ভাৰত-চীন সম্পৰ্ক: অৰ্থনৈতিক আন্তঃনিৰ্ভৰশীলতা আৰু নিৰাপত্তাৰ চিন্তাৰ এক অধ্যয়ন
অংকুৰজ্যোতি হাতীমূৰীয়া
শিৱসাগৰ
বৰ্তমান সময়ত ভাৰত আৰু চীন বিশ্বৰ দুখন বৃহৎ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ দেশ। দুয়োখন দেশৰেই সম্পৰ্ক কেৱল নিজৰ ভৱিষ্যতৰ বাবেই নহয়, বিশ্বখন অধিক বহুমেৰু হৈ পৰাৰ লগে লগে বিশ্বৰ স্থিতিশীলতাৰ বাবেও অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিভিন্ন শক্তি কেন্দ্ৰৰ উত্থানৰ বাবে এই জনসমুদায়সমূহৰ মাজত সতৰ্ক কূটনীতিৰ প্ৰয়োজন হয়, যিয়ে সহযোগিতাক প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰে বা উত্তেজনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
ভাৰত আৰু চীনৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। বাণিজ্যিক অংশীদাৰ হিচাপে দুয়োখন দেশেই তেওঁলোকৰ বিনিময়ৰ দ্বাৰা লাভৱান হয় যদিও বাণিজ্যিক ভাৰসাম্যহীনতাই ৰাজনৈতিক সমস্যা আৰু বেয়া কৰি তুলিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ভাৰতৰ সৈতে চীনৰ বাণিজ্যিক উদ্বৃত্ত বৃহৎ, যাৰ ফলত ন্যায্য বাণিজ্যিক পদ্ধতিৰ দাবী উত্থাপন হৈছে। সহযোগিতামূলক প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে এই অৰ্থনৈতিক পাৰ্থক্যসমূহ সমাধান কৰিলে বিশ্বাসৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে আৰু সংঘাত হ্ৰাস পাব পাৰে।
নিৰাপত্তাজনিত সমস্যাই ভাৰত-চীনৰ সম্পৰ্কতো প্ৰভাৱ পেলায়। বিশেষকৈ লাডাখৰ দৰে অঞ্চলত চলি থকা সীমা বিবাদে সংঘাত পৰিচালনাৰ ফলপ্ৰসূ উপায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তা দেখুৱাইছে। অঞ্চলটোক বিচলিত কৰিব পৰা সামৰিক সংঘৰ্ষৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ দুয়োখন দেশে আগ্ৰাসনৰ পৰিৱৰ্তে আলোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব। আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলাৰ ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰিলে বিপদ কম হ’ব পাৰে আৰু শান্তিপূৰ্ণ আলোচনাৰ পথ মুকলি হ’ব পাৰে।
ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা আৰু জাপানৰ দৰে অন্যান্য বিশ্ব শক্তিৰ সৈতে ভাৰতৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সংযোগে চীনে কৌশলগতভাৱে কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব সেই সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। বহুমেৰু পৃথিৱীত য’ত মিত্ৰতা সলনি হ’ব পাৰে, দুয়োখন দেশেই নিজৰ স্বাধীনতা বজাই ৰখাৰ লগতে বিশ্বব্যাপী আলোচনাতো অংশগ্ৰহণ কৰাটো প্ৰয়োজন। ব্ৰিকছ আৰু চাংহাই সহযোগিতা সংস্থাৰ দৰে সহযোগী গোটসমূহে সন্ত্ৰাসবাদ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দৰে উমৈহতীয়া প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ ওপৰত একেলগে কাম কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
সাংস্কৃতিকভাৱে দুয়োটা জাতিৰ মাজত শক্তিশালী ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে যাৰ সহায়ত সম্পৰ্ক উন্নত কৰিব পাৰি। সাংস্কৃতিক বিনিময় আৰু বুজাবুজিক উৎসাহিত কৰা কাৰ্যসূচীয়ে ভুল বুজাবুজি বা অতীতৰ সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ব্যৱধান দূৰ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। কোমল শক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলে মানুহৰ মাজত সংযোগ শক্তিশালী হ’ব পাৰে, যিটো কূটনৈতিক প্ৰচেষ্টাৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়।
সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে বহুমেৰু বিশ্বত ভাৰত-চীনৰ সম্পৰ্কক সফলতাৰে পৰিচালনা কৰিবলৈ অৰ্থনৈতিক সম্পৰ্ক, নিৰাপত্তা সহযোগিতা, কৌশলগত আলোচনা, আৰু সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা উজ্জ্বল কূটনীতিৰ প্ৰয়োজন। এছিয়া আৰু বহল বিশ্বৰ ভৱিষ্যত নিৰ্ভৰ কৰে বিশ্ব গতিশীলতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এই দুয়োখন দেশে নিজৰ জটিল সম্পৰ্ক কেনেকৈ চম্ভালিব।