ডিজিটেল যুগত মানুহ কিয় বেছি অকলশৰীয়া?
এটা ম’বাইল ফোনেই আমাক বিশ্বখনৰ যিকোনো ঠাইৰ মানুহৰ লগত জোৰা দিব পাৰে। মুহূৰ্ততে মেছেজ পঠাব পাৰি, ভিডিঅ’ কল কৰিব পাৰি, সামাজিক মাধ্যমত হাজাৰ হাজাৰ মানুহৰ সৈতে “বন্ধু” হ’ব পাৰি। তথাপি, এই অতি-সংযুক্ত যুগতেই মানুহ বেছি অকলশৰীয়া হৈ পৰিছে। এইটো এক ডাঙৰ আধুনিক বৈপৰীত্য — বাহিৰে বাহিৰে মানুহে বহু মানুহৰ সৈতে যোগাযোগত আছে, কিন্তু ভিতৰে ভিতৰে বহুতো হৃদয় খালী হৈ পৰিছে।
সংযোগ বেছি, সম্পৰ্ক কম
আগৰ সময়ত সম্পৰ্ক মানে আছিল সময় দিয়া, কথা পতা, একেলগে বহা, একেলগে হাঁহা-কান্দা। আজিৰ ডিজিটেল যুগত সংযোগ বেছি হৈছে, কিন্তু সম্পৰ্কৰ গভীৰতা কমি গৈছে। আমি এতিয়া “Hi”, “Ok”, “Seen” আৰু “Like”ৰ মাজতেই অনুভূতি সীমাবদ্ধ কৰি পেলাইছোঁ। কোনোবাই মনৰ কথা লিখি পঠালে আমি কেৱল এটা ইম’জি দি উত্তৰ দিওঁ। সেই এটা ইম’জিৰ আঁৰত আমাৰ সময় বাচে, কিন্তু সেই মানুহৰ মন বুজা নাযায়। ফলত কথাবোৰ ক্ৰমে কমে, আৰু নীৰৱতা বাঢ়ে।
সামাজিক মাধ্যম আৰু তুলনাৰ বিষ: ফেচবুক, ইনষ্টাগ্ৰাম, হোৱাটছএপ — এইবোৰে আমাৰ জীৱনত বহু সুবিধা আনিছে। কিন্তু একেলগে এইবোৰে এক ধৰণৰ নিঃশব্দ যাতনাও সৃষ্টি কৰিছে। মানুহে ইয়াত নিজৰ সুখৰ মুহূৰ্তবোৰহে দেখুৱায় — ভ্ৰমণ, পাৰ্টি, সফলতা, হাঁহি। আমি যেতিয়া এইবোৰ চাই থাকোঁ, তেতিয়া অজানিতে নিজৰ জীৱনৰ সৈতে তুলনা কৰোঁ। “সকলো ইমান সুখী, মই কিয় নহয়?” — এই প্ৰশ্নই মানুহক ভিতৰৰ পৰা ভাঙি পেলায়। এই তুলনাৰ বোজাই মানুহক নিজৰ জীৱনৰ পৰা আঁতৰাই দিয়ে আৰু অকলশৰীয়াৰ ফালে ঠেলে।
স্ক্ৰিনৰ মাজত হেৰুৱা মানুহ, আজিৰ দিনত বহু মানুহে সঁচাকৈ কাকো দেখা নাপায়, কিন্তু সকলোকে স্ক্ৰিনত দেখে। এটা কোঠাত বহি থাকিও স্বামী-স্ত্ৰী, বন্ধু-বান্ধৱে ইজনৰ সৈতে সিজনে কথা নাপাতে; সকলো ব্যস্ত নিজৰ নিজৰ ম’বাইলত। মানুহে এতিয়া চকুত চাই কথা ক’ব নাজানে। আঙুলিৰে টাইপ কৰা সহজ, কিন্তু মন খুলিবলৈ সাহস লাগে। ফলত অনুভূতিবোৰ ম’বাইলৰ ভিতৰত বন্দী হৈ পৰে।
ব্যস্ততা আৰু আত্মকেন্দ্ৰিকতা ডিজিটেল যুগে জীৱনক দ্ৰুত কৰি তুলিছে। সকলোকে সদায় ব্যস্ত কৰি ৰাখিছে — কাম, ৰ্নোটিফিকেচন, মেছেজ, ভিডিঅ’, ৰিল। এই ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহে আন মানুহক সময় দিবলৈ পাহৰি গৈছে। আমি এতিয়া নিজৰ সফলতা, নিজৰ পোষ্ট, নিজৰ লাইফ, নিজৰ ইমেজ লৈ ব্যস্ত। আন এজন মানুহৰ মন বুজিবলৈ আমাৰ সময় নাই। এই আত্মকেন্দ্ৰিকতাই সমাজখনক মানুহেৰে ভৰা একাকীত্বৰ দ্বীপলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছে।
ভয় আৰু বিশ্বাসৰ অভাৱ, ডিজিটেল যুগত মানুহে সহজে আঘাত পায় — মেছেজ দেখা নাপালে, ৰিপ্লাই নাপালে, ব্লক কৰিলে। এইবোৰে মানুহৰ মনত ভয় আৰু সন্দেহ জন্মায়। মানুহে ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰে — “মই গুৰুত্বহীন নেকি?” এই ভয়ৰ বাবেই মানুহে নিজৰ মন খোলাৰ পৰা আতৰি যায়। আৰু যেতিয়া মন বন্ধ হয়, তেতিয়া একাকীত্ব আৰম্ভ হয়।
বাস্তৱ সংযোগৰ অভাৱ, ভাৰ্চুৱেল সংযোগ কেতিয়াও বাস্তৱ স্পৰ্শৰ বিকল্প হ’ব নোৱাৰে। কাৰোবাৰ কান্ধত হাত থোৱা, কাষত বহি থকা, চকুত চাই কথা কোৱা — এইবোৰে মনক শান্তি দিয়ে। কিন্তু ডিজিটেল যুগত এইবোৰ ক্ৰমে কমি গৈছে। মানুহে কথা পাতে, কিন্তু একেলগে নাথাকে। সেই বাবেই হৃদয়বোৰে একেলগে থাকিব নোৱাৰি। ডিজিটেল যুগে মানুহক সংযুক্ত কৰিছে, কিন্তু অনুভূতিক বিচ্ছিন্ন কৰিছে। এই যুগত অকলশৰীয়া হোৱাটো প্রযুক্তিৰ দোষ নহয়, বৰঞ্চ আমি প্রযুক্তিক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিছোঁ তাৰ ফল।
যদি আমি স্ক্ৰিনৰ পৰা অলপ আঁতৰি, মানুহৰ চকুত চাই কথা ক’ব পাৰোঁ, যদি “Seen”ৰ সলনি “শুনি আছোঁ” ক’ব পাৰোঁ, তেন্তে এই একাকীত্ব লাহে লাহে কমিব পাৰে। কাৰণ শেষত মানুহে মেছেজ নহয়, মানুহেই লাগে।
ডিজিটেল যুগত অকলশৰীয়াত কেৱল যুৱসমাজেই নহয়, বৃদ্ধসকলেও গভীৰভাৱে ভুগিছে। আগতে ঘৰৰ ভিতৰত কটোৱা সময়ত কথাবাৰ্তা, গল্প, স্মৃতি আছিল। কিন্তু এতিয়া বহু বৃদ্ধ পিতৃ-মাতৃ নিজৰ সন্তানৰ সৈতে একেটা ঘৰত থাকিও অকলশৰীয়া অনুভৱ কৰে। সন্তান ব্যস্ত থাকে ম’বাইল, লেপটপ, কাম আৰু অনলাইন জগতত। সেই বৃদ্ধজনৰ কাষত থাকিবলৈ সময় নাই, কথা পাতিবলৈ ধৈৰ্য নাই। ফলত তেওঁলোকৰ জীৱনটো স্ক্ৰিনেৰে ভৰা এখন নীৰৱ কক্ষলৈ পৰিণত হয়।
শিশুসকলৰ ক্ষেত্ৰতো এই সমস্যাটো দেখা যায়। আজিৰ শিশু খেল-পথাৰত নেখেলে, কাগজ-কলমেৰে ছবি নাঁকে; বৰঞ্চ টেবলেট, মোবাইল আৰু ভিডিঅ’ গেমত ব্যস্ত থাকে। ইয়ে তেওঁলোকৰ সামাজিক দক্ষতা হ্ৰাস কৰে। কথা পতাৰ অভ্যাস, বন্ধুত্ব গঢ়াৰ ক্ষমতা, অনুভূতি প্ৰকাশ কৰাৰ ভাষা — এইবোৰ লাহে লাহে ক্ষয় হয়। এই শিশুবোৰে ভৱিষ্যতে বহু মানুহৰ মাজতো একাকী অনুভৱ কৰিব পাৰে।
ডিজিটেল যুগত “বন্ধু” শব্দটোও নিজৰ অৰ্থ হেৰুৱাইছে। আগতে বন্ধু মানে আছিল — যিজনক দুখত ফোন কৰিব পাৰি, কাষত বহি কান্দিব পাৰি। এতিয়া বন্ধু মানে বহু ক্ষেত্ৰত কেৱল এটা অনলাইন নাম, এটা প্ৰ’ফাইল পিকচাৰ। হাজাৰজন “ফ্ৰেণ্ড” থাকিও কাকো ফোন কৰিব নোৱাৰা অৱস্থা আজিৰ বহু মানুহৰ বাস্তৱতা। এই ভাৰ্চুৱেল বন্ধুত্বৰ ভিতৰত মানৱ উষ্ণতা নাই, কেৱল উপস্থিতিৰ ভ্ৰম আছে।
এই অকলশৰীয়াৰ ফলত মানুহৰ মানসিক স্বাস্থ্যত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। উদ্বেগ, বিষণ্ণতা, আত্মবিশ্বাসৰ অভাৱ, নিজকে অমূল্য বুলি ভাবা — এইবোৰ সমস্যাই বাঢ়ি গৈছে। মানুহে বাহিৰে হাঁহে, কিন্তু ভিতৰি ভিতৰি ভাঙি যায়। ডিজিটেল জগতত সুখী দেখা দিয়া বহু মানুহ বাস্তৱ জীৱনত ভিতৰৰ পৰা নিঃশেষ হৈ থাকে।
কিন্তু এই অকলশৰীয়াৰ পৰা ওলাই আহিব নোৱাৰি বুলি নহয়। প্ৰথমটো পদক্ষেপ হ’ল — মানুহে মানুহক পুনৰ গুৰুত্ব দিব লাগিব। ম’বাইল কাষতে থৈ কিছুমান সময় কেৱল কথা পতাৰ বাবে ৰাখিব লাগিব। “কেনে আছা?” বুলি সঁচাকৈ সুধিব লাগিব, উত্তৰটো মন দি শুনিব লাগিব। অনুভূতিৰ মূল্য দিলে অকলশৰীয়া নহয়।
স্কুল, পৰিয়াল আৰু সমাজে এই দিশত গুৰুত্ব দিব লাগিব। শিশুসকলক কেৱল স্ক্ৰিন নহয়, মানুহৰ সৈতে খেলিবলৈ শিকাব লাগিব। বৃদ্ধসকলক কেৱল সুবিধা নহয়, উপস্থিতিও দিব লাগিব। বন্ধুত্ব মানে কেৱল অনলাইন সংযোগ নহয়, বাস্তৱ সমৰ্থনো।
শেষত ক’ব পাৰি — ডিজিটেল যুগ আমাৰ জীৱন সহজ কৰিছে, কিন্তু হৃদয়বোৰ জটিল কৰি তুলিছে। এই জটিলতাৰ মাজত যদি আমি মানুহ হিচাপে আন মানুহক আঁকোৱালি ল’ব পাৰোঁ, তেন্তে এই যুগো একাকীত্বৰ নহয়, সংযোগৰ যুগ হৈ উঠিব পাৰে।
কাৰণ মানুহৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰয়োজন — মানুহেই।
ডিজিটেল যুগত মানুহে যিমানেই কথা পাতে, সিমানেই কম শুনে। এইটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা। আমি এতিয়া নিজৰ কথা ক’বলৈ ব্যস্ত, কিন্তু আন এজনৰ কষ্ট শুনিবলৈ সময় নাই। সামাজিক মাধ্যমত নিজৰ পোষ্ট, নিজৰ ষ্টেটাছ, নিজৰ মতামত দেখুৱাবলৈ সকলোৱে দৌৰি থাকে। এই আত্মপ্ৰদৰ্শনৰ মাজত সহানুভূতি হেৰুৱাই গৈছে। সহানুভূতি হেৰুৱালে মানুহে আনৰ সৈতে মনৰ সম্পৰ্ক গঢ়িব নোৱাৰে, আৰু তাতেই অকলশৰীয়াৰ বীজ গজে।
আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল — ডিজিটেল যুগত মানুহক সহজে এৰি যাব শিকাইছে। আগতে সম্পৰ্ক ভাঙিলে কথা পতা, বুজাবুজি কৰা, সময় দিয়া আছিল। এতিয়া কেৱল “Block”, “Unfriend”, “Delete” কৰি দিয়াই সহজ। এই সহজ বিচ্ছেদে মানুহক গভীৰভাৱে আহত কৰে। কাৰণ সম্পৰ্ক বাচিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টা নাই, কেৱল পলাই যোৱা সংস্কৃতি আছে। এই সংস্কৃতিয়ে মানুহক ভিতৰৰ পৰা অধিক অকলশৰীয়া কৰি তোলে।
মানুহে যেতিয়া বাৰে বাৰে এই ধৰণৰ ডিজিটেল বিচ্ছেদৰ সন্মুখীন হয়, তেতিয়া তেওঁ বিশ্বাস কৰিবলৈ ভয় খায়। “আজি কথা পাতে, কাইলৈ নোহোৱা হৈ যাব” — এই আশংকাই মনৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰি দিয়ে। যেতিয়া মন বন্ধ হয়, তেতিয়া একাকীত্ব স্থায়ী বাসিন্দা হৈ উঠে।
তথাপিও, এই অন্ধকাৰৰ মাজতো আশাৰ পোহৰ আছে। যদি আমি সচেতন হওঁ, তেন্তে ডিজিটেল যুগতো গভীৰ মানৱ সম্পৰ্ক গঢ়িব পাৰোঁ। ম’বাইল ব্যৱহাৰ কৰিও মানুহৰ সৈতে গভীৰ কথা পাতিব পাৰোঁ, যদি আমি মন দিওঁ। টেক্স্টৰ মাজতো সহানুভূতি থ’ব পাৰোঁ, যদি আমি যন্ত্ৰ নহয়, মানুহ হৈ থাকোঁ।
ডিজিটেল ডিটক্স — কিছুমান সময় স্ক্ৰিনৰ পৰা আঁতৰি থকাটো — আজিৰ যুগৰ এটা প্ৰয়োজনীয় অভ্যাস হ’ব পাৰে। সপ্তাহত কিছুমান ঘণ্টা ম’বাইল বন্ধ কৰি পৰিয়াল, বন্ধু, নিজেই নিজৰ সৈতে সময় কটোৱা — এইবোৰে একাকীত্ব ভাঙে।
প্রযুক্তিয়ে আমাৰ হাত জোৰা দিছে, কিন্তু হৃদয় জোৰা দিব নোৱাৰে। সেই কামটো মানুহেই কৰিব লাগে। যদি আমি আন এজন মানুহৰ বাবে অলপ সময়, অলপ মনোযোগ, অলপ সহানুভূতি দিব পাৰোঁ, তেন্তে এই ডিজিটেল যুগো একাকীত্বৰ নহয়, মানৱতাৰ যুগ হৈ উঠিব পাৰে। কাৰণ মানুহ কেতিয়াও নেটৱৰ্কেৰে নহয়, অনুভূতিয়ে জীয়াই থাকে।