সম্পৰ্কবোৰ এতিয়া কিয় সস্তা হৈছে?
মানুহ সামাজিক প্ৰাণী। মানুহে একেলগে জীয়াই থাকে, অনুভৱ কৰে, ভাল পায়, কষ্ট পায় আৰু সেইবোৰ ভাগ বতৰা কৰে। এই ভাগ–বতৰা কৰা প্ৰক্ৰিয়াৰ নামেই হ’ল সম্পৰ্ক। মা–দেউতা, ভাই–ভনী, বন্ধু, প্ৰেমিক–প্ৰেমিকা, স্বামী–স্ত্ৰী, শিক্ষক–ছাত্ৰ, এই সকলোবোৰেই সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন ৰূপ। কিন্তু আজিৰ যুগত আমি এক গভীৰ আৰু বেদনাদায়ক প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন— “সম্পৰ্কবোৰ এতিয়া কিয় সস্তা হৈছে?”
আগতে সম্পৰ্ক মানে আছিল দায়িত্ব, বিশ্বাস, ধৈৰ্য, ত্যাগ আৰু গভীৰতা। আজিৰ দিনত সেই সম্পৰ্কবোৰ বহু সময়ত সুবিধা, স্বাৰ্থ আৰু বিকল্পৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিছে। মানুহ সহজতে সম্পৰ্ক গঢ়ে, কিন্তু তাতোকৈও সহজতে ভাঙি পেলায়। এই পৰিবর্তনৰ কাৰণবোৰ ক’ত লুকাই আছে? ইয়াৰ প্ৰভাৱ আমাৰ সমাজ, মন আৰু ভবিষ্যতৰ ওপৰত কেনেকৈ পৰিছে— এই সকলোবোৰেই গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন।
১. আগৰ সম্পৰ্ক আৰু আজিৰ সম্পৰ্ক- আগৰ দিনত মানুহৰ জীৱন সৰল আছিল। মোবাইল নাছিল, ছচিয়েল মিডিয়া নাছিল, অসংখ্য বিকল্প নাছিল। মানুহে কম মানুহৰ লগত সম্পৰ্ক গঢ়িছিল, কিন্তু সেইবোৰ গভীৰ আছিল। বন্ধুত্ব মানে আছিল আজীৱন, বিয়া মানে আছিল দায়িত্বৰ বন্ধন, পৰিয়াল মানে আছিল আশ্ৰয়। আজিৰ যুগত, যদিও মানুহৰ চাৰিওফালে হাজাৰ হাজাৰ মানুহ আছে, তথাপিও একাকীত্ব বেছি। ফেচবুকত হাজাৰ বন্ধু, কিন্তু কষ্টত কাকো ফোন কৰিব নোৱাৰা অৱস্থা। Instagram ত হাঁহি, কিন্তু বাস্তৱত কান্দোন। এই দ্বন্দ্বই দেখুৱাইছে— সম্পৰ্কবোৰৰ গভীৰতা হ্ৰাস পাইছে।
২. ছচিয়েল মিডিয়া আৰু “বিকল্পৰ ভ্ৰম”- ছচিয়েল মিডিয়াই মানুহক এক ভ্ৰম দিছে— “তোমাৰ এতিয়া বহুত বিকল্প আছে।” যদি এটা সম্পৰ্কত সমস্যা হয়, তেতিয়া মানুহ ভাবি লয়— “এইটো নাথাকিলেও আন আছে।” আগতে মানুহে সম্পৰ্ক ঠিক ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, এতিয়া মানুহে সহজতে ত্যাগ কৰে। এই ‘বিকল্পৰ সংস্কৃতি’য়ে সম্পৰ্কক সস্তা কৰি পেলালে। য’ত চেষ্টা নাই, ধৈৰ্য নাই, সহনশীলতা নাই— তাত সম্পৰ্ক কেনেকৈ টিকি থাকিব?
৩. স্বাৰ্থবাদী চিন্তাধাৰা- আজিৰ সমাজত মানুহে প্ৰথমে নিজকে দেখে। “মোৰ লাভ কি?” এই প্ৰশ্নটোৱেই সকলো সম্পৰ্কৰ মাপকাঠি হৈ পৰিছে। যদি কোনো সম্পৰ্কে কষ্ট দিয়ে, তেতিয়া মানুহে সহজতে সলাই লয়— “এইটো মোৰ বাবে ভাল নহয়।” কিন্তু সম্পৰ্ক মানেই কেৱল সুখ নহয়; তাত দুখ, ভুল, ক্ষমা, বুজাবুজিও থাকে। স্বাৰ্থবাদে মানুহক সংবেদনশীলতাৰ পৰা দূৰ কৰি পেলালে। ফলত সম্পৰ্কবোৰ ব্যৱহাৰযোগ্য বস্তুৰ দৰে হৈ পৰিল— কাম আছে তেতিয়া ৰাখো, নাই তেতিয়া পেলাও।
৪. ধৈৰ্যৰ অভাৱ- আগতে মানুহে অপেক্ষা কৰিব জানিছিল। সম্পৰ্কত সমস্যা হ’লে সমাধান বিচাৰিছিল। আজিৰ মানুহ তৎক্ষণাত ফল বিচাৰে— প্ৰেমতো, বন্ধুত্বতো, বিয়াতো। যদি কোনো সম্পৰ্কত অলপো কষ্ট আহে, তেতিয়া মানুহে পলাই যায়। ধৈৰ্য হেৰাই যোৱাৰ লগে লগে গভীৰ সম্পৰ্কো হেৰাই গৈছে।
৫. ডিজিটেল যুগৰ নকল সংযোগ- আমাৰ আঙুলিৰ এটা স্পৰ্শতে মানুহ পোৱা যায়, কিন্তু হৃদয়ৰ সংযোগ নোহোৱা হৈছে। মেছেজ, ইমোজি, ৰিল, ষ্টেটাছ— এইবোৰে অনুভূতিৰ ঠাই লৈছে। কিন্তু অনুভূতি কেতিয়াও স্ক্ৰিনৰ মাজেৰে পূৰ্ণভাৱে বুজা নাযায়। ডিজিটেল সংযোগ বেছি হ’লেও মানৱিক সংযোগ কমি গৈছে। ফলত সম্পৰ্কবোৰ খোকলা হৈ পৰিছে।
৬. প্ৰতিযোগিতামূলক সমাজ- আজিৰ সমাজত সকলো এটা দৌৰত আছে— চাকৰি, টকা, সফলতা, নাম। এই দৌৰত মানুহে মানুহক সময় দিব নোৱাৰে। সম্পৰ্কক যত্ন লাগে, সময় লাগে, মন লাগে। কিন্তু ব্যস্ত জীৱনত মানুহে সেইবোৰ দিব নোৱাৰে। ফলত সম্পৰ্কবোৰ অমনোযোগত মৰি যায়।
৭. ভয় — আঘাত পোৱাৰ ভয়- বহু মানুহে গভীৰ সম্পৰ্কৰ পৰা পলাই থাকে, কাৰণ তেওঁলোকে আগতে আঘাত পাইছে। বিশ্বাস ভাঙিছে, মন ভাঙিছে। এই ভয়ে মানুহক সুৰক্ষিত দূৰত্বত ৰাখে। মানুহে নিজকে বচাবলৈ অনুভূতি কমাই দিয়ে। কিন্তু অনুভূতি কমালে সম্পৰ্কো সস্তা হৈ পৰে।
৮. বিয়া আৰু সম্পৰ্কৰ ব্যৱসায়ীকৰণ- আগতে বিয়া আছিল জীৱনৰ এক পবিত্ৰ বন্ধন। আজিৰ যুগত বহু সময়ত ই এটা ‘ডিল’ হৈ পৰিছে— কে কিমান আনে, কি সুবিধা আছে, কি লাভ। য’ত লাভ–লোকচানৰ হিচাপ সোমায়, তাত অনুভূতি পিছুৱাই যায়। ফলত সম্পৰ্ক ব্যৱসায়ৰ দৰে হৈ পৰে।
৯. সংবেদনশীলতাৰ অভাৱ- মানুহে এতিয়া বেছিকৈ নিজৰ কথা কয়, কিন্তু আনক শুনিব নাজানে। কোনো কষ্টত থাকিলেও মানুহে ক’ব— “মোৰো সমস্যা আছে।” সংবেদনশীলতা মানে আনৰ দুখ বুজা, অনুভৱ কৰা। সেইটো নাথাকিলে সম্পৰ্ক কাগজৰ দৰে পাতল হৈ পৰে।
১০. ফলাফল — একাকীত্বৰ সমাজ- সম্পৰ্কবোৰ সস্তা হোৱাৰ ফলত সমাজত একাকীত্ব বাঢ়িছে। মানুহে একেলগে থাকিও একা অনুভৱ কৰে। মানসিক অসুস্থতা, বিষণ্ণতা, আত্মহত্যাৰ ঘটনা বাঢ়িছে। কাৰণ মানুহৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰয়োজন — সংযোগ আৰু বুজাবুজি — সেইটো কমি গৈছে।
১১. আমি কি কৰিব পাৰোঁ?- সম্পৰ্কবোৰ পুনৰ গভীৰ কৰিবলৈ আমি সৰু সৰু পদক্ষেপ ল’ব পাৰোঁ— শুনা শিকিব লাগিব,ক্ষমা কৰিব লাগিব,সময় দিব লাগিব, মোবাইলৰ সলনি মানুহক বেছিকৈ চাব লাগিব,স্বাৰ্থৰ সলনি অনুভূতিক অগ্ৰাধিকাৰ দিব লাগিব, সম্পৰ্ক মানে নিখুঁত মানুহ নহয়; সম্পৰ্ক মানে অপূৰ্ণ মানুহে একেলগে থাকি পৰিপূৰ্ণ হ’বলৈ চেষ্টা কৰা।
“সম্পৰ্কবোৰ এতিয়া কিয় সস্তা হৈছে?” — এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ আমাৰ সমাজ, আমাৰ মন, আমাৰ জীৱনশৈলীত লুকাই আছে।
১২. কিয় মানুহে সহজতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায়- আজিৰ যুগত মানুহে সম্পৰ্ক ভাঙিবলৈ বহুতো অজুহাত পায়। আগতে সমস্যাক লৈ কথা পাতি সমাধান কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। কিন্তু এতিয়া সমস্যাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সলনি মানুহে সলাই ল’ব খোজে— “এইটো ঠিক নহ’লে আন এটা বিচাৰি ল’ম।”
মানুহে ভুল হ’লে ক্ষমা কৰিবলৈ পাহৰি গৈছে। সকলোয়ে নিখুঁত হ’ব লাগিব বুলি ভাবি লয়। কিন্তু বাস্তৱত কোনো মানুহেই নিখুঁত নহয়। যেতিয়া আমি আনৰ ভুল মানি ল’ব নোৱাৰো, তেতিয়া সম্পৰ্কবোৰ টিকি নাথাকে।
১৩. ভালপোৱা আৰু ব্যৱহাৰৰ সীমাৰেখা- বহু সম্পৰ্ক আজিকালি ভালপোৱাৰ নামত ব্যৱহাৰৰ ওপৰত টিকি থাকে। “তুমি মোৰ লগত থাকিবা যেতিয়ালৈকে তুমি মোৰ উপকাৰী।” এই মনোভাৱে সম্পৰ্কৰ পবিত্ৰতা নষ্ট কৰিছে।
ভালপোৱা মানে কেৱল লাভ লোৱা নহয়; ভালপোৱা মানে ত্যাগ, সহানুভূতি আৰু বুজাবুজি। যেতিয়া এইবোৰ নাথাকে, তেতিয়া সম্পৰ্কটো কেৱল এটা সুবিধাজনক চুক্তি হৈ পৰে।
১৪. শিশুকাল আৰু আজিৰ প্ৰজন্ম- আজিৰ শিশুসকল ডিজিটেল স্ক্ৰিনৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে। তেওঁলোকে কথা পাতিবলৈ শিকাৰ আগতেই মোবাইল ব্যৱহাৰ শিকে। ফলত অনুভূতি বুজা, মুখামুখি কথা পতা, ধৈৰ্য ধৰা— এইবোৰ কমি গৈছে। এই প্ৰজন্ম ডাঙৰ হ’লে তেওঁলোকেও সম্পৰ্কক স্ক্ৰিনৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিব— খুলি চাওঁ, বিৰক্ত হ’লে বন্ধ কৰোঁ।
১৫. পৰিয়াল ব্যৱস্থা ভাঙি যোৱা- আগতে একেলগে বহুত প্ৰজন্ম থাকিছিল। দাদা–দাদি, ককা–আইতা, মা–দেউতা, সন্তান— সকলো একে ছাঁত। এই ব্যৱস্থাই ধৈৰ্য, সহানুভূতি, সহবাস শিকাইছিল।
আজিকালি একক পৰিয়াল, ব্যস্ত জীৱন আৰু দূৰত্বই মানুহক মানুহৰ পৰা আঁতৰাই পেলালে। যেতিয়া পৰিয়ালেই দূৰ্বল হয়, তেতিয়া বাহিৰৰ সম্পৰ্কবোৰো সস্তা হৈ পৰে।
১৬. মনৰ দুখ আৰু নিস্তব্ধতা- বহু মানুহে ভিতৰত বহুত দুখ লৈ ফুৰে, কিন্তু কাকো ক’ব নোৱাৰে। কাৰণ তেওঁলোকে ভয় পায়— “কোনেও বুজি নাপাব।”
যেতিয়া মানুহে নিজৰ মন খুলি কথা ক’ব নোৱাৰে, তেতিয়া সম্পৰ্কটো কেৱল বাহিৰে বাহিৰে থাকি যায়। ভিতৰৰ সংযোগ নাথাকিলে সম্পৰ্ক মৃত হৈ পৰে।
১৭. সমাজে কি শিকাইছে?- আজিৰ সমাজে শিকাইছে— “তুমি প্ৰথম”, “নিজকে বচোৱা”, “আঘাত পোৱাৰ আগতেই আঁতৰি যাও” এইবোৰে মানুহক আত্মকেন্দ্ৰিক কৰিছে। কিন্তু সম্পৰ্ক মানে আত্মকেন্দ্ৰিকতা নহয়; সম্পৰ্ক মানে “আমি”।
১৮. সম্পৰ্ক বচাবলৈ সাহস লাগে- সম্পৰ্ক ৰাখিবলৈ সহজ নহয়। তাত কথা ক’ব লাগে, ভুল স্বীকাৰ কৰিব লাগে, কেতিয়াবা নিজৰ ইগো ত্যাগ কৰিব লাগে। এই সাহস আজিৰ বহু মানুহৰ নাই। সেইকাৰণে ভাঙি পেলোৱা সহজ, জোৰা লগোৱা কঠিন।
১৯. সম্পৰ্কত “ইগো”ৰ ভূমিকা- আজিৰ মানুহৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমস্যা হ’ল ইগো। “মই ভুল কৰিব নোৱাৰোঁ”, “তোমাকেই মোৰ ওচৰত আহিব লাগিব”, এই মনোভাৱে সম্পৰ্কক বিষাক্ত কৰি তোলে।
সম্পৰ্কত কেতিয়াবা এজনক অলপ বেছি নমা লাগে, অলপ বেছি বুজিব লাগে। কিন্তু ইগোৱে মানুহক নত হ’ব নিদিয়ে। ফলত দূৰত্ব বাঢ়ে।
২০. ক্ষমা কৰিব নজনাৰ ফল- আগতে মানুহে ক্ষমা কৰিব জানিছিল। এতিয়া মানুহে স্ক্ৰিনশট, কথা, ভুল — সকলো জমা কৰি ৰাখে। এটা ভুলেই সম্পূৰ্ণ সম্পৰ্ক শেষ কৰি পেলায়। কিন্তু কোনো মানুহেই ভুল নকৰাকৈ জীয়াই নাথাকে। ক্ষমা নাথাকিলে সম্পৰ্কো নাথাকে।
২১. মিছা আশা আৰু ৰিলেচনশ্বিপৰ কল্পনা- ছচিয়েল মিডিয়া, ফিল্ম, ৰিলছ — এইবোৰে মানুহক এখন কল্পনাৰ সম্পৰ্ক দেখুৱাইছে, য’ত সদায় সুখ, সদায় ৰোমান্স। যেতিয়া বাস্তৱ সম্পৰ্কত সমস্যা আহে, মানুহে ভাবে — “এইটো ঠিক নহয়।” কিন্তু বাস্তৱ সম্পৰ্ক মানেই কষ্টৰ মাজেৰে আগবঢ়া।
২২. কথা নকোৱা সমস্যাবোৰ- বহু সম্পৰ্ক ভাঙে কথা নকোৱাৰ বাবে। “তোমাক বেয়া লাগিলেও ক’ব নোৱাৰোঁ”, “বিবাদ হ’ব বুলি চুপ থাকোঁ”। এই নকোৱা কথাবোৰেই একদিন পাহাৰ হৈ সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায়।
২৩. মানুহে ভালপোৱাৰ পৰা বেছি ভয় পায়- ভালপোৱা মানে নিজকে উন্মুক্ত কৰা। তাত আঘাত পোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। এই ভয়তেই বহু মানুহে আধা–আধা সম্পৰ্ক ৰাখে — গভীৰ নহয়, কিন্তু একা নাথাকে। এই আধা সম্পৰ্কবোৰেই শেষত সস্তা হৈ পৰে।
২৪. সম্পৰ্ক মানে দায়িত্ব- সম্পৰ্ক মানে কেৱল অনুভূতি নহয় — ই দায়িত্ব। আন এজনৰ মনৰ যত্ন লোৱা, কষ্টত লগ দিয়া, থকাটো মানেই সম্পৰ্ক। যেতিয়া মানুহে দায়িত্বৰ পৰা পলাই যায়, তেতিয়া সম্পৰ্কটোও ভাঙে।
২৫. তথাপিও আশা আছে- যিমানেই সম্পৰ্কবোৰ সস্তা হৈছে, তথাপিও সকলো মানুহ একে নহয়। এতিয়াও কিছুমান মানুহ আছে যিয়ে গভীৰভাৱে ভাল পায়, অপেক্ষা কৰে, বিশ্বাস ৰাখে। এই মানুহবোৰেই প্ৰমাণ কৰে — সম্পৰ্ক মৰিলেও, ভালপোৱা এতিয়াও জীয়াই আছে।