শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ আৰু মহাশিৱৰাত্ৰি
জীৱনজ্যোতি গগৈ
স্নাতক চতুৰ্থ ষান্মাসিক
গোলাঘাট
ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাত ভগৱান শিৱ আৰু দেবী পাৰ্বতীৰ বিবাহ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পৌৰাণিক ঘটনা। এই মিলন কেৱল দেৱ-দেৱীৰ বৈবাহিক সম্পৰ্ক নহয়, বৰঞ্চ ই চেতনা আৰু শক্তিৰ একতাৰ প্ৰতীক। বহু বিশ্বাস অনুসাৰে এই পৱিত্ৰ বিবাহ মহাশিৱৰাত্ৰিৰ নিশাই সংঘটিত হৈছিল। সেইবাবেই মহাশিৱৰাত্ৰি উৎসৱত শিৱ-পাৰ্বতীৰ উপাসনা বিশেষ গুৰুত্ব সহকাৰে কৰা হয়।
শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ পৰিচয়- শিৱক হিন্দু ধৰ্মত ত্ৰিদেৱৰ অন্যতম সদস্য হিচাপে ধৰা হয়—ব্ৰহ্মাই সৃষ্টিকৰ্তা, বিষ্ণু পালনকৰ্তা আৰু শিৱ সংহাৰক তথা পুনৰসৃষ্টিৰ পথ প্ৰদৰ্শক। তেওঁ তপস্যা, বৈৰাগ্য আৰু যোগ সাধনাৰ প্ৰতীক। আনহাতে পাৰ্বতী হৈছে শক্তিৰ অৱতাৰ, যাক উমা, গৌৰী, শৈলজা আদি নামেও জনা যায়। তেওঁ হিমালয়ৰ ৰজা হিমৱন্ত আৰু ৰাণী মেনকাৰ কন্যা বুলি পৌৰাণিক গ্ৰন্থসমূহত উল্লেখ আছে।
শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ মিলন মানে হৈছে স্থিৰ চেতনাৰ সৈতে সৃষ্টিশীল শক্তিৰ মিলন—যাৰ ফলত বিশ্বৰ গতি অব্যাহত থাকে বুলি দৰ্শনত কোৱা হয়।
পাৰ্বতীৰ তপস্যা আৰু শিৱ লাভ- পুৰাণ অনুসাৰে পাৰ্বতীয়ে শিৱক স্বামী হিচাপে লাভ কৰাৰ বাবে কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল। পূৰ্বজন্মত তেওঁ সতী আছিল আৰু দক্ষযজ্ঞত আত্মবিলোপ কৰাৰ পিছত পুনৰ জন্ম লৈ পাৰ্বতী ৰূপে শিৱক পুনৰ লাভ কৰিবলৈ সংকল্প কৰে। তেওঁ বহু বছৰ পাহাৰত বাস কৰি উপবাস, ধ্যান আৰু সংযমৰ মাধ্যমেৰে শিৱক সন্তুষ্ট কৰে।
এই কাহিনীয়ে ধৈৰ্য, নিষ্ঠা আৰু আত্মসংযমৰ শিক্ষা দিয়ে—যি গুণসমূহ মহাশিৱৰাত্ৰিৰ ৰীতি-নীতিতো স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হয়।
বিবাহৰ পৌৰাণিক বৰ্ণনা- শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ এক মহাজাগতিক অনুষ্ঠান হিচাপে বৰ্ণিত। সকলো দেৱতা, ঋষি-মুনী আৰু গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাই এই বিবাহত অংশ লৈছিল বুলি কোৱা হয়। শিৱৰ বৈৰাগ্যময় ৰূপ—ভস্মলিপ্ত দেহ, জটা-মুকুট, নাগভূষণ—প্ৰথমতে পাৰ্বতীৰ মাতৃ মেনকাৰ চিন্তাৰ কাৰণ হৈছিল, কিন্তু শিৱৰ মহিমা উপলব্ধি কৰি শেষত এই বিবাহত সহমত প্ৰকাশ কৰে।
এই বিবাহে সমাজলৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাৰ্তা দিয়ে—বাহ্যিক ৰূপতকৈ অন্তৰৰ গুণ, ত্যাগ আৰু মহত্ব অধিক মূল্যবান।
মহাশিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে সম্পৰ্ক- বহু জনবিশ্বাস অনুসাৰে শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ মহাশিৱৰাত্ৰিৰ নিশাই হৈছিল। সেইবাবেই এই দিনা শিৱৰ লগতে পাৰ্বতীৰো পূজা কৰা হয়। কিছুমান অঞ্চলত মহাশিৱৰাত্ৰিৰ দিনা বিশেষভাৱে “শিৱ-বিবাহ” নাট্যৰূপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয় বা মন্দিৰত প্ৰতীকী বিবাহো অনুষ্ঠিত হয়।
এই উৎসৱে ভক্তসকলক সংসাৰিক জীৱন আৰু আধ্যাত্মিক সাধনাৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ প্ৰেৰণা দিয়ে—যেনে শিৱ তপস্যাত লীন হৈয়ো সংসাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।
শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলনক হিন্দু দৰ্শনত ‘শিৱ-শক্তি তত্ত্ব’ বুলি কোৱা হয়। শিৱ হৈছে নিৰাকাৰ চেতনা আৰু পাৰ্বতী হৈছে সেই চেতনাক গতিশীল কৰা শক্তি। এই দুয়োৰ মিলনেই সৃষ্টিৰ কাৰণ। সেয়ে মহাশিৱৰাত্ৰি কেৱল উৎসৱ নহয়, ই মানুহক নিজৰ ভিতৰৰ স্থিৰতা (শিৱ) আৰু সক্ৰিয়তা (শক্তি) একত্ৰিত কৰাৰ আহ্বান জনায়।
সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক প্ৰভাৱ- শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ ভাৰতীয় শিল্প, সাহিত্য, নৃত্য আৰু নাট্যত বহুবাৰ চিত্ৰিত হৈছে। কথাকলি, ভৰতনাট্যম, সত্ৰীয়া নৃত্য আদিতো এই কাহিনীৰ ৰূপায়ণ দেখা যায়। অসমৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতিতো শিৱ-পাৰ্বতীৰ চৰিত্ৰসমূহ ভাওনাত কেতিয়াবা উপস্থাপন কৰা হয়।
এই কাহিনীয়ে দাম্পত্য জীৱনত বিশ্বাস, সহনশীলতা আৰু পৰস্পৰৰ প্রতি সমৰ্পণৰ আদৰ্শ প্ৰদৰ্শন কৰে।
আধুনিক যুগত প্ৰাসঙ্গিকতা- আজিৰ সমাজতো শিৱ-পাৰ্বতীৰ কাহিনী অনুপ্ৰাণনীয়। পাৰ্বতীৰ অধ্যৱসায়, আত্মবিশ্বাস আৰু লক্ষ্যত স্থিৰতাই বিশেষকৈ নবপ্ৰজন্মক অনুপ্ৰাণিত কৰে। আনহাতে শিৱৰ সংযম আৰু দায়িত্ববোধে আধ্যাত্মিকতা আৰু সংসাৰিক কৰ্তব্যৰ মাজত সামঞ্জস্য ৰক্ষা কৰাৰ পাঠ দিয়ে।
শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ আৰু মহাশিৱৰাত্ৰি একে সূত্ৰত গাথ খাই থকা ধৰ্মীয় আৰু দাৰ্শনিক ধাৰণা। এই বিবাহে চেতনা আৰু শক্তিৰ ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে, আৰু মহাশিৱৰাত্ৰিয়ে সেই ঐক্য উপলব্ধি কৰাৰ এক পৱিত্ৰ সুযোগ দিয়ে। ভক্তসকলৰ বাবে এই উৎসৱ কেৱল পূজা-পাঠৰ দিন নহয়; ই আত্মসংযম, ধৈৰ্য, সমৰ্পণ আৰু আধ্যাত্মিক উন্নতিৰ এক মহৎ উৎসৱ হিচাপে যুগে যুগে মানৱ সমাজক পথ দেখুৱাই আহিছে।
শাস্ত্ৰীয় উল্লেখ আৰু ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ- শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহৰ কাহিনী মূলতঃ শিৱপুৰাণ, স্কন্দপুৰাণ আৰু লিঙ্গপুৰাণ আদিত পোৱা যায়। এই গ্ৰন্থসমূহত পাৰ্বতীৰ তপস্যা, কামদেৱৰ দহন আৰু দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাৰ ফলত শিৱৰ সংসাৰিক জীৱন গ্ৰহণৰ কাহিনী বিস্তৃত ৰূপে বৰ্ণিত হৈছে। এই বিৱৰণসমূহে শিৱক কেৱল সংহাৰক নহয়, বৰঞ্চ কৰুণাময় গৃহস্থ হিচাপেও প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
এই শাস্ত্ৰীয় পৰম্পৰাই মহাশিৱৰাত্ৰিক শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলনৰ স্মৃতি-দিবস হিচাপে মান্যতা প্ৰদান কৰিছে বুলি বহু ভক্ত বিশ্বাস কৰে।
লোকপৰম্পৰা আৰু জনবিশ্বাস- ভাৰতৰ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহক লৈ বহু লোককথা প্ৰচলিত আছে। কিছুমান ঠাইত কোৱা হয় যে এই নিশা দেৱতাসকলেও শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলন উদযাপন কৰে, আৰু সেইবাবেই মন্দিৰত নিশিজাগৰণ কৰি ভক্তসকলে আনন্দ প্ৰকাশ কৰে। গ্ৰাম্য সমাজত এই উপলক্ষে কীৰ্তন, ভাওনা, যাত্ৰা-পালা আদি অনুষ্ঠিত হোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়।
এই লোকবিশ্বাসসমূহে উৎসৱক সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত কৰি ৰাখে।
আঞ্চলিক উদযাপন আৰু ভাৰতীয় বৈচিত্ৰ্য- উত্তৰ ভাৰতৰ কাশী, উজ্জয়িনী, হৰিদ্বাৰ আদি তীৰ্থস্থানত মহাশিৱৰাত্ৰিৰ দিনা শিৱ-পাৰ্বতীৰ পূজা বিশেষ উৎসাহেৰে কৰা হয়। দক্ষিণ ভাৰতত নৃত্য-নাট্যৰ মাধ্যমেৰে এই কাহিনী উপস্থাপন কৰা হয়। পূৰ্বোত্তৰ ভাৰতত, বিশেষকৈ অসমত, কিছুমান শিৱমন্দিৰত এই উপলক্ষে ধৰ্মীয় আলোচনা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়।
এই আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্যই একেটা পৌৰাণিক কাহিনী কেনেকৈ বহুৰূপে জীৱন্ত হৈ আছে সেয়া দেখুৱায়।
নৈতিক শিক্ষা আৰু সামাজিক আদৰ্শ- শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহে সমাজলৈ কিছুমান গভীৰ শিক্ষা দিয়ে। পাৰ্বতীৰ অধ্যৱসায় আৰু একাগ্ৰতাই লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ প্ৰেৰণা দিয়ে। শিৱৰ দায়িত্ব গ্ৰহণে সংসাৰ আৰু তপস্যাৰ মাজত সমতা ৰক্ষা কৰাৰ আদৰ্শ আগবঢ়ায়। এই কাহিনীয়ে দাম্পত্য জীৱনত পৰস্পৰৰ প্রতি বিশ্বাস, সহনশীলতা আৰু সমৰ্পণৰ মূল্য বুজাই।
ধৰ্মীয় উৎসৱ হিচাপে মহাশিৱৰাত্ৰিৰ বিস্তাৰ- সময়ৰ লগে লগে মহাশিৱৰাত্ৰি কেৱল পৌৰাণিক স্মৃতিত সীমাবদ্ধ নহৈ সৰ্বভাৰতীয় উৎসৱত পৰিণত হৈছে। আধুনিক যুগত যোগ-ধ্যান শিবিৰ, সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচী আৰু পৰিবেশ সংৰক্ষণৰ অভিযানো এই উৎসৱৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। এইবোৰে শিৱ-পাৰ্বতীৰ কাহিনীৰ নৈতিক শিক্ষাক নতুন ৰূপত আগবঢ়াই।
শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ আৰু মহাশিৱৰাত্ৰি কেৱল পৌৰাণিক কাহিনী নহয়; ই ভাৰতীয় দৰ্শন, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক মূল্যবোধৰ এক গভীৰ প্ৰতিফলন। এই মিলনে চেতনাৰ সৈতে শক্তিৰ ঐক্য প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আৰু মহাশিৱৰাত্ৰিয়ে সেই ঐক্য উপলব্ধি কৰাৰ এক আধ্যাত্মিক সুযোগ প্ৰদান কৰে। শাস্ত্ৰীয় পৰম্পৰা, লোকবিশ্বাস, আঞ্চলিক সংস্কৃতি আৰু আধুনিক সমাজ—সকলো স্তৰত এই কাহিনীয়ে আজিও মানুহক সংযম, ধৈৰ্য আৰু সহনশীলতাৰ পথ দেখুৱাই আহিছে।হিন্দু দৰ্শনত শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ কেৱল পৌৰাণিক ঘটনাত সীমাবদ্ধ নহয়; ই এক গভীৰ তাত্ত্বিক সংকেত বহন কৰে। শিৱক ধৰা হয় নিৰাকাৰ, নিস্তব্ধ, চিৰন্তন চেতনাৰ প্ৰতীক হিচাপে—যাক কেতিয়াবা “পুৰুষ তত্ত্ব” বুলি কোৱা হয়। আনফালে পাৰ্বতী বা শক্তি হৈছে গতি, সৃজনশীলতা, প্ৰকৃতি আৰু কৰ্মশক্তিৰ আধাৰ—“প্ৰকৃতি তত্ত্ব”। এই দুয়োটাৰ মিলনে বিশ্বৰ সৃষ্টিৰ ধাৰা চলি আছে বুলি সাংখ্য, শৈৱ আৰু তান্ত্ৰিক দৰ্শনত ব্যাখ্যা কৰা হয়।
এই দৃষ্টিকোণৰ পৰা শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ মানে হৈছে মানুহৰ ভিতৰত থকা স্থিৰ মনন আৰু কৰ্মমুখী শক্তিৰ সমন্বয়। কেৱল ধ্যান বা বৈৰাগ্যেই জীৱনৰ লক্ষ্য নহয়, নতুবা কেৱল ভৌতিক কামনাত ডুবিও পূৰ্ণতা পোৱা নাযায়—এই দুয়োৰে সমতা স্থাপনেই হৈছে জীৱনৰ পূৰ্ণ বিকাশ।
মহাশিৱৰাত্ৰি আৰু যোগ-সাধনাৰ সম্পৰ্ক- মহাশিৱৰাত্ৰিক বহু যোগী-সন্ন্যাসীয়ে আধ্যাত্মিক জাগৰণৰ বিশেষ নিশা হিচাপে গণ্য কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নিশা শিৱ-তত্ত্বৰ প্ৰবাহ বিশেষভাৱে সক্ৰিয় হয়। যোগশাস্ত্ৰ অনুসাৰে মানুহৰ দেহত থকা কুণ্ডলিনী শক্তি ওপৰলৈ উঠিবলৈ স্থিৰতা, ধ্যান আৰু সংযমৰ প্ৰয়োজন হয়—যাক শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলনৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।
নিশিজাগৰণ, ধ্যান, উপবাস, মন্ত্রজপ—এই সকলোবোৰ আচৰণে মানুহক নিজৰ মনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰিবলৈ সহায় কৰে। বাহ্যিক ভক্তিৰ লগতে আত্মবিশ্লেষণ আৰু অন্তৰ্মুখী সাধনাই এই উৎসৱৰ মূল উদ্দেশ্য বুলি বহু সাধুকে বৰ্ণনা কৰে।
শিৱলিঙ্গ আৰু শক্তিৰ প্ৰতীকী অৰ্থ- মহাশিৱৰাত্ৰিৰ দিনা শিৱলিঙ্গ পূজা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ। দাৰ্শনিক দৃষ্টিকোণত লিঙ্গক কেৱল আকাৰিক বস্তু হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ সৃষ্টিৰ মূলতত্ত্বৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। লিঙ্গৰ সৈতে সংযুক্ত যোনীভাগ শক্তিৰ প্ৰতীক—ইয়াতো শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্য প্ৰকাশ পায়।
এই প্ৰতীকী ভাষাই মানুহক স্মৰণ কৰায় যে সকলো সৃষ্টিতেই চেতনা আৰু শক্তিৰ সমন্বয় নিহিত আছে। ই এক ধৰ্মীয় আচাৰৰ লগতে দাৰ্শনিক বোধকো বহন কৰে।
সাহিত্যত শিৱ-পাৰ্বতীৰ কাহিনীৰ বিস্তাৰ- সংস্কৃত সাহিত্যত কালিদাসৰ কুমাৰসম্ভৱম্ মহাকাব্যত পাৰ্বতীৰ তপস্যা আৰু শিৱৰ সৈতে মিলনৰ কাব্যিক বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইয়াত পাৰ্বতীৰ অধ্যৱসায়, প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য আৰু শিৱৰ তপস্যাৰ গম্ভীৰতা অত্যন্ত সুকৌশলে ফুটাই তোলা হৈছে।
পুৰাণসমূহৰ বাহিৰেও বহু আঞ্চলিক ভাষাৰ কাব্য, লোকগাথা আৰু নাট্যৰূপত এই কাহিনী প্ৰচাৰিত হৈছে। অসমীয়া লোকসংস্কৃতিতো কিছুমান ভক্তিগীত আৰু নাট্যত শিৱ-পাৰ্বতীৰ চৰিত্ৰ দেখা যায়, যদিও বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাত মূল গুৰুত্ব বিষ্ণু-ভক্তিত কেন্দ্ৰিত।
মহাশিৱৰাত্ৰিৰ ৰীতি-নীতি আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য- মহাশিৱৰাত্ৰিৰ দিনা ভক্তসকলে সাধাৰণতে উপবাস পালন কৰে, বিল্বপত্ৰ, দুগ্ধ, জল, মধু আদি অৰ্ঘ্য ৰূপে শিৱলিঙ্গত অৰ্পণ কৰে। এইবোৰ আচাৰৰো প্ৰতীকী অৰ্থ আছে—
জল : শুদ্ধতা আৰু জীৱনৰ প্ৰবাহ
দুগ্ধ : পৱিত্ৰতা আৰু শান্তি
বিল্বপত্ৰ : ত্ৰিগুণ (সত্ত্ব, ৰজ, তম) ত্যাগ কৰাৰ সংকেত
ভস্ম : নশ্বৰ দেহৰ স্মৰণ আৰু বৈৰাগ্য
এই আচাৰসমূহে মানুহক নিজৰ অহংকাৰ, লোভ আৰু আসক্তি ত্যাগ কৰি আত্মশুদ্ধিৰ পথত আগবঢ়াবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।
সমাজত শিৱ-পাৰ্বতীৰ আদৰ্শ- দাম্পত্য জীৱনৰ দৃষ্টিকোণত শিৱ-পাৰ্বতীৰ সম্পৰ্কক বহু সময়ত আদৰ্শ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হয়। পাৰ্বতীয়ে শিৱৰ বৈৰাগ্যক বুজি সহায় কৰে, আনফালে শিৱই সংসাৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। এই দুয়োৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান, সহনশীলতা আৰু সমৰ্পণৰ চিহ্ন স্পষ্ট।
এই কাহিনীয়ে সমাজলৈ এই বাণী দিয়ে যে সুস্থ সম্পৰ্ক মানে কেৱল ভোগবাদী মিলন নহয়, বৰঞ্চ আধ্যাত্মিক আৰু নৈতিক মূল্যবোধৰ ওপৰত গঢ় লৈ উঠা সহযোগিতা।
তান্ত্ৰিক দৃষ্টিভংগী- তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলনক সৰ্বোচ্চ সাধনাৰ অৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। ইয়াত শিৱ হৈছে নিস্তব্ধ সাক্ষী-চেতনা আৰু শক্তি হৈছে সেই চেতনাৰ গতিশীল প্ৰকাশ। সাধকসকলে ধ্যান, মন্ত্র আৰু নিয়মিত সাধনাৰ জৰিয়তে নিজৰ ভিতৰত এই ঐক্য উপলব্ধি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।
মহাশিৱৰাত্ৰিৰ নিশা তান্ত্ৰিক সাধনাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও এই সকলো আচাৰ সাধাৰণ ভক্তিৰ পৰা কিছু বেলেগ ধৰণৰ।
আধ্যাত্মিক আত্মসমীক্ষা আৰু আধুনিক মানুহ- আজিৰ ব্যস্ত সমাজত মানুহ বহুত সময়ত মানসিক চাপ, উদ্বেগ আৰু অস্থিৰতাত ভুগে। মহাশিৱৰাত্ৰিৰ দৰে উৎসৱে মানুহক অন্তৰ্মুখী হ’বলৈ, নিজৰ জীৱনৰ লক্ষ্য পুনৰ বিবেচনা কৰিবলৈ এক সুযোগ দিয়ে।
শিৱৰ নিস্তব্ধ ধ্যান আৰু পাৰ্বতীৰ কৰ্মশক্তি—এই দুয়োটাৰ সমতা আধুনিক জীৱনত মানসিক সুস্থতাৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি কোৱা হয়। কেৱল কামত ডুবি থাকিলে ক্লান্তি আহে, আৰু কেৱল নিস্ক্ৰিয় থাকিলে অগ্ৰগতি ৰোধ হয়—এই দুয়োৰ মাজত সঠিক সমন্বয়েই জীৱনৰ কল্যাণ। বিশ্বজনীন তাৎপৰ্য
যদিও শিৱ-পাৰ্বতীৰ কাহিনী হিন্দু পৰম্পৰাৰ অংশ, তথাপিও ইয়াৰ মূল ভাব—চেতনা আৰু শক্তিৰ ঐক্য, তপস্যা আৰু দায়িত্বৰ সমতা, ধৈৰ্য আৰু আত্মসংযম—এই সকলো মানৱজীৱনৰ সাৰ্বজনীন মূল্যবোধ। বিভিন্ন সংস্কৃতিতো এই ধৰণৰ দ্বৈত তত্ত্বৰ কথা পোৱা যায়, য’ত স্থিৰতা আৰু গতি, আকাশ আৰু পৃথিৱী, পুৰুষ আৰু প্ৰকৃতিৰ মিলনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়।
শিৱ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ কেৱল এক পৌৰাণিক আখ্যান নহয়, বৰঞ্চ এক গভীৰ দাৰ্শনিক সংকেত। মহাশিৱৰাত্ৰিয়ে সেই সংকেতক জীৱন্ত কৰি মানুহক নিজৰ ভিতৰৰ স্থিৰতা আৰু সক্ৰিয় শক্তিক একত্ৰিত কৰাৰ আহ্বান জনায়।
এই উৎসৱে ধ্যান, সংযম, আত্মশুদ্ধি আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়িত্ব—এই সকলোকে একে সূত্ৰত গাঁথি ৰাখে। সেয়েহে যুগে যুগে শিৱ-পাৰ্বতীৰ মিলন আৰু মহাশিৱৰাত্ৰিৰ মহিমা কেৱল ধৰ্মীয় আচাৰ হিচাপে নহয়, মানৱ জীৱনৰ পথনির্দেশক আদৰ্শ হিচাপে বিবেচিত হৈ আহিছে।