উজনি অসমৰ বান বিভীষিকা: এক গভীৰ সংকট আৰু আমাৰ কৰণীয়
প্ৰেম বৈষ্ণৱ,বিহালী, বিশ্বনাথ
উজনি অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থিতি আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ সৈতে বানপানীৰ সম্পৰ্ক অতি পুৰণি। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো প্ৰতিবছৰে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ মুখামুখি হয়। বৰ্তমান সময়ত বান পৰিস্থিতিৰ ভয়াবহতাই সকলোকে শংকিত কৰি তুলিছে। ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ লগতে পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ পৰিৱৰ্তনে সৃষ্টি কৰা মহাপ্ৰলয়ে সমগ্ৰ অঞ্চলটোক স্থবিৰ কৰি পেলাইছে। নদীবোৰৰ বাঢ়নী পানীয়ে বহু পৰিয়ালৰ ঘৰ-দুৱাৰ, খেতিপথাৰ আৰু জীৱনৰ সম্বল স্বৰূপ পোহনীয়া জীৱ-জন্তু লৈ গ’ল। প্ৰকৃতিৰ ৰুদ্ৰৰূপে জনজীৱনক তচনচ কৰি পেলোৱা এই ঘটনাৱলীয়ে আমাৰ সমাজৰ গভীৰ ক্ষতৰ সৃষ্টি কৰিছে। উজনি অসমৰ এই ভূ-খণ্ড পাহাৰ আৰু নদীৰ এক অনন্য মিলনভূমি। কিন্তু আজি এই মিলনভূমি দুখ আৰু দুৰ্দশাৰ মাজত নিমজ্জিত। বানপানীৰ বিভীষিকাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক ভেটি কঁপাই তুলিছে। যিসকল লোকৰ জীৱন নদীৰ পাৰতে অতিবাহিত হয়, তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰতিটো বৰষুণৰ ঋতু এক অনিশ্চিত ভৱিষ্যতৰ সংকেত হৈ পৰে। পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে মানুহৰ যি অসহায় অৱস্থা, সেয়া বৰ্ণনা কৰিবলৈ শব্দৰ নাটনি হয়। নিশাৰ আন্ধাৰত যেতিয়া গাওঁবোৰ পানীৰ তলত সোমাই পৰে, তেতিয়া মানুহে নিজৰ প্ৰাণৰ মমতাত ওখ ঠাইলৈ লৰা-ঢপৰা কৰিবলগীয়া হয়। এই দৃশ্যসমূহ অতি হৃদয়স্পৰ্শী।
মানুহৰ আশ্ৰয়স্থলসমূহ জলমগ্ন হৈ পৰাত নিৰাপদ স্থানৰ সন্ধান কৰাটো এটা মুখ্য প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছে। নদীৰ পাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চহৰৰ অলি-গলিলৈকে পানীৰ তীব্ৰ সোঁতত মানুহৰ স্থাৱৰ-অস্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতিসাধন হ’ল। খেতিপথাৰবোৰ পলস আৰু জাৱৰ-জোঁথৰে ভৰি পৰাত ভৱিষ্যতৰ অন্ন সংস্থানৰ পথ কণ্টকময় হৈ পৰিছে। এই দুৰ্যোগৰ সময়ত মানুহৰ অৱস্থা অৰ্ণৱত পৰা নাওৰ দৰে হৈ পৰিছে। যিসকলে নিশাৰ ভিতৰতে নিজৰ সকলো হেৰুৱালে, তেওঁলোকৰ বাবে জীৱনৰ গতিপথ পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এক বৃহৎ পৰীক্ষা। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ এই অন্ধকাৰময় সময়ত আমাৰ সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰশ্নটো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। নদীসমূহৰ অৱবাহিকাত হোৱা গৰাখহনীয়া আৰু বানৰ তাণ্ডৱে কেৱল ভৌগোলিক সীমা সলনি কৰা নাই, মানুহৰ সপোনবোৰকো বালিঘৰৰ দৰে উটুৱাই নিছে। সমাজৰ সচেতন নাগৰিকসকলে এই দুৰ্যোগৰ কাৰণসমূহৰ ওপৰত গভীৰভাৱে চিন্তা-চৰ্চা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। স্থানীয় পৰ্যায়ত যুৱক-যুৱতীসকলে একত্ৰিত হৈ বানাক্ৰান্ত লোকসকলক সহায় কৰাৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলাইছে। এই প্ৰচেষ্টাবোৰ অধিক শক্তিশালী আৰু বিজ্ঞানসন্মত হ’ব লাগিব। বানপানী কেৱল জলস্তৰ বৃদ্ধি পোৱা পৰিঘটনা নহয়, ইয়াৰ লগত বহুতো অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰভাৱ জড়িত হৈ থাকে। শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ হৈ পৰাত অঞ্চলটোৰ অৰ্থনীতিৰ মেৰুদণ্ড ভাঙি পৰিছে। স্কুল-কলেজসমূহ আশ্ৰয় শিবিৰত পৰিণত হোৱাত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক জীৱনত বাধাৰ সৃষ্টি হৈছে। চিকিৎসা সেৱা সময়মতে লাভ কৰিব নোৱাৰাত শিশু আৰু বৃদ্ধসকলৰ শৰীৰৰ অৱস্থাৰ অৱনতি ঘটিছে।
বান পৰিস্থিতিৰ কাৰণসমূহ বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে ইয়াৰ মূলতে কেৱল প্ৰকৃতিৰ খেয়ালি নহয়, মানৱীয় অদূৰদৰ্শিতাৰ এক দীঘলীয়া ইতিহাস জড়িত হৈ আছে। পাহাৰীয়া নদীসমূহৰ উৎসস্থলত চলি থকা অনিয়ন্ত্ৰিত খনন আৰু বনভূমি ধ্বংসই নদীসমূহৰ স্বাভাৱিক গতিপথ স্তব্ধ কৰি পেলাইছে। পৰিৱেশ বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, পাহাৰৰ গছ-গছনি কাটি পেলোৱাৰ ফলত নদীৰ জলধাৰাই বহন কৰা পলসৰ পৰিমাণ অস্বাভাবিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। পাহাৰৰ পৰা বাগৰি অহা মাটি আৰু শিলৰ টুকুৰাবোৰে নদীৰ বুকুখনত স্তূপীকৃত হৈ নদীৰ গভীৰতা হ্ৰাস কৰিছে। ফলস্বৰূপে, সামান্য বৃষ্টিপাততেই নদীৰ পানী পাৰ উপচি জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে। নদী অৱবাহিকাত নিৰ্মাণ কৰা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহৰ ভূমিকাও অতিশয় চৰ্চিত বিষয়। এই প্ৰকল্পসমূহে স্থানীয় জলবিজ্ঞানৰ চৰিত্ৰত গভীৰ পৰিৱৰ্তন আনিছে। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, বানপানীৰ সময়ত নদীৰ জলস্তৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সু-সমন্বিত পৰিকল্পনাৰ প্ৰয়োজন আছে। প্ৰকল্পসমূহৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা ভূ-গৰ্ভস্থ পৰিৱৰ্তন আৰু নদীৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰবাহত সৃষ্টি কৰা বাধাৰ বাবে বানৰ প্ৰকোপ অভাৱনীয়ভাৱে বৃদ্ধি পাইছে। নদীৰ পাৰত নিৰ্মাণ কৰা মথাউৰিসমূহৰ জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাই দুৰ্যোগৰ সময়ত এক বৃহৎ ভাবুকি হৈ পৰিছে। মথাউৰিবোৰৰ মেৰামতি সঠিক সময়ত নকৰাৰ ফলত, বৰষুণৰ ধাৰাসাৰ সোঁতত সেইবোৰ সহজে ভাগি পৰে, যাৰ ফলত নিমিষতে হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়াল গৃহহীন হৈ পৰে। এই মথাউৰিবোৰৰ নিৰ্মাণশৈলীতো বহু আসোঁৱাহ পৰিলক্ষিত হয়। নদীৰ পাৰত থকা গছবোৰ কাটি পেলোৱাৰ ফলত নদীৰ গতিপথত বাধা দিব পৰা কোনো প্ৰাকৃতিক ৰক্ষাকৱচ নাথাকে। পাহাৰৰ পৰা নামি অহা পানীৰ সোঁতক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আমি একোটা সৰু পৰিসৰত জলনিষ্কাশন ব্যৱস্থা জলাধাৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ব্যৰ্থ হৈছোঁ। নগৰীকৰণৰ অনিয়ন্ত্ৰিত প্ৰক্ৰিয়াটোৱেও বানপানীৰ সংকট গভীৰ কৰিছে। চহৰসমূহৰ পানী নিষ্কাশন ব্যৱস্থা অতিশয় শোচনীয় অৱস্থাত আছে। প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনা আৰু অন্যান্য জাৱৰ-জোঁথৰে নলা-নৰ্দমাবোৰ প্ৰায়ে বন্ধ কৰি ৰাখে। ফলত সামান্য বৰষুণতেই নগৰীয়া বানৰ সৃষ্টি হোৱাটো এক চিৰাচৰিত ঘটনাত পৰিণত হৈছে। উজনি অসমৰ চহৰসমূহৰ বৰ্ধিত জনসংখ্যাৰ হেঁচাত প্ৰাকৃতিক জলাশয়, পিতনি আৰু জান-জুৰিবোৰ পুতি ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ ফলত প্ৰাকৃতিক জলাধাৰসমূহ লোপ পাইছে, যিবোৰে আগতে বৰষুণৰ অতিৰিক্ত পানী ধৰি ৰাখি বানৰ প্ৰকোপ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিছিল। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ গোলকীয় প্ৰভাৱো উজনি অসমৰ বাৰিষাৰ বাবে দায়ী। ঋতুচক্ৰৰ অপ্ৰত্যাশিত পৰিৱৰ্তনে বৰষুণৰ ধৰণ সলনি কৰিছে। এতিয়া অতি কম সময়ৰ ভিতৰত অধিক পৰিমাণৰ বৰষুণ হোৱাৰ ফলত নদীৰ পানীৰ স্তৰ হঠাতে বৃদ্ধি পায়। এই পৰিঘটনাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ আমাৰ বিদ্যমান আন্তঃগাঁথনি প্ৰস্তুত নহয়।
উত্তৰণৰ পথ হিচাপে প্ৰথম আৰু প্ৰধান কাম হ’ল নদী ড্ৰেজিং বা খনন কাৰ্য। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ লগতে ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ বুকু দ’ কৰাটো বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ জৰুৰী কাম। নদীৰ তলিভাগত জমা হোৱা পলস আৰু বালিৰ স্তূপবোৰ নিয়মীয়াকৈ আঁতৰ কৰিলে নদীৰ পানী ধাৰণ ক্ষমতা বহুগুণে বৃদ্ধি পাব। ইয়াৰ উপৰি, নদীৰ পাৰৰ খহনীয়া ৰোধ কৰিবলৈ আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। চিৰাচৰিত কংক্রিটৰ দেৱাল নিৰ্মাণৰ সলনি প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ বা বাঁহৰ গছপুলি ৰোপণ কৰি নদীৰ পাৰ শক্তিশালী কৰা পদ্ধতি অধিক ফলপ্ৰসূ হ’ব পাৰে। এনে জৈৱিক পদ্ধতিয়ে কেৱল খহনীয়া ৰোধ কৰে, আৰু নদীৰ পাৰৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰকো জীয়াই ৰাখে। কৃষি ব্যৱস্থাপনাৰ আধুনিকীকৰণৰ জৰিয়তে বানপানীৰ পাছত পথাৰবোৰত যি পলস জমা হয়, তাক সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি কেনেদৰে পুনৰ কৃষি কৰ্ম আৰম্ভ কৰিব পাৰি, তাৰ বাবে কৌশল প্ৰস্তুত কৰিব লাগিব। বান প্ৰতিৰোধী শস্যৰ জাত উদ্ভাৱন কৰি কম সময়ৰ ভিতৰত খেতি কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। স্বাস্থ্য সেৱা আৰু স্বচ্ছতাৰ ক্ষেত্ৰত পানী শুকাবলৈ ধৰাৰ লগে লগে বিভিন্ন সংক্ৰামক ৰোগৰ বীজাণু বিয়পিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ছোৱাত অস্থায়ী চিকিৎসা শিবিৰ স্থাপন কৰি প্ৰতিৰোধমূলক ভেকচিন আৰু ঔষধ বিতৰণ কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। খোৱাপানীৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰত্যেক ঘৰৰ বাবে বিশুদ্ধ পানীৰ ফিল্টাৰ বা পানী বিশুদ্ধকৰণ টেবলেটৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগিব। পৰিশেষত, এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত সমাজৰ সচেতন অংশটোৰ ভূমিকা অপৰিসীম। আমি যদি নিজৰ পৰিৱেশক লৈ সজাগ নহয়, তেন্তে কোনো আঁচনিয়ে কেতিয়াও সফল হ’ব নোৱাৰে। নদীৰ পাৰত গছ ৰোপণ কৰা, প্লাষ্টিক বৰ্জন কৰা আৰু নদীৰ প্ৰাকৃতিক স্বৰূপক সন্মান জনোৱা আমাৰ প্ৰত্যেকৰ দায়িত্ব। আমি আমাৰ অনাগত প্ৰজন্মৰ বাবে এক সুৰক্ষিত আৰু সেউজীয়া অসম এৰি যাব বিচাৰোঁ। জাতি-ধৰ্ম-দল-মত নিৰ্বিশেষে আমি সকলোৱে হাতে হাত ধৰি এই দুৰ্যোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ প্ৰয়াস কৰিব লাগিব। আমাৰ একতা আৰু ধৈৰ্যই এই বান বিভীষিকাৰ অৱসান ঘটাব পাৰিব। আজি আমি যি সংকল্প লৈছোঁ, সেয়া যাতে কেৱল এই প্ৰবন্ধৰ আখৰত সীমাবদ্ধ নাথাকে। এই চিন্তা-চৰ্চাক আমি কৰ্মত পৰিণত কৰিবলৈ প্ৰতিজন অসমীয়া কঁকালত টঙালি বান্ধি ওলাই আহিব লাগিব। বানপানীয়ে আমাৰ ঘৰ ভাঙিব পাৰে, খেতি নষ্ট কৰিব পাৰে, কিন্তু আমাৰ মনোবল ভাঙিব নোৱাৰে। আমি প্ৰতিবছৰে যিদৰে বানৰ সৈতে মোকাবিলা কৰি পুনৰ জীয়াই উঠো, সেই শক্তি আমাৰ তেজতে আছে। অনাগত দিনবোৰত উজনি অসমৰ আকাশত বানৰ ঘন ক’লা ডাৱৰ নাথাকিব, তাৰ বাবে আমি আজিৰ পৰাই কাম আৰম্ভ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ জৰিয়তে আমি এক নৱ-অসম গঢ়াৰ স্বপ্ন বাস্তৱত ৰূপায়িত কৰিবলৈ সক্ষম হ’ম। নদীৰ কল্লোলত আমি যেন দুখৰ হুমুনিয়াহ নহয়, বৰঞ্চ প্ৰগতিৰ গান শুনিবলৈ পাওঁ, তাৰ বাবে প্ৰকৃতিৰ লগত মিত্ৰতা গঢ়ি তোলাই হ’ব আমাৰ জীৱনৰ মূল মন্ত্ৰ। আমি আশা কৰোঁ, আমাৰ এই পৰ্যালোচনাই জনসাধাৰণৰ মাজত এক নতুন চেতনাৰ জন্ম দিব। আমি এই প্ৰচেষ্টা কেৱল সমস্যাটো চিনাক্ত কৰা নহয়, প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰ মাজত এক দায়িত্ববোধ জগাই তোলাৰ লক্ষ্যৰে আগবাঢ়িছোঁ। অসমীয়া জাতিৰ তেজত যুঁজ দিয়াৰ শক্তি আছে । সেই শক্তিৰে আমি বানপানীৰ বিৰুদ্ধে অৱতীৰ্ণ হ’ব লাগিব। অনাগত দিনবোৰত যাতে উজনি অসমৰ আকাশে-বতাহে বানৰ আতংক নাথাকে, তাৰ বাবে আমি সকলো প্ৰচেষ্টা চলাই যাম। এই সংগ্ৰাম কেৱল একাংশৰ নহয়, প্ৰতিজন অসমীয়াৰ। এই প্ৰচেষ্টাই আমাৰ সমাজত এক ইতিবাচক পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিব বুলি আমি গভীৰভাৱে বিশ্বাস কৰোঁ।