দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ : এখন সময়োপযোগী গ্ৰন্থৰ অন্তৰালৰ কথা
ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা
মুৰব্বী, যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ
অসম ডন বস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয়
আজাৰা, গুৱাহাটী
আজিৰ পৰিৱৰ্তনশীল পৃথিৱীত ‘কেৰিয়াৰ’ৰ অৰ্থ কেৱল এখন নিয়োগপত্ৰ, এটা পদবী অথবা মাহেকীয়া দৰমহাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশ, কৰ্মবজাৰৰ পৰিৱৰ্তন, নতুন নতুন পেছাৰ সৃষ্টি, উদ্যোগৰ ৰূপান্তৰ আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত বৃদ্ধি পোৱা প্ৰতিযোগিতাই কেৰিয়াৰৰ ধাৰণাক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। এটা সময়ত শিক্ষাৰ্থীক “কি পঢ়িলা?” বুলি সোধাটোৱেই যেন যথেষ্ট আছিল; কিন্তু আজিৰ সময়ত তাৰ সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন হৈছে—“কি কৰিব পাৰা?” এই প্ৰশ্নটোৰ তাৎপৰ্য উপলব্ধি কৰি “দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ : বৃত্তি, কৰ্মসংস্থান আৰু স্বনিয়োজনৰ বিস্তৃত সুযোগ” গ্ৰন্থখন ৰচনাৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰেৰণা।
মই বিশ্বাস কৰোঁ—শিক্ষাই জ্ঞান দিয়ে, কিন্তু দক্ষতাই সেই জ্ঞানক কৰ্মক্ষমতালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। সেয়েহে আজিৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কেৱল এটা ডিগ্ৰী লাভ কৰাটো যথেষ্ট নহয়; নিজৰ আগ্ৰহ, যোগ্যতা, সামৰ্থ্য আৰু সম্ভাৱনাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰিক দক্ষতা আহৰণ কৰাটোও সমানে প্ৰয়োজনীয়। শিক্ষাৰ সৈতে দক্ষতাৰ সংযোগ ঘটিলেহে জ্ঞান বাস্তৱ জীৱনত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি আৰু নিজৰ বাবে অধিক সুদৃঢ় কেৰিয়াৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। এই চিন্তাধাৰাক কেন্দ্ৰ কৰিয়ে গ্ৰন্থখনত দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰৰ বিভিন্ন দিশ সহজ, সৰল আৰু বোধগম্যভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ চেষ্টা কৰিছোঁ।
“দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ” গ্ৰন্থখন লিখোঁতে এটা কথা বিশেষভাৱে মনত ৰাখিছিলোঁ—কেৰিয়াৰৰ পথ এটা নহয়, পথ বহুতো। আমাৰ সমাজত এতিয়াও চিকিৎসা, অভিযান্ত্ৰিক, চৰকাৰী চাকৰি, প্ৰশাসন অথবা তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ দৰে পৰম্পৰাগত আৰু জনপ্ৰিয় ক্ষেত্ৰসমূহক কেৰিয়াৰৰ মুখ্য পথ হিচাপে চোৱাৰ প্ৰৱণতা আছে। কিন্তু আধুনিক কৰ্মজগত ইয়াতকৈ বহু বেছি বিস্তৃত। উপযুক্ত দক্ষতা আৰু প্ৰশিক্ষণ থাকিলে নিৰ্মাণ, বিদ্যুৎ, যান্ত্ৰিক, অটোমোবাইল, চাহ, খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণ, তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু ডিজিটেল সেৱা, স্বাস্থ্যসেৱা, সৌন্দৰ্য আৰু সুস্থতা, পৰ্যটন, আতিথ্য, তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ, কৃষি আৰু সহযোগী খণ্ড, মুদ্ৰণ আৰু পেকেজিং, বস্ত্ৰ আৰু পোছাক, বাঁহ আৰু হস্তশিল্প, নবীকৰণযোগ্য শক্তি আদি অসংখ্য ক্ষেত্ৰতো সন্মানজনক আৰু সম্ভাৱনাময় কেৰিয়াৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। এই বিস্তৃত সম্ভাৱনাসমূহ শিক্ষাৰ্থী আৰু অভিভাৱকৰ সন্মুখলৈ অনাটোৱেই গ্ৰন্থখন ৰচনাৰ অন্যতম উদ্দেশ্য।
কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচনৰ ক্ষেত্ৰত বহু শিক্ষাৰ্থী এতিয়াও পৰীক্ষাৰ নম্বৰ, ৰেংক, সামাজিক চাপ, অভিভাৱকৰ আশা অথবা বন্ধুবৰ্গৰ পছন্দৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। কিন্তু কেৰিয়াৰ হৈছে ব্যক্তিজীৱনৰ এক দীঘলীয়া যাত্ৰা। সেয়েহে কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচনৰ সময়ত নিজৰ আগ্ৰহ, যোগ্যতা, দক্ষতা, ব্যক্তিত্ব, সামৰ্থ্য আৰু ভৱিষ্যৎ লক্ষ্যক যথোচিত গুৰুত্ব দিয়াটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। এই গ্ৰন্থখনৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলক নিজৰ ভিতৰত নিহিত সম্ভাৱনাক চিনাক্ত কৰিবলৈ আৰু আনৰ পথ অনুসৰণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ বাবে উপযুক্ত পথ বাছি ল’বলৈ উৎসাহিত কৰিব বিচাৰিছোঁ।
গ্ৰন্থখনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—বৃত্তি, কৰ্মসংস্থান আৰু স্বনিয়োজন, এই তিনিওটা সম্ভাৱনাক একেলগে বিবেচনা কৰা। মোৰ দৃষ্টিত কেৰিয়াৰৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য কেৱল চাকৰি লাভ কৰা নহয়। উপযুক্ত দক্ষতা থাকিলে কোনোবাই চাকৰি কৰিব পাৰে, কোনোবাই নিজা উদ্যোগ গঢ়িব পাৰে, কোনোবাই সেৱামূলক পেছাত আত্মনিয়োগ কৰিব পাৰে, কোনোবাই ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিব পাৰে আৰু কোনোবাই নিজৰ প্ৰতিভা বা কাৰিকৰী দক্ষতাক স্বাধীন উপাৰ্জনৰ উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে। বৰ্তমান সময়ত উদ্যোগিতা, স্বনিয়োজন, স্বাধীন পেছা আৰু দক্ষতাভিত্তিক সেৱাৰ সুযোগো দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। সেয়েহে কেৰিয়াৰক কেৱল চাকৰিমুখী দৃষ্টিভংগীৰে নহয়, কৰ্মমুখী, উদ্যোগমুখী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল জীৱন-দৃষ্টিভংগীৰেও চাবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ।
কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ প্ৰতি ইতিবাচক দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তোলাও এই গ্ৰন্থখন ৰচনাৰ অন্যতম লক্ষ্য। বিশেষকৈ আই.টি.আই. আৰু বিভিন্ন দক্ষতাভিত্তিক প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে কৰ্মসংস্থান আৰু স্বনিয়োজনৰ সুযোগৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। আমাৰ সমাজত এতিয়াও কিছুমান ক্ষেত্ৰত কাৰিকৰী বা বৃত্তিমূলক শিক্ষাক সাধাৰণ একাডেমিক শিক্ষাতকৈ কম গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ভবাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়। এই মানসিকতা সলনি কৰাটো সময়ৰ দাবী। আধুনিক উদ্যোগ, উৎপাদন, নিৰ্মাণ, বিদ্যুৎ, অটোমোবাইল, যন্ত্ৰপাতি মেৰামতি, কাৰিকৰী সেৱা, ডিজিটেল সেৱাকে ধৰি অসংখ্য ক্ষেত্ৰ দক্ষ কৰ্মীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সঠিক প্ৰশিক্ষণ, ব্যৱহাৰিক অভিজ্ঞতা আৰু সময়োপযোগী দক্ষতা থাকিলে এই ক্ষেত্ৰসমূহতো এক সুদৃঢ় আৰু সন্মানজনক কেৰিয়াৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি।
দক্ষতা বিকাশৰ সৈতে চৰকাৰী আঁচনি আৰু বিভিন্ন প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ ভূমিকাও আজিৰ সময়ত যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ। সেইবাবেই গ্ৰন্থখনত দক্ষতা বিকাশৰ বিভিন্ন সুযোগৰ প্ৰতিও দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছোঁ। মোৰ বিশ্বাস, দক্ষতা কেৱল ব্যক্তিগত কৰ্মসংস্থাপনৰ মাধ্যম নহয়; দক্ষ জনশক্তি গঢ়ি তোলাৰ জৰিয়তে ই দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এজন দক্ষ ব্যক্তিয়ে নিজৰ জীৱন সলনি কৰাৰ লগতে পৰিয়াল, সমাজ আৰু অৰ্থনীতিৰ ওপৰতো ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
গ্ৰন্থখন প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত ভাষা আৰু উপস্থাপনশৈলীৰ প্ৰতিও বিশেষ গুৰুত্ব দিছোঁ। কেৰিয়াৰ, প্ৰশিক্ষণ, দক্ষতা বিকাশ আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ দৰে তথ্যসমৃদ্ধ বিষয়সমূহ যিমান পাৰি সহজ, সৰল আৰু বোধগম্য অসমীয়া ভাষাত উপস্থাপন কৰাটোৱেই মোৰ চেষ্টা। বিশেষকৈ মাধ্যমিক আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ৰ শিক্ষাৰ্থী, অভিভাৱক আৰু কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচনৰ সন্ধিক্ষণত থকা যুৱক-যুৱতীয়ে যাতে গ্ৰন্থখনৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় দিশ-নিৰ্দেশনা সহজে লাভ কৰিব পাৰে, সেই কথা মনত ৰাখি বিষয়সমূহ সজাইছোঁ।
এখন গ্ৰন্থৰ সীমাৰ ভিতৰত কেৰিয়াৰৰ ইমানবোৰ ক্ষেত্ৰ সামৰি লওঁতে প্ৰতিটো পেছাৰ বিষয়ে সমান গভীৰতাৰে আলোচনা কৰাটো সম্ভৱ নহয়। সেয়েহে কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষণৰ নিৰ্দিষ্ট পথ, শিক্ষাগত অৰ্হতা, প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা, সম্ভাৱ্য কৰ্মক্ষেত্ৰ, আয়ৰ পৰিসৰ অথবা কেৰিয়াৰ অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে অধিক বিশদ তথ্যৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ হ’ব পাৰে। এই সীমাবদ্ধতাটো মই স্বীকাৰ কৰোঁ। অৱশ্যে গ্ৰন্থখনৰ মূল উদ্দেশ্য প্ৰতিটো পেছাৰ সম্পূৰ্ণ কাৰিকৰী বিৱৰণ দিয়া নহয়; বৰং পাঠকৰ সন্মুখত কেৰিয়াৰৰ সম্ভাৱনাৰ এখন বিস্তৃত মানচিত্ৰ মুকলি কৰা, যাতে তেওঁলোকে নিজৰ আগ্ৰহ আৰু সামৰ্থ্য অনুসৰি পৰৱৰ্তী অনুসন্ধান আৰু সিদ্ধান্তৰ পথ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। ভৱিষ্যৎ সংস্কৰণত পাঠকৰ মতামত আৰু পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ অধিক বিশদ তথ্য সংযোজন কৰাৰ সুযোগ থাকিব বুলি আশা কৰোঁ।
মোৰ বাবে “দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ” কেৱল এখন কেৰিয়াৰ-গাইড নহয়; ই কেৰিয়াৰ সম্পৰ্কে আমাৰ পৰম্পৰাগত চিন্তাধাৰাক কিছু পৰিমাণে নতুন দৃষ্টিভংগীৰে চোৱাৰ এক প্ৰয়াস। মই বিশ্বাস কৰোঁ—ডিগ্ৰী আমাৰ যোগ্যতাৰ পৰিচয় হ’ব পাৰে, কিন্তু দক্ষতা হৈছে সেই যোগ্যতাক কৰ্মক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ কৰাৰ শক্তি। নিজৰ হাতৰ কাম, কাৰিকৰী জ্ঞান, সৃষ্টিশীলতা, বিশ্লেষণী চিন্তা, যোগাযোগৰ ক্ষমতা আৰু সমস্যাৰ সমাধানৰ সামৰ্থ্যক উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণৰ সৈতে সংযোগ কৰিব পাৰিলে কেৰিয়াৰৰ সম্ভাৱনা বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি পায়।
আজিৰ যুৱসমাজে কেৱল চাকৰি বিচৰা নাই; তেওঁলোকে দক্ষতা, উদ্যোগ, স্বাধীন কৰ্মসংস্থান আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰো সন্ধান কৰিছে। এই পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশত শিক্ষাৰ্থীক কেৱল “কি পঢ়িব?” বুলি সোধাৰ পৰিৱৰ্তে “কি শিকিব?”, “কি কৰিব পাৰিব?” আৰু “নিজৰ দক্ষতাৰে কেনেকৈ নিজৰ ভৱিষ্যৎ গঢ়িব?”—এই প্ৰশ্নসমূহৰ সন্মুখীন কৰোৱাটো অধিক প্ৰয়োজনীয় বুলি অনুভৱ কৰোঁ। এই গ্ৰন্থখন সেই চিন্তাৰেই এক ক্ষুদ্ৰ প্ৰয়াস।
মই আশা কৰোঁ, এই গ্ৰন্থখন পঢ়ি কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে হয়তো নিজৰ বাবে নতুন এটা কেৰিয়াৰ পথৰ সন্ধান পাব; কোনো অভিভাৱকে হয়তো সন্তানৰ কেৰিয়াৰ সম্পৰ্কে অধিক মুক্ত আৰু বাস্তৱসন্মতভাৱে ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰিব; কোনো যুৱক-যুৱতীয়ে হয়তো নিজৰ ইতিমধ্যে থকা দক্ষতাক কৰ্মসংস্থান বা স্বনিয়োজনৰ সুযোগলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ সাহস পাব। তেনে কোনো ইতিবাচক পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা যদি এই গ্ৰন্থখনে কৰিব পাৰে, তেন্তে মোৰ এই প্ৰয়াস সাৰ্থক হোৱা বুলি অনুভৱ কৰিম।
শেষত মই এই কথাই ক’ব বিচাৰোঁ—কেৰিয়াৰ বাছনি কেৱল এটা পেছা বাছনি নহয়; ই নিজৰ জীৱনৰ দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত। সেই সিদ্ধান্ত যাতে কেৱল নম্বৰ, ৰেংক, সামাজিক চাপ বা আনৰ অনুকৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে, বৰং নিজৰ আগ্ৰহ, যোগ্যতা, দক্ষতা, সামৰ্থ্য আৰু ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গ্ৰহণ কৰা হয়—এই সচেতনতা সৃষ্টি কৰাই এই গ্ৰন্থখনৰ মূল উদ্দেশ্য। “দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ : বৃত্তি, কৰ্মসংস্থান আৰু স্বনিয়োজনৰ বিস্তৃত সুযোগ”ৰ জৰিয়তে মই সেই দিশত এক সৰু কিন্তু অৰ্থপূৰ্ণ পদক্ষেপ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ।
মোৰ আশা—এই গ্ৰন্থখন শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কেৰিয়াৰ নিৰ্বাচনৰ সহায়ক, অভিভাৱকৰ বাবে এক দিশদৰ্শক আৰু যুৱসমাজৰ বাবে দক্ষতা, কৰ্মসংস্থান আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ এক প্ৰেৰণাৰ উৎস হৈ উঠক।
“দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ : বৃত্তি, কৰ্মসংস্থান আৰু স্বনিয়োজনৰ বিস্তৃত সুযোগ” গ্ৰন্থখনৰ প্ৰকাশক হৈছে অনন্ত হাজৰিকা, বনলতা, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী–১। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম সংস্কৰণ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬ত প্ৰকাশিত হৈছে। ১৯২ পৃষ্ঠাৰ এই গ্ৰন্থখনৰ মূল্য ২২০ টকা। ‘দক্ষতাভিত্তিক কেৰিয়াৰ’ গ্ৰন্থখন অনলাইনত ক্ৰয় কৰিবলৈ বনলতা, গুৱাহাটীৰ সৈতে হোৱাটছএপ: ৯৪৩৫০৪৪৭৯৯ নম্বৰত যোগাযোগ কৰিব পাৰে।