ৰোমিও আৰু জুলিয়েট—প্ৰেম আৰু বেদনা
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
বৰপেটা, হাউলী
উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়াৰৰ অমৰ নাটক Romeo and Juliet বিশ্ব সাহিত্যত প্ৰেম আৰু বেদনাৰ এক অতুলনীয় নিদৰ্শন হিচাপে স্বীকৃত। এই নাটকখন কেৱল দুজন যুৱ প্ৰেমিকৰ কৰুণ কাহিনী নহয়; ইয়াত সমাজিক বৈৰিতা, পৰিয়ালৰ অহংকাৰ, ভাগ্যৰ নিষ্ঠুৰতা আৰু মানুহৰ অত্যাচাৰত লোৱা সিদ্ধান্তৰ ভয়ংকৰ পৰিণাম একেলগে প্ৰতিফলিত হৈছে। প্ৰেমৰ কোমল অনুভূতি আৰু মৃত্যুৰ নিষ্ঠুৰ বাস্তৱতাই এই কাহিনীক যুগ যুগ ধৰি পাঠক আৰু দৰ্শকৰ হৃদয়ত অমৰ কৰি ৰাখিছে।
নাটকৰ পটভূমি ইটালীৰ ভেৰোনা নগৰ। এই নগৰত মন্টেগু আৰু কেপুলেট নামৰ দুটা অভিজাত পৰিয়াল বহুদিন ধৰি ইজনে আনজনৰ সৈতে শত্ৰুতাত লিপ্ত। এই শত্ৰুতাই কেৱল দুটা পৰিয়ালক নহয়, সম্পূৰ্ণ নগৰখনকেই অশান্ত কৰি ৰাখিছে। শ্বেইকছপীয়াৰে নাটকৰ আৰম্ভণিতেই দৰ্শকক জনাই দিয়ে যে এই দুজন প্ৰেমিক “star-crossed lovers”—অর্থাৎ ভাগ্যৰ দ্বাৰা আগতেই দুখীয়া অন্তৰালৈ ঠেলি দিয়া। এই প্ৰস্তাৱনাই কাহিনীৰ ওপৰত এক গভীৰ বিষাদৰ ছাঁ পেলায়।
ৰোমিও প্ৰথমে ৰোজালিন নামৰ এজনী ছোৱালীৰ প্ৰেমত ব্যর্থ হৈ বিষণ্ণ মনোভাৱে দিন কটায়। বন্ধু বেনভলিও আৰু মাৰ্কুচিওৰ সৈতে কেপুলেট পৰিয়ালৰ নাচ-গানৰ সভাত ছদ্মবেশেৰে প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়তে তাৰ জীৱনৰ দিশ ঘূৰি যায়। সেই সভাতেই সি জুলিয়েটক দেখা পায় আৰু মুহূৰ্ততে তাৰ হৃদয় জয় কৰে। জুলিয়েটো ৰোমিওৰ সৌজন্য আৰু মধুৰ কথাত মুগ্ধ হৈ পৰে। কিন্তু শীঘ্ৰেই দুয়োজনে উপলব্ধি কৰে যে তেওঁলোক পৰস্পৰৰ শত্ৰু পৰিয়ালৰ সন্তান। তথাপিও এই সত্যই তেওঁলোকৰ অনুভূতিত বাধা দিব নোৱাৰে; বৰঞ্চ নিষিদ্ধ প্ৰেমৰ উত্তেজনাই তেওঁলোকক আৰু অধিক ঘনিষ্ঠ কৰি তোলে।
সভাৰ পাছত ৰোমিও গোপনে কেপুলেট পৰিয়ালৰ বাগিচালৈ ঘূৰি আহে। তাত জুলিয়েটৰ সৈতে হোৱা সেই বিখ্যাত দৰ্শনত—যাক “balcony scene” বুলি কোৱা হয়—দুয়োজনে প্ৰেমৰ অঙ্গীকাৰ কৰে। এই দৃশ্যটোত শ্বেইকছপীয়াৰে প্ৰেমৰ পৱিত্ৰতা আৰু যুৱ হৃদয়ৰ আবেগ অতি সূক্ষ্মভাৱে ফুটাই তুলিছে। জুলিয়েটৰ ভাষাত সংযম আৰু বিচক্ষণতা দেখা যায়, আনহাতে ৰোমিওৰ কথাত আছে উন্মুক্ত আবেগ আৰু সাহসী সংকল্প। এই দুয়ো মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰেমক এক উজ্জ্বল কিন্তু বিপদসংকুল যাত্ৰাৰ দিশে লৈ যায়।
ফ্ৰায়াৰ লৰেন্সৰ সহায়ত দুয়োজনে গোপনে বিয়া পাতে। ফ্ৰায়াৰজনৰ আশাবাদ আছিল যে এই বিবাহে মন্টেগু আৰু কেপুলেট পৰিয়ালৰ মাজত চলি থকা বৈৰিতাৰ অন্ত পেলাব। কিন্তু মানুহৰ সদিচ্ছা সদায় ভাগ্যৰ সৈতে মিল খায় নে নাই, সেই প্ৰশ্ন ইয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠে। কাৰণ বিয়াৰ কিছু সময় পাছতেই ঘটনাবোৰ ভয়ংকৰ দিশ লয়।
ৰোমিওৰ বন্ধু মাৰ্কুচিও আৰু জুলিয়েটৰ আত্মীয় টাইবাল্টৰ মাজত হোৱা সংঘাত নাটকৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংলাপ। টাইবাল্টে ক্ৰোধত মাৰ্কুচিওক হত্যা কৰে আৰু সেই দৃশ্যই ৰোমিওৰ ধৈৰ্য ভাঙি পেলায়। যদিও সি জুলিয়েটৰ সৈতে বিয়া হোৱা বাবে টাইবাল্টক আত্মীয় হিচাপে গণ্য কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, বন্ধুৰ মৃত্যুৱে তাক প্ৰতিশোধৰ জুইত জ্বলাই তোলে। ফলস্বৰূপে সি টাইবাল্টক হত্যা কৰে আৰু এই কামৰ বাবেই ভেৰোনা নগৰৰ পৰা নিৰ্বাসিত হয়। ইয়াত শ্বেইকছপীয়াৰে দেখুৱাইছে কেনেকৈ এক মুহূৰ্তৰ ক্ৰোধে মানুহৰ সমগ্ৰ জীৱনৰ পথ সলনি কৰি পেলাব পাৰে।
ৰোমিওৰ নিৰ্বাসনে জুলিয়েটক গভীৰ বেদনাত পেলায়। সি একে সময়তে স্বামীৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু আত্মীয়ৰ মৃত্যুৰ শোক—এই দুয়োটাৰ মাজত সোমাই যায় । ইয়াৰ ওপৰত পৰিয়ালে তাক পেৰিছ নামৰ এজন সম্ভ্ৰান্ত যুৱকৰ সৈতে বিয়া দিব বিচাৰে। এই সিদ্ধান্তে জুলিয়েটৰ ওপৰত মানসিক চাপ আৰু অধিক বঢ়ায়। প্ৰেম আৰু সমাজিক কৰ্তব্যৰ মাজত সি আটাইতকৈ কঠিন সিদ্ধান্তৰ মুখামুখি হয়।
এই সংকটৰ পৰা ওলাই আহিবলৈ ফ্ৰায়াৰ লৰেন্সে জুলিয়েটক এক ঔষধ দিয়ে, যাক খালে তাই মৃত যেন দেখা যাব। পৰিকল্পনা আছিল যে এই সময়ছোৱাত ৰোমিওলৈ খবৰ পঠিয়াই তাক জনোৱা হ’ব আৰু তাৰ পিছত দুয়োজনে একেলগে ভেৰোনা ত্যাগ কৰিব। কিন্তু ভাগ্যই ইয়াতেই নিজৰ নিষ্ঠুৰ মুখ দেখুৱায়। সেই গুৰুত্বপূৰ্ণ বাৰ্তাটো ৰোমিওলৈ সময়মতে নপায়। তাৰ পৰিবৰ্তে সি জুলিয়েটৰ মৃত্যু বুলি ভবা খবৰ শুনে আৰু গভীৰ হতাশাত ডুব যায়।
প্ৰেমৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিবলৈ সাজু ৰোমিও জুলিয়েটৰ কবৰৰ ওচৰত উপস্থিত হয় আৰু বিষ পান কৰি নিজৰ জীৱন শেষ কৰে। অলপ সময় পাছতেই জুলিয়েট জাগি উঠে আৰু নিজৰ প্ৰিয়জনক মৃত অৱস্থাত দেখি সকলো আশা শেষ হোৱা অনুভৱ কৰে। সি ৰোমিওৰ খঞ্জৰে নিজেই আত্মঘাতী হয়। এই কৰুণ দৃশ্যটো নাটকৰ চৰম শিখৰ, য’ত প্ৰেমৰ শ্ৰেষ্ঠতা আৰু ভাগ্যৰ নিষ্ঠুৰতা একেলগে মিলি যায়।
এই দুজনৰ মৃত্যুৱে অৱশেষত মন্টেগু আৰু কেপুলেট পৰিয়ালক নিজৰ ভুল বুজিবলৈ বাধ্য কৰে। তেওঁলোকে উপলব্ধি কৰে যে বহু বছৰ ধৰি চলি থকা অহংকাৰ আৰু শত্ৰুতাই শেষত নিৰ্দোষ দুজন যুৱ জীৱন কাঢ়ি নিলে। প্ৰেমে যি কাম কৰিব নোৱাৰিলে, মৃত্যু সেই কাম কৰি দিলে—দুটা পৰিয়ালক মিলন ঘটালে। ইয়াতেই নাটকৰ এক কৰুণ কিন্তু গভীৰ শিক্ষা লুকাই আছে।
Romeo and Juliet কেৱল এটা প্ৰেম কাহিনী নহয়; ই সমাজৰ অন্ধ পৰম্পৰা, ক্ৰোধ, অত্যাচাৰত লোৱা সিদ্ধান্ত আৰু ভুল যোগাযোগৰ ভয়ংকৰ পৰিণাম দেখুৱায়। একে সময়তে ই দেখুৱায় যে সত্য প্ৰেম জাত-পাত, পৰিয়াল বা সমাজৰ সীমা মানি নচলে। আধুনিক যুগতো এই নাটকখন সমানেই প্ৰাসংগিক, কাৰণ আজিও বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক বাধা আৰু ভুল বুজাবুজিয়ে মানুহৰ জীৱন বিপদলৈ ঠেলি দিয়ে।
এইদৰে শ্বেইকছপীয়াৰে Romeo and Julietৰ জৰিয়তে প্ৰেমৰ সৌন্দৰ্য আৰু বেদনাৰ গভীৰতা একেলগে অংকন কৰি বিশ্ব সাহিত্যক এক অমৰ সম্পদ দি গ’ল। এই কাহিনীয়ে আমাক শিকাই যে প্ৰেম শক্তিশালী, কিন্তু ক্ৰোধ আৰু অহংকাৰ যদি নিয়ন্ত্ৰণ নকৰা যায়, তেন্তে সেয়াই শেষত ধ্বংসৰ কাৰণ হৈ উঠিব পাৰে। শ্বেইকছপীয়াৰে এই নাটকখনত প্ৰেমক কেৱল ব্যক্তিগত অনুভূতি হিচাপে নহয়, সমাজিক শক্তিৰ বিপৰীতে ধৰা এক বিদ্ৰোহী সত্তা হিচাপেও উপস্থাপন কৰিছে। ৰোমিও আৰু জুলিয়েটৰ প্ৰেম সামাজিক নিয়ম, পৰিয়ালিক শত্ৰুতা আৰু বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ কঠোৰ সিদ্ধান্তৰ বিপৰীতে এক নিস্তব্ধ প্ৰতিবাদ। দুয়ো এতিয়াও কৈশোৰ অৱস্থাত থাকোঁতেই ইমান গভীৰ অনুভূতিত জড়িত হোৱা কথাটোৱে শ্বেইকছপীয়াৰৰ দৃষ্টিভংগীত যুৱ হৃদয়ৰ সহজ-সৰলতা আৰু আবেগী স্বভাৱক প্ৰকাশ কৰে। এই আবেগে কেতিয়াবা সৌন্দৰ্য সৃষ্টি কৰে, কেতিয়াবা ভয়ংকৰ পৰিণামলৈও লৈ যায়।
নাটকখনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ভাগ্য আৰু মানুহৰ ইচ্ছাশক্তিৰ মাজৰ সংঘাত। প্ৰস্তাৱনাত উল্লেখ কৰা “star-crossed lovers” শব্দযুগলে দৰ্শকক আগতেই বুজাই দিয়ে যে এই প্ৰেমৰ শেষ সুখৰ নহ’ব। তথাপিও নাটকখনত প্ৰশ্ন উঠে—এই কৰুণ পৰিণাম কেৱল ভাগ্যৰ ফল নে মানুহৰ ভুল সিদ্ধান্ত, তাড়নাত কৰা কাম আৰু ইজনে সিজনৰ সৈতে যোগাযোগৰ অভাৱেই ইয়াৰ মূল কাৰণ? ফ্ৰায়াৰ লৰেন্সৰ পৰিকল্পনা, বাৰ্তাবাহকৰ দেৰী, ৰোমিওৰ কষ্ট, বিষ পান কৰা সিদ্ধান্ত—এই সকলোবোৰে ইঙ্গিত দিয়ে যে ভাগ্যৰ সৈতে মানুহৰ কৰ্মও এই দুখজনক অন্তৰ পিছফালে সমানেই দায়ী।
জুলিয়েটৰ চৰিত্ৰ বিশেষভাৱে লক্ষ্যণীয়। নাটকৰ আৰম্ভণিত সি এজনী আজ্ঞাকাৰী আৰু নিৰ্ভীক কন্যা হিচাপে দেখা যায়, কিন্তু কাহিনীৰ আগবাঢ়াৰ লগে লগে সি এক দৃঢ় মনোবলৰ, আত্মনির্ভৰশীল আৰু সাহসী নাৰীত পৰিণত হয়। পৰিয়ালৰ সিদ্ধান্তৰ বিপৰীতে গোপনে বিয়া পতা, সমাজৰ ভয় উপেক্ষা কৰি প্ৰেম বাছনি কৰা আৰু শেষত নিজৰ জীৱনলৈ কঠোৰ সিদ্ধান্ত লোৱা—এই সকলোবোৰে জুলিয়েটক শ্বেইকছপীয়াৰৰ অন্যতম শক্তিশালী মহিলা চৰিত্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। আনহাতে ৰোমিওৰ চৰিত্ৰত আবেগ আৰু আদৰ্শবাদ একেলগে মিলি আছে। সি গভীৰভাৱে ভাল পায়, কিন্তু সেই প্ৰেমৰ বাবেই সি ক্ষণিক ক্ৰোধত ভয়ংকৰ ভুলো কৰি বহে।
নাটকখনত সহায়ক চৰিত্ৰসমূহৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। নাৰ্চে জুলিয়েটৰ মাতৃসমতুল্য হৈ তাক স্নেহ আৰু সুৰক্ষা দিয়ে, কিন্তু পাছলৈ সি সমাজিক নিৰাপত্তাৰ কথা ভাবি পেৰিছৰ সৈতে বিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। এই ঘটনাই জুলিয়েটক সম্পূৰ্ণ একাকী কৰি তোলে। ফ্ৰায়াৰ লৰেন্স সদিচ্ছাৰে কাম কৰিলেও তেওঁৰ পৰিকল্পনাত দূৰদৰ্শিতাৰ অভাৱ আছিল, যাৰ ফলত পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যায়। মাৰ্কুচিওৰ হাস্যৰসিকতা আৰু তীক্ষ্ণ ভাষাই নাটকৰ আৰম্ভণি অংশত হালধীয়া আভা সৃষ্টি কৰিলেও, তেওঁৰ আকস্মিক মৃত্যুয়ে কাহিনীৰ গম্ভীৰতা হঠাৎ বৃদ্ধি কৰি তোলে।
শ্বেইকছপীয়াৰৰ ভাষা আৰু কাব্যিক শৈলীও এই নাটকৰ সৌন্দৰ্যৰ এক মুখ্য উপাদান। ৰোমিও আৰু জুলিয়েটৰ সংলাপত উপমা, ৰূপক আৰু ধৰ্মীয় চিত্ৰকল্পৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰথম সাক্ষাৎতেই দুয়োৰে কথোপকথন এটা সম্পূৰ্ণ ছনেটৰ আকাৰ লয়, যিয়ে তেওঁলোকৰ প্ৰেমক পৱিত্ৰ আৰু সৌম্য ৰূপত উপস্থাপন কৰে। প্ৰকৃতি, পোহৰ আৰু অন্ধকাৰৰ প্ৰতীকৰ জৰিয়তে শ্বেইকছপীয়াৰে প্ৰেম আৰু মৃত্যুক একে শাৰীত স্থাপন কৰিছে—জুলিয়েট ৰোমিওৰ বাবে সূৰ্যৰ দৰে উজ্জ্বল, কিন্তু সেই পোহৰেই শেষত অন্ধকাৰৰ সৈতে মিলি যায়।
নাটকখনৰ সামাজিক বাৰ্তাটোও গভীৰ। মন্টেগু আৰু কেপুলেট পৰিয়ালৰ বৈৰিতাই দেখুৱায় কেনেকৈ পুৰণি শত্রুতা আৰু অহংকাৰ সমাজক ধ্বংসৰ দিশলৈ লৈ যায়। কোনো স্পষ্ট কাৰণ নথকাৰ পিছতো এই শত্ৰুতা প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ চলি থাকে, আৰু শেষত নিৰ্দোষ যুৱ জীৱন বলি হয়। এই দিশটোৱে আধুনিক সমাজতো সমানেই প্ৰাসংগিক, য’ত জাতিগত, ধৰ্মীয় বা সামাজিক বিভাজনে আজিও বহুক্ষেত্ৰত সংঘাত সৃষ্টি কৰে।
এই সকলো দিশ একেলগে বিবেচনা কৰিলে দেখা যায় যে Romeo and Juliet কেবল এখন নাটক নহয়, ই মানৱ সমাজৰ গভীৰ সত্যৰ এক শিল্পসম্মত প্ৰতিফলন। প্ৰেম, ক্ৰোধ, অহংকাৰ, ভাগ্য আৰু ভুল বুজাবুজি—এই সকলো শক্তিয়ে মিলি এক এনে কাহিনী গঢ়ি তুলিছে যি যুগ যুগ ধৰি মানুহক চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰি আহিছে। এই কৰুণ অন্তৰ সত্ত্বেও নাটকখন মানুহক আশাৰ এটা শিক্ষা দিয়ে—যদি সমাজে সময়মতে অহংকাৰ আৰু বৈৰিতা ত্যাগ কৰিব পাৰে, তেন্তে হয়তো এনে ধ্বংস এৰাই চলিব পৰা যাব।নাটকখনৰ শেষ দৃশ্যত সংঘটিত হোৱা দুয়ো প্ৰেমিকৰ মৃত্যুৱে কেৱল কাহিনীটো সমাপ্ত নকৰে, ই সম্পূৰ্ণ নাটকৰ অৰ্থকেই নতুন ৰূপে উজলাই তোলে। এই কৰুণ ঘটনাই মন্টেগু আৰু কেপুলেট পৰিয়ালক নিজৰ আচৰণ আৰু অহংকাৰৰ ওপৰত পুনৰ ভাবিবলৈ বাধ্য কৰে। বহু বছৰৰ পৰা চলি থকা শত্ৰুতা হঠাতে ভাঙি পৰে, আৰু দুয়ো পৰিয়ালে শান্তিৰ পথ বাছি লয়। ইয়াত শ্বেইকছপীয়াৰে সূক্ষ্মভাৱে দেখুৱাইছে যে মানুহে বহু সময়ত জীৱিত অৱস্থাত বুজি নোপোৱা সত্যটো মৃত্যুৰ পাছতহে উপলব্ধি কৰে। প্ৰেমিকৰ আত্মবলিদানে সমাজক শিকাই দিয়ে যে অহংকাৰ আৰু হিংসাই শেষত কাকো বিজয়ী নকৰে।
এই নাটকখনৰ মূল শক্তি হৈছে ইয়াৰ বহুমুখী ব্যাখ্যা সম্ভাৱনা। কিছুমানে ইয়াক ভাগ্যৰ খেল বুলি বুজে, আন কিছুমানে ইয়াত মানুহৰ কষ্টত লোৱা সিদ্ধান্ত আৰু ভুল যোগাযোগকেই মূল দোষী হিচাপে দেখে। এই দ্বৈত দৃষ্টিভংগীয়ে নাটকখনক আৰু অধিক গভীৰ কৰি তোলে। শ্বেইকছপীয়াৰে কোনো এক পক্ষক সম্পূৰ্ণ দায়ী নকৰাকৈ দৰ্শকক নিজে সিদ্ধান্ত ল’বলৈ এৰি দিয়ে—এই কৰুণ অন্তৰ বাবে ভাগ্য দায়ী নে সমাজিক কাঠামো আৰু মানুহৰ আচৰণেই মূল কাৰণ?
নাটকখনত সময়ৰ ভূমিকাও গুৰুত্বপূৰ্ণ। সকলো ঘটনা অতি কম সময়ৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়—কেইদিনমানৰ ভিতৰতে প্ৰেম, বিয়া, সংঘাত, নিৰ্বাসন আৰু মৃত্যু। এই দ্ৰুতগতিয়ে কাহিনীৰ নাটকীয়তা বৃদ্ধি কৰে আৰু দেখুৱায় যে আবেগত লোৱা সিদ্ধান্তে কিমান ডাঙৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যুৱ হৃদয়ৰ অস্থিৰতা আৰু সমাজিক নিয়মৰ কঠোৰতা একেলগে মিলি এই দুখজনক পৰিণাম গঢ়ি তোলে।
সাহিত্যিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা চালে, Romeo and Juliet শ্বেইকছপীয়াৰৰ প্ৰাথমিক যুগৰ নাটক হ’লেও ইয়াত তেওঁৰ কাব্যিক শক্তি সম্পূৰ্ণ ৰূপে প্ৰকাশ পাইছে। উপমা, ৰূপক, প্ৰতীক আৰু শব্দৰ সংগীতে নাটকখনক এক অনন্য সৌন্দৰ্য দিছে। প্ৰেমৰ দৃশ্যসমূহত ব্যৱহৃত কোমল চিত্ৰকল্প আৰু মৃত্যুৰ সময়ত থকা কঠোৰ শব্দাবলীয়ে নাটকখনৰ আবেগিক বিস্তাৰক আৰু অধিক তীব্ৰ কৰি তোলে। পোহৰ আৰু অন্ধকাৰ, দিন আৰু ৰাতি, জীৱন আৰু মৃত্যু—এই বিপৰীত প্ৰতীকৰ জৰিয়তে শ্বেইকছপীয়াৰে প্ৰেম আৰু বেদনাৰ দ্বৈত ৰূপ চিত্ৰিত কৰিছে।
আধুনিক যুগত এই নাটকখন কিয় এতিয়াও পাঠ কৰা হয় আৰু মঞ্চস্থ কৰা হয়, সেই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ ইয়াৰ ভিতৰতেই নিহিত। সমাজিক বিভাজন, পৰিয়ালৰ অহংকাৰ, প্ৰজন্মগত সংঘাত আৰু প্ৰেমৰ স্বাধীনতা—এই বিষয়সমূহ আজিও সমানেই প্ৰাসংগিক। যদিও সময় সলনি হৈছে, মানুহৰ আবেগ, অহংকাৰ আৰু ভুল বুজাবুজিৰ স্বভাৱ প্ৰায় একেই ৰৈ গৈছে। সেইবাবে ৰোমিও আৰু জুলিয়েটৰ কাহিনী এতিয়াও নতুন প্ৰজন্মকো স্পৰ্শ কৰি যায়।
সাৰাংশ হিচাপে ক’ব পাৰি যে Romeo and Juliet হৈছে প্ৰেমৰ সৌন্দৰ্য আৰু বেদনাৰ গভীৰতাৰ এক চিৰন্তন দলিল। ই আমাক শিকাই যে সত্য প্ৰেম শক্তিশালী হ’লেও সমাজিক অন্ধত্ব, হিংসা আৰু কষ্টত লোৱা সিদ্ধান্তৰ সন্মুখত কেতিয়াবা অসহায় হৈ পৰে। তথাপিও এই কাহিনীয়ে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা দিয়ে—যদি মানুহে অহংকাৰ আৰু শত্ৰুতা ত্যাগ কৰি সহানুভূতি আৰু বুজাবুজিৰ পথ বাছি লয়, তেন্তে হয়তো এনে ধ্বংসাত্মক পৰিণাম এৰাই চলিব পৰা যাব।
এইদৰে শ্বেইকছপীয়াৰৰ Romeo and Juliet যুগ যুগ ধৰি প্ৰেম আৰু বেদনাৰ প্ৰতীক হিচাপে বিশ্ব সাহিত্যত অমৰ হৈ উঠে।