাত্ৰত্বই যেতিয়া ৰাজনীতিক জ্ঞান, আদৰ্শ, যুক্তি আৰু মানৱতাৰ পথে পৰিচালিত কৰে, তেতিয়া সেই ৰাজনীতি সমাজৰ বাবে আশীৰ্বাদ হৈ পৰে। কাৰণ আজিৰ ছাত্ৰই কাইলৈৰ শিক্ষক, প্ৰশাসক, সাংবাদিক, সাহিত্যিক, বিজ্ঞানী, সমাজকৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদ।
সেয়ে প্ৰশ্নটো কেৱল ‘ছাত্ৰ ৰাজনীতি থাকিব নে নাথাকিব’ নহয়,প্ৰশ্নটো হ’ল-আমি কেনেধৰণৰ ছাত্ৰ ৰাজনীতি বিচাৰোঁ? এনে ৰাজনীতি, যিয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ হাতত বিভাজনৰ পতাকা তুলি দিয়ে, নে এনে ৰাজনীতি, যিয়ে তেওঁলোকৰ হাতত জ্ঞান, যুক্তি, গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱতাৰ দীপশিখা তুলি দিয়ে?
ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে ছাত্ৰ ৰাজনীতি ভয়াবহ নহয়,ভয়াবহ হ’ব পাৰে আদৰ্শহীন ছাত্ৰ ৰাজনীতি। আৰু সেইবাবেই আজিৰ প্ৰয়োজন ৰাজনীতিবিমুখ ছাত্ৰসমাজ নহয়, বৰং জ্ঞানী, সচেতন, যুক্তিবাদী, সহিষ্ণু আৰু নৈতিক ছাত্ৰ নেতৃত্ব। কাৰণ এখন সুস্থ গণতন্ত্ৰৰ বীজ আজিৰ শিক্ষানুষ্ঠানতেই ৰোপিত হয়-আৰু সেই বীজৰ পৰাই এদিন গঢ় লৈ উঠিব ভৱিষ্যতৰ সমাজ।