ছ’চিয়েল মিডিয়াত সাহিত্য-চর্চা : বৰ্তমান প্ৰেক্ষাপট, ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা আৰু গ্রহণযোগ্যতা
পাৰ্শ্ব জ্যোতি ভাগৱতী
ভূমিকা
সাহিত্য সমাজৰ মনন, মূল্যবোধ আৰু ঐতিহাসিক চেতনা প্ৰকাশৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম। মেথিউ আৰ্নল্ডে কৈছিল— “Literature is a criticism of life.” অৰ্থাৎ সাহিত্য জীৱনৰ সমালোচনামূলক বিশ্লেষণ। সমাজ যেতিয়া ৰূপান্তৰিত হয়, সাহিত্যো সেই ৰূপান্তৰৰ সৈতে খাপ খুৱাই নতুন ৰূপ গ্ৰহণ কৰে।
একবিংশ শতিকাৰ তথ্য-প্ৰযুক্তি বিপ্লৱে সমাজ-সংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত অভূতপূৰ্ব পৰিবর্তন আনিছে। ছ’চিয়েল মিডিয়া এই বিপ্লৱৰ অন্যতম মুখ্য বাহক। ফলত সাহিত্য-চর্চা ডিজিটেল পৰিসৰত এক নতুন দিশ লাভ কৰিছে।
তাত্ত্বিক ভিত্তি
১. গণ-সংস্কৃতি আৰু যোগাযোগ তত্ত্ব
মাৰ্শেল মেকলুহানে কৈছিল— “The medium is the message.” অর্থাৎ মাধ্যমেই বাৰ্তাৰ ৰূপ আৰু প্ৰভাৱ নিৰ্ধাৰণ কৰে। ছ’চিয়েল মিডিয়া এক নতুন মাধ্যম হিচাপে সাহিত্যৰ ৰূপ, ভাষা আৰু গতি সলনি কৰিছে।
ইউৰ্গেন হাবাৰমাছৰ “Public Sphere” ধাৰণাৰ পোহৰত ছ’চিয়েল মিডিয়াক এক ডিজিটেল জনমঞ্চ বুলি ক’ব পাৰি, য’ত মুক্ত আলোচনা আৰু মত-বিনিময় সম্ভৱ। সাহিত্য এই জনমঞ্চত এক সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছে।
বৰ্তমান প্ৰেক্ষাপট
১. সাহিত্যৰ গণতান্ত্ৰিকৰণ
ডিজিটেল মাধ্যমত প্ৰকাশনৰ বাধা তুলনামূলকভাৱে কম। ফলত নৱীন, গ্ৰাম্য বা প্ৰান্তিক লেখকে নিজস্ব কণ্ঠস্বৰ প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ পাইছে। এই প্ৰক্ৰিয়াই সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত এক গণতান্ত্ৰিক ধাৰা সৃষ্টি কৰিছে।
অসমীয়াত ফেচবুক সাহিত্য-গোট, অনলাইন আলোচনী, ব্লগ আদিয়ে বহু নৱীন লেখকক চিনাকি কৰাইছে।
২. নৱ-ধাৰাৰ উন্মেষ
ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ বাবে ক্ষুদ্ৰাকৃতি সাহিত্য (micro-fiction), স্প’কেন প’য়েট্ৰি, ইনষ্টা-কবিতা আদি ধাৰা জনপ্ৰিয় হৈছে।
এই ধাৰাসমূহ আধুনিক মানুহৰ স্বল্প সময় আৰু তৎক্ষণাৎ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূর্ণ।
৩. আন্তঃক্রিয়ামূলকতা
পাঠক-লেখকৰ মাজত তাৎক্ষণিক সংযোগ স্থাপন হৈছে। সাহিত্য এক সংলাপমুখী ৰূপ লাভ কৰিছে।
সীমাবদ্ধতা আৰু সমালোচনা
১. গুণগত মানৰ সমস্যা
সম্পাদকীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱত নিম্নমানৰ লেখা বেছি প্ৰচাৰ পায়। কেতিয়াবা জনপ্ৰিয়তা সাহিত্যিক গুণৰ বিকল্প হৈ পৰে।
২. চৌৰ্যবৃত্তি আৰু স্বত্ব অধিকাৰ
ডিজিটেল মাধ্যমত স্বত্ব অধিকাৰ ৰক্ষা কঠিন। বহু লেখাৰ চৌৰ্যবৃত্তি দেখা যায়।
৩. অস্থায়িত্ব
মুদ্রিত পুথিৰ দৰে স্থায়ী সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা সদায় নাথাকে। বহু মূল্যবান লেখা সময়ৰ সৈতে বিলীন হয়।
৪. গভীৰ অধ্যয়নৰ অভাৱ
ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ তৎক্ষণাৎ সংস্কৃতিয়ে গভীৰ অধ্যয়ন আৰু বিশ্লেষণক কেতিয়াবা হ্ৰাস কৰে।
ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা
১. ই-বুক, অডিঅ’বুক আৰু প’ডকাষ্ট সাহিত্যৰ বিস্তাৰ।
২. কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত সম্পাদনা, অনুবাদ আৰু গবেষণা।
৩. আন্তৰ্জাতিক পাঠকৰ সৈতে সংযোগ বৃদ্ধি।
৪. ডিজিটেল আর্কাইভৰ মাধ্যমে সাহিত্য সংৰক্ষণ।
ডিজিটেল মাধ্যম সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে অসমীয়া সাহিত্য বিশ্ব-পৰিসৰত অধিক প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিব পাৰে।
গ্রহণযোগ্যতা
বৰ্তমান সময়ত বিশেষকৈ যুৱসমাজৰ মাজত ছ’চিয়েল মিডিয়াত সাহিত্য-চর্চা যথেষ্ট গ্রহণযোগ্য। বহু ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মঞ্চত জনপ্ৰিয় হোৱা লেখাই পাছলৈ মুদ্রিত ৰূপ লাভ কৰিছে।
তথাপি মুদ্রিত সাহিত্যৰ গাম্ভীৰ্য, স্থায়িত্ব আৰু প্ৰামাণিকতা আজিও গুৰুত্বপূর্ণ। সেয়েহে দুয়োটা মাধ্যম পৰস্পৰ-পূৰক।
উপসংহাৰ
ছ’চিয়েল মিডিয়া আধুনিক সাহিত্য-চর্চাৰ এক শক্তিশালী দিগন্ত। ই সাহিত্যক গণমুখী, আন্তঃক্রিয়ামূলক আৰু বিশ্বব্যাপী কৰি তুলিছে। যদিও গুণগত মান, নৈতিকতা আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত কিছু সমস্যা আছে, তথাপি সচেতন ব্যৱহাৰ আৰু সুসংহত নীতিৰে ই অসমীয়া তথা বিশ্ব-সাহিত্যৰ ভৱিষ্যৎ উজ্জ্বল কৰি তুলিব পাৰে।