ক্ৰোধ: মানুহৰ এক আত্মঘাতী পথ
জ্যোতিমণি মাহত্ব,
যোৰহাট বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ
স্নাতক দ্বিতীয় ষাণ্মাসিকৰ ছাত্ৰী, গণিত বিভাগ
অসমীয়া সমাজত এটা অতি প্ৰচলিত আৰু গভীৰ অৰ্থবহ প্ৰবচন আছে— “খঙ নামে চণ্ডাল”। চণ্ডাল শব্দৰ অৰ্থ হৈছে যি অতি নিষ্ঠুৰ, দয়াহীন আৰু ধ্বংসকাৰী। খঙকো ঠিক তেনেদৰেই মানুহৰ মনৰ ভিতৰত থকা এক নিষ্ঠুৰ চণ্ডালৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। খং মানুহৰ এটা স্বাভাৱিক আৱেগ হ’লেও, ইয়াৰ অতিমাত্ৰা প্ৰকোপে মানুহৰ বিবেক, বুদ্ধি আৰু মনুষ্যত্বক সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰাস কৰি পেলায়। যেতিয়া এজন মানুহৰ মনত খঙৰ উদয় হয়, তেতিয়া তেওঁ নিজৰ হিতাহিত জ্ঞান হেৰুৱাই পেলায় আৰু এজন চণ্ডালৰ দৰেই হিংস্ৰ তথা ধ্বংসাত্মক হৈ পৰে।
মানৱ জীৱনৰ আটাইতকৈ সুন্দৰ দিশটো হৈছে পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক। পৰিয়ালৰ সদস্য, জীৱন সংগী, প্ৰেমিক-প্ৰেমিকা বা অন্তৰংগ বন্ধু—এই বিশেষ ব্যক্তিসকলক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই আমাৰ আৱেগিক জগতখন গঢ়ি উঠে। কিন্তু যি যিমান আপোন, তেওঁৰ সৈতে মতানৈক্য বা কাজিয়া হোৱাৰ সম্ভাৱনাও সিমানেই বেছি। সম্পৰ্ক থাকিলে খং-অভিমান হোৱাটো একেবাৰে স্বাভাৱিক, কিন্তু বৰ্তমান সময়ত এই কাজিয়াবোৰে এক জটিল আৰু ভয়াৱহ ৰূপ ধাৰণ কৰা দেখা গৈছে। ইয়াৰ মূল কাৰণ হৈছে— বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ মাজত বৃদ্ধি পোৱা ‘কোনেও কাৰো ওচৰত তল পৰিব নিবিচাৰা’ মানসিকতা।মনস্তত্ত্ববিদসকলৰ মতে, প্ৰিয়জনৰ সৈতে হোৱা তৰ্কত হাৰ মানিব নোখোজাৰ আঁৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হেঙাৰখন হৈছে মানুহৰ অহংকাৰ । কাজিয়া এখন আৰম্ভ হোৱাৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে মূল সমস্যাটো পিছ পৰি ৰয় আৰু দুয়ো পক্ষৰ বাবে নিজৰ অহংকাৰ ৰক্ষা কৰাটোৱেই প্ৰধান যুদ্ধ হৈ পৰে। “মই কিয় প্ৰথমে কথা পাতিম?”, “মই কিয় ক্ষমা বিচাৰিম ?”, “ভুল মোৰ নাছিল”— এনেধৰণৰ ভাবধাৰাই মন মগজু আৱৰি ধৰে।
খঙ নামে চণ্ডাল” এই কথাফাঁকি কেৱল এটা প্ৰবাদ হৈ থকা নাই, ইয়াৰ ভয়াৱহ বাস্তৱ প্ৰমাণ আমি দৈনিক দেখিবলৈ পাওঁ। সামান্য পথ দুৰ্ঘটনা, মাটি-বাৰীৰ বিবাদ বা অতি তুচ্ছ কথাক লৈ হোৱা ক্ৰোধৰ বাবে এজনে আনজনক হত্যা কৰিবলৈকো কুণ্ঠাবোধ নকৰা হৈছে। ক্ষন্তেকীয়া খঙৰ বশৱৰ্তী হৈ কৰা অপৰাধৰ বাবে বহু শ্ৰদ্ধেয় ব্যক্তিয়ে বা উদীয়মান যুৱকে গোটেই জীৱন কাৰাগাৰৰ অন্ধকাৰত কটাবলগীয়া হৈছে। আনহাতে, চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মতেও অত্যধিক খঙে মানুহৰ শৰীৰ ভিতৰৰ পৰা ক্ষয় কৰে। ই উচ্চ ৰক্তচাপ, হৃদৰোগ আৰু চৰম মানসিক অৱসাদ মাতি আনে।
যিহেতু খং মানুহৰ মনৰে এটা অংশ, ইয়াক সমাজৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে মচি পেলোৱা সম্ভৱ নহয়। কিন্তু সঠিক অভ্যাস আৰু আত্ম-নিয়ন্ত্ৰণৰ দ্বাৰা এই চণ্ডালটোক শৃঙ্খলিত কৰি ৰাখিব পৰা যায়। ক্ৰোধৰ সময়ত তৎক্ষণাত কোনো প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ নকৰি কিছু সময় সম্পূৰ্ণ মৌন হৈ থকা বা স্থান পৰিৱৰ্তন কৰাটোৱেই বুদ্ধিমত্তাৰ পৰিচায়ক। তৰ্ক তীব্ৰতৰ হ’লে নিজক প্ৰশ্ন কৰা উচিত— “এই খঙৰ শেষ পৰিণাম কি হ’ব?” কাৰণ খঙত জিকি যোৱাটো আচলতে জিকা নহয়, বৰঞ্চ নিজৰ ব্যক্তিত্বৰ চৰম পৰাজয়হে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু ইতিহাসৰ বুকুলৈ চালে দেখা যায় যে ক্ৰোধ আৰু জেদৰ বাবেই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ধ্বংসলীলাসমূহ সংঘটিত হৈছে। ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উদাহৰণ হৈছে মহাকাব্য ‘মহাভাৰত’। মহাভাৰতৰ সমগ্ৰ যুদ্ধখনৰ মূলতে আছিল ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পুত্ৰ দুৰ্যোধনৰ চৰম ক্ৰোধ, ঈৰ্ষা আৰু অহংকাৰ। পাণ্ডৱৰ ঐশ্বৰ্য্য দেখি দুৰ্যোধনৰ মনত যি ক্ৰোধাগ্নিৰ সৃষ্টি হৈছিল, সিয়েই কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধৰ সূচনা কৰিছিল। খঙৰ বশৱৰ্তী হৈয়েই দুৰ্যোধনে পাণ্ডৱক বেজিৰ আগটোৰ সমানো মাটি এৰি নিদিওঁ বুলি জেদ ধৰিছিল। আনকি ক্ৰোধৰ বাবেই তেওঁ কৃষ্ণৰ দৰে শান্তিদূতৰ প্ৰস্তাৱকো প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিণাম কি হ’ল? সমগ্ৰ কুৰু বংশ নিপাত হ’ল, লাখ লাখ যোদ্ধা মৰিল আৰু অৱশেষত দুৰ্যোধনৰো কৰুণ মৃত্যু হ’ল। ক্ৰোধে কেৱল ধ্বংসহে মাতি আনে, ইয়াৰ অন্য কোনো পৰিণাম হ’ব নোৱাৰে— মহাভাৰতৰ এই শিক্ষাই আজিৰ আধুনিক সমাজৰ বাবেও সমানেই প্ৰযোজ্য।
মহাভাৰতৰ দুৰ্যোধনৰ দৰে চৰিত্ৰই আমাক সকীয়াই দিয়ে যে ক্ৰোধে মানুহৰ সৰ্বস্ব কাঢ়ি নিয়ে। সংসাৰত খং দেখুৱাই কাৰোবাক আঁতৰাই পঠোৱাটো সহজ, কিন্তু হেৰাই যোৱা আপোন মানুহজনক বা সময়খিনিক আকৌ বিচাৰি পোৱা নাযায়। সেয়েহে, আমাৰ মনৰ ভিতৰত থকা এই ক্ৰোধ নামৰ চণ্ডালটোক জ্ঞান, ধৈৰ্য্য আৰু ক্ষমাশীলতাৰ শিকলিৰে বান্ধি ৰখা যুগুত। তেতিয়াহে এখন সুস্থ, শান্তিময় সমাজ আৰু এটি সুন্দৰ ভৱিষ্যত গঢ়ি তোলা সম্ভৱ হ’ব।
কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধ আচলতে প্ৰতিজন মানুহৰ মনৰ ভিতৰতে দৈনিক চলি থাকে। আমাৰ মনৰ দুৰ্যোধনৰূপী ক্ৰোধটোক যদি আমি বিবেকৰূপী শ্ৰীকৃষ্ণৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰোঁ, তেন্তে আমাৰ জীৱনৰ সুখ-শান্তিও কুৰুক্ষেত্ৰৰ দৰেই ধ্বংসস্তূপত পৰিণত হ’ব। সংসাৰত খং দেখুৱাই কাৰোবাক নিজৰ পৰা আঁতৰাই পঠোৱাটো অতি উজু, কিন্তু হেৰাই যোৱা আপোন মানুহজনক বা অতীতৰ সোণালী সময়খিনিক হাজাৰ চেষ্টা কৰিও আকৌ ঘূৰাই পোৱা নাযায়। গতিকে, সমাজ আৰু ব্যক্তিক বিপন্ন কৰা এই ‘চণ্ডাল’টোক ধৈৰ্য্য, সহনশীলতা আৰু ক্ষমাশীলতাৰ শিকলিৰে বান্ধি ৰখাটো আজিৰ সময়ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰয়োজন। তেতিয়াহে এখন সুস্থ, শান্তিময় সমাজ আৰু এটি সুন্দৰ ভৱিষ্যত গঢ়ি তোলা সম্ভৱ হ’ব।