জীৱন – এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা
কানুপ্ৰিয়া ডেকা
স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অসমীয়া বিভাগ
বৰপেটা, হাউলী
জীৱন কেবল সময়ৰ এক ধাৰা নহয়, নইবা জন্ম আৰু মৃত্যুৰ মাজৰ কেৱল এটা যান্ত্ৰিক যাত্ৰাও নহয়। জীৱন হৈছে এক অনুভূতি, এক অভিজ্ঞতাৰ সংগীত, হৃদয়ৰ পৰা ওলাই অহা নিঃশব্দ কবিতা। কবিতাত যেনেকৈ শব্দবোৰ মিলি অৰ্থ সৃষ্টি কৰে, তেনেকৈ জীৱনত সুখ–দুখ, আশা–নিৰাশা, প্ৰেম–বিচ্ছেদ, জয়–পৰাজয় মিলি আমাৰ অস্তিত্বক অৰ্থ দিয়ে। এই দৃষ্টিৰে চালে জীৱন নিজেই এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা।
মানুহ জন্ম লওঁতে একেবাৰে খালী পৃষ্ঠাৰ দৰে আহে। সময়, পৰিস্থিতি, মানুহ আৰু অভিজ্ঞতাই সেই পৃষ্ঠাত শব্দ লিখি যায়। কোনো শব্দ কোমল, কোনো কঠোৰ, কোনো মিঠা, কোনো তিতা। কিন্তু সকলো শব্দেই মিলি এটা কাহিনী গঢ়ে। জীৱনৰ এই কাহিনীয়েই হৈছে আমাৰ কবিতা। কেতিয়াবা ইয়াত ছন্দ থাকে, কেতিয়াবা ভাঙি যায়, কিন্তু তাতেই ইয়াৰ সৌন্দৰ্য।
কবিতাৰ দৰে জীৱনো সদায় স্পষ্ট নহয়। বহু পংক্তি ৰূপক, বহু অনুভূতি গোপন। মানুহে বহু সময়ত নিজৰ জীৱনো বুজি নাপায়। কিয় কিবা এটা দুখ লাগে, কিয় কোনো কথা গভীৰভাৱে স্পৰ্শ কৰে—এইবোৰৰ উত্তৰ সদায় যুক্তিত নথাকে। ঠিক কবিতাৰ দৰে, জীৱনো অনুভৱেৰে বুজা যায়।
জীৱনৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ত এটা এটা পংক্তিৰ দৰে। শৈশৱৰ হাঁহি, কৈশোৰৰ স্বপ্ন, যৌৱনৰ উত্তেজনা, পৰিয়ালৰ দায়িত্ব, বৃদ্ধৰ স্মৃতি—এই সকলো মিলি এটা দীঘল কবিতা। কিছুমান পংক্তি উজ্জ্বল, কিছুমান অন্ধকাৰ। কিন্তু কবিতা হ’বলৈ এই দুয়োটাই প্ৰয়োজন।
দুখকেই বহু সময়ত মানুহে জীৱনৰ ব্যৰ্থতা বুলি ভাবে। কিন্তু কবিতাত যেনেকৈ বিষাদে গভীৰতা দিয়ে, জীৱনত দুখে মানুহক ভিতৰৰ পৰা গঢ়ে। দুখ নাথাকিলে মানুহে সহানুভূতি শিকিব নোৱাৰিলেহেঁতেন, অনুভূতিৰ মূল্য বুজিব নোৱাৰিলেহেঁতেন। দুখেই জীৱনৰ কবিতাক গম্ভীৰ আৰু অৰ্থবহ কৰি তোলে।
প্ৰেম হৈছে জীৱনৰ কবিতাৰ আটাইতকৈ মধুৰ পংক্তি। কোনোবাই আমাক নিঃস্বাৰ্থভাৱে গ্ৰহণ কৰা, আমাৰ অস্তিত্বক মূল্য দিয়া—এই অনুভূতিয়ে জীৱনক সুন্দৰ কৰে। কেতিয়াবা এই প্ৰেম স্থায়ী নহয়, কেতিয়াবা বিচ্ছেদ হয়, কিন্তু সেই অনুভূতিয়ে জীৱনৰ কবিতাত স্থায়ী ছাপ এৰি যায়।
জীৱনত প্ৰত্যেকজন মানুহেই এটা এটা কবিতা লৈ আগবাঢ়ে। বাহিৰৰ পৰা সকলোৰে জীৱন একে দেখিলেও ভিতৰৰ কাহিনী বেলেগ বেলেগ। কোনোবাই নীৰৱ যন্ত্ৰণাৰ পংক্তি লিখে, কোনোবাই আনন্দৰ। কিন্তু এই ভিন্নতাতেই মানৱজীৱনৰ সৌন্দৰ্য।
সময় হৈছে এই কবিতাৰ ছন্দ। সময় আগবাঢ়ে, আৰু আমি সলনি হওঁ। আগৰ যি কথা গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, সেয়া পিছলৈ হেৰায়। নতুন অনুভূতি আহে। ঠিক কবিতাৰ দৰে—এটা পংক্তি শেষ হ’লে আন এটা আৰম্ভ হয়।
জীৱনত ভুলবোৰো কবিতাৰ অসম্পূৰ্ণ পংক্তিৰ দৰে। সেইবোৰ নাথাকিলে কবিতা মেকানিকেল হ’লেহেঁতেন। ভুলেই মানুহক শিকায়, গভীৰ কৰে। কেতিয়াবা ভুলৰ বাবেই মানুহে সঁচা পথ বিচাৰি পায়।
আজিৰ যুগত মানুহে জীৱনক এটা দৌৰ বুলি ভাবে—কাৰ আগত কিমান আছে, কোনে কাক অতিক্ৰম কৰিলে। কিন্তু কবিতা কেতিয়াও দৌৰত নিলিখে। কবিতা অনুভূতিত লিখা হয়। জীৱনকো তেনেকৈ অনুভৱ কৰিব পাৰিলে ই সুন্দৰ হয়।
নিস্ফলতা, একাকীত্ব, প্ৰশ্ন—এইবোৰো জীৱনৰ কবিতাৰ অংশ। কবিতা সদায় সুখৰ নহয়, কিন্তু সদায় সত্যৰ। জীৱনো তেনেকৈ, সকলো সময়ত সুখী নহ’ব পাৰে, কিন্তু সঁচা হ’ব লাগে।
জীৱন এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা কিয়নো ইয়াৰ শেষটোও এক অৰ্থ বহন কৰে। কবিতাৰ দৰে জীৱনৰো শেষ এটা উপসংহাৰ। কিন্তু উপসংহাৰ মানে শেষ নহয়, ই সম্পূৰ্ণতা।
শেষত ক’ব পাৰি—যি মানুহে জীৱনক এটা কবিতাৰ দৰে পঢ়িব পাৰে, তেওঁ কেতিয়াও নিজকে নেহেৰুৱায় । তেওঁ জানে—প্ৰতিটো দুখ এটা পংক্তি, প্ৰতিটো সুখ এটা ছন্দ, আৰু প্ৰতিটো দিন এটা নতুন পদ্য। এই অনুভৱেই জীৱনক অৰ্থপূৰ্ণ কৰি তোলে।
জীৱনৰ কবিতাত প্ৰত্যেকজন মানুহে নিজৰ নিজৰ শব্দ বাছি লয়। কিছুমানে কোমল শব্দেৰে লিখে, কিছুমানে তীব্ৰ অনুভূতিয়েৰে। কোনোবাই জীৱনক আনন্দৰ ৰঙেৰে ৰঙায়, কোনোবাই বেদনাৰ ছায়াৰে। কিন্তু সকলো কবিতাই সমান মূল্যবান, কিয়নো সকলোয়ে সঁচা অনুভূতি বহন কৰে।
মানুহে প্ৰায়ে ভাবে—জীৱন যদি সুখী নহয়, তেন্তে ই ব্যৰ্থ। কিন্তু কবিতাত যেনেকৈ বিষাদে গভীৰতা দিয়ে, জীৱনত দুখে বুজাবুজি দিয়ে। যি মানুহে দুখ নেদেখে, তেওঁ কেতিয়াও সুখৰ প্ৰকৃত মূল্য নুবুজে। বেদনাই মানুহৰ মনক সংবেদনশীল কৰে, তাক অধিক মানৱিক কৰি তোলে।
জীৱনৰ বহু মুহূৰ্ত শব্দত ধৰা নপৰে। কেতিয়াবা কাৰোবাৰ এটা চকুচাপ, এটা নিৰৱ উপস্থিতি, এটা মৌন সহানুভূতিয়ে গভীৰ অৰ্থ বহন কৰে। এইবোৰেই জীৱনৰ কবিতাৰ নিঃশব্দ পংক্তি। শব্দ নাথাকিলেও অনুভূতি থাকে।
জীৱনৰ কবিতাত স্মৃতিবোৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। শৈশৱৰ হাঁহি, কোনো এটা সন্ধিয়াৰ আকাশ, কাৰোবাৰ কণ্ঠ—এইবোৰ সময়ৰ লগে লগে ধূসৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু মনৰ ভিতৰত কবিতাৰ দৰে জীয়াই থাকে। এই স্মৃতিবোৰেই মানুহক নিজৰ অতীতৰ সৈতে জুৰি ৰাখে।
প্ৰত্যাশা আৰু হতাশাও এই কবিতাৰ অংশ। মানুহে আশা নকৰে নে? আশা জীৱনৰ এটা সুন্দৰ ছন্দ। কিন্তু যেতিয়া সেই আশা ভাঙে, তেতিয়া কবিতাৰ ছন্দ ভাঙি যায়। তথাপিও সেই ভাঙনেই কবিতাক বাস্তৱ কৰে।
জীৱনত কেতিয়াবা আমি থমকি ৰ’ব লাগে—ঠিক কবিতাত দীৰ্ঘবিৰাম থকাৰ দৰে। এই থমকি ৰোৱাৰ মুহূৰ্তত মানুহে নিজৰ হৃদয়ৰ শব্দ শুনে। সদায় দৌৰত থাকিলে কবিতাৰ সৌন্দৰ্য অনুভৱ কৰিব নোৱাৰি।
মানুহে প্ৰায়ে নিজৰ জীৱনৰ তুলনা আনৰ কবিতাৰ সৈতে কৰে। কিন্তু প্ৰতিটো কবিতা নিজে নিজে সম্পূৰ্ণ। আনৰ পংক্তিৰ লগত তুলনা কৰিলে নিজৰ কবিতাৰ সৌন্দৰ্য নষ্ট হয়। নিজৰ পথ, নিজৰ শব্দ, নিজৰ ছন্দ—এইবোৰেই আপোনাৰ জীৱনক অনন্য কৰি তোলে।
জীৱনৰ কবিতাত প্ৰশ্ন থাকে, উত্তৰো থাকে। কেতিয়াবা উত্তৰ তৎক্ষণাৎ নাপাওঁ, কিন্তু প্ৰশ্ন কৰাটোৱেই আত্ম-অনুসন্ধান। এই অনুসন্ধানেই জীৱনৰ কবিতাক গভীৰ কৰে।
শেষলৈ, জীৱন এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা কিয়নো ইয়াৰ প্ৰতিটো অধ্যায়, প্ৰতিটো ভুল, প্ৰতিটো হাঁহি, প্ৰতিটো চকুপানী—সকলো মিলি এটা অৰ্থ গঢ়ে। যেতিয়া আমি নিজৰ জীৱনক কবিতাৰ দৰে পঢ়িবলৈ শিকোঁ, তেতিয়া আমি কেতিয়াও সঁচাকৈ হাৰি নাযাওঁ। জীৱনৰ কবিতাত প্ৰতিটো মানুহে এটা এটা চৰিত্ৰ বহন কৰে। কোনোবাই নায়ক, কোনোবাই নীৰৱ সহযাত্ৰী, কোনোবাই সময়ে সময়ে খলনায়কো। কিন্তু এই সকলো চৰিত্ৰেই কবিতাটোক পূৰ্ণতা দিয়ে। যদি কেৱল সুখৰ মানুহেই থাকিলেহেঁতেন, তেন্তে কবিতাত সংঘাত নাথাকিলেহেঁতেন, আৰু সংঘাত নাথাকিলে অৰ্থো নাথাকিলেহেঁতেন।
মানুহে জীৱনত বহু মানুহক লগ পায়—কিছুমান অলপ সময়ৰ বাবে, কিছুমান জীৱনজুৰি। কিছুমান সম্পৰ্ক কবিতাৰ সৰু পংক্তিৰ দৰে—চুটি কিন্তু গভীৰ। কিছুমান উপন্যাসৰ দৰে দীঘল। কিন্তু সকলো সম্পৰ্কেই জীৱনৰ কবিতাত কিবা এটা সংযোজন কৰে।
কেতিয়াবা জীৱনে আমাক একেবাৰে ভাঙি পেলায়। সেই সময়ত মনে হয়—এই কবিতা এতিয়াই শেষ হ’ল। কিন্তু বাস্তৱত সেইটো এটা নতুন অধ্যায়ৰ আৰম্ভণি। বহু সুন্দৰ পংক্তি ভাঙনৰ পাছতেই জন্ম লয়। দুখৰ ভিতৰতেই মানুহে নিজৰ সঁচা স্বৰ বিচাৰি পায়।
জীৱনৰ কবিতাত নিস্তব্ধতাও অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। সদায় শব্দ থাকিলে কবিতা ক্লান্তিকৰ হৈ যায়। ঠিক তেনেকৈ, জীৱনত কেতিয়াবা নিস্তব্ধতা লাগে। এই নিস্তব্ধতাতেই মানুহে নিজৰ মনৰ গভীৰতালৈ নামি যায়।
জীৱনৰ কবিতাত ক্ষমা এক ডাঙৰ ছন্দ। আনক ক্ষমা কৰা মানে নিজৰ হৃদয়ৰ পৰা বিষ নামি যোৱা। ঘৃণা আৰু ক্ষোভে কবিতাক কুৎসিত কৰে, কিন্তু ক্ষমাই তাক কোমল আৰু সুন্দৰ কৰে।
জীৱন কেতিয়াবা আধুনিক কবিতাৰ দৰে লাগে—ছন্দ নাই, তালে-মেলে নাই। কিন্তু পিছলৈ ঘূৰি চালে দেখা যায় সেই অগোছালতেও এটা গভীৰ অৰ্থ আছিল। বহু কথা তেতিয়া বুজা নাছিলোঁ, কিন্তু সময়ে তাক ব্যাখ্যা কৰি দিয়ে।
মানুহে নিজৰ জীৱনক যদি কবিতাৰ দৰে ভালপাব পাৰে, তেন্তে তেওঁ নিজৰ ভুলকো ঘৃণা নকৰে। কিয়নো কবিতাত ভুলৰ দৰে লগা পংক্তিও কেতিয়াবা আটাইতকৈ শক্তিশালী হয়।
জীৱন এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা — কাৰণ ইয়াত কোনো কথাই অপ্রয়োজনীয় নহয়। যি কথাই আমাক কষ্ট দিলে, যি কথাই আমাক হহুৱালে, যি কথাই আমাক ভাঙিলে — সকলো মিলি আমাৰ অস্তিত্বৰ এটা গভীৰ ৰচনা।