গীতি সাহিত্য আৰু মানৱ অনুভূতি
জীৱনজ্যোতি গগৈ
স্নাতক চতুৰ্থ ষান্মাসিক
গোলাঘাট
গীতি সাহিত্য মানে কেৱল গীত বা কবিতা নহয়—ই মানুহৰ অন্তৰৰ ভাষা। যি কথা মানুহে সহজে ক’ব নোৱাৰে, যি বেদনা, আনন্দ, আশা, আকাংক্ষা, প্ৰেম বা বিৰহ শব্দত ধৰা নপৰে—সেইবোৰেই গীতি সাহিত্যৰ মাজেৰে সুৰ আৰু শব্দ হৈ প্ৰকাশ পায়। মানুহৰ অনুভূতি যিমানেই গভীৰ আৰু জটিল, গীতি সাহিত্যো তেনেকুৱাই বিস্তৃত। সেইবাবেই সভ্যতাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা আজিলৈ গীত মানুহৰ সংগী হৈ আছে।
মানুহ প্ৰথমে যেতিয়া অনুভৱ কৰিলে, তেতিয়াই গীতৰ জন্ম হ’ল। মাতৃয়ে শিশুক নিচুকনি গীত গাই শুৱাব, কৃষকে পথাৰত কাম কৰি গীত গাব, বেদনা লুকাবলৈ মানুহে সুৰত কান্দিব—এইবোৰেই গীতি সাহিত্যৰ আদি ৰূপ। গীত আছিল ভাষাৰ আগৰ ভাষা, য’ত অনুভূতি শব্দতকৈও সুৰত বেছি শক্তিশালী আছিল।
গীতি সাহিত্যৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অনুভূতি হৈছে প্ৰেম। প্ৰেম কেতিয়াবা উচ্ছ্বাস, কেতিয়াবা যন্ত্ৰণা। এই দুয়ো গীতত সমানভাৱে ধৰা পৰে। অসমীয়া গীততেই হওক বা বিশ্ব সাহিত্যতেই হওক, প্ৰেমৰ গীতবোৰ মানুহে কেতিয়াও পাহৰে নে। কিয়নো সেইবোৰত নিজৰ হৃদয়ৰ কণ্ঠ শুনা যায়।
প্ৰেমৰ গীত কেৱল প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ কথা নহয়; ই মানুহৰ সকলো ধৰণৰ ভালপোৱা—মাতৃৰ, দেশৰ, প্ৰকৃতিৰ—এইবোৰো সামৰি লয়।
য’ত প্ৰেম আছে, তাত বিৰহো আছে। বিৰহ গীতি সাহিত্যৰ আটাইতকৈ গভীৰ ধাৰা। কান্দোন, নষ্টালজিয়া, স্মৃতি—এইবোৰ বিৰহৰ গীতত সজীৱ হৈ উঠে। মানুহে নিজৰ কষ্ট অকলে সহিব নোৱাৰে; গীতত সেই কষ্ট ভাগ বতৰা কৰে। সেয়া এক ধৰণৰ মানসিক চিকিৎসা।
মানুহৰ জীৱন কেৱল দুখেৰে ভৰা নহয়। আনন্দ, উৎসৱ, মিলন, সাফল্য—এইবোৰৰো গীত আছে। বিহুগীত, বিয়াৰ গীত, শ্ৰমৰ গীত—এইবোৰে মানুহৰ সমষ্টিগত সুখ প্ৰকাশ কৰে। এনে গীতবোৰে সমাজক একেলগে হাঁহিবলৈ শিকায়।
প্ৰকৃতি গীতি সাহিত্যৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ। নদী, বৰষুণ, চন্দ্ৰ, ফুল—এইবোৰৰ মাজেৰে মানুহে নিজৰ অনুভূতি দেখা পায়। প্ৰকৃতি যেন মানুহৰ হৃদয়ৰ বাহিৰৰ প্ৰতিচ্ছবি। সেয়া গীতত অতিশয় কোমলভাৱে প্ৰকাশ পায়।
গীত শুনিলে মন শান্ত হয়, দুখ হ্ৰাস পায়। ই বৈজ্ঞানিকভাৱে প্ৰমাণিত যে সুৰে মানুহৰ মগজুত সুখৰ ৰাসায়নিক সৃষ্টি কৰে। এইবাবেই গীতি সাহিত্য মানৱ জীৱনৰ এক মানসিক আশ্ৰয়।
গীতি সাহিত্য কেৱল ব্যক্তিগত অনুভূতি নহয়; ই সামাজিক অনুভূতিও। বিদ্ৰোহৰ গীত, শোকৰ গীত, আশা-আকাংক্ষাৰ গীত—এইবোৰে সমাজৰ হৃদস্পন্দন প্ৰকাশ কৰে। বিপ্লৱো বহু সময়ত গীতৰ পৰা আৰম্ভ হয়।
আজিৰ যুগত মাধ্যম সলনি হৈছে—ৰেডিঅ’, মোবাইল, ইউটিউব—কিন্তু গীতি সাহিত্যৰ আত্মা সলনি হোৱা নাই। মানুহ এতিয়াও গীতত নিজৰ অনুভূতি বিচাৰে। গীতি সাহিত্য মানে অনুভূতিৰ সংগীত। ই মানুহক মানুহ কৰি ৰাখে। যেতিয়া শব্দ নীৰৱ হয়, তেতিয়া গীতে কথা কয়। সেইবাবেই গীতি সাহিত্য চিৰন্তন।
মানুহৰ অনুভূতিত স্মৃতিৰ ভূমিকা অতি গভীৰ। যি কথা গ’ল, যি সময় পাৰ হ’ল, যি মানুহ আঁতৰি গ’ল—এই সকলো গীতত পুনৰ জীয়াই উঠে। বহু গীত শুনিলে হঠাতে মনত কিছুমান মুখ, কিছুমান দিন, কিছুমান অনুভৱ উভতি আহে। এইটো হৈছে গীতি সাহিত্যৰ এক অদ্ভুত শক্তি। নষ্টালজিয়া মানে কেৱল অতীতৰ প্ৰতি আকর্ষণ নহয়; ই মানুহৰ আত্মাৰ এটা অংশ। গীতত সেই আত্মাই নিজৰ ঘৰ বিচাৰি পায়। সেয়া কেতিয়াবা মিঠা, কেতিয়াবা বেদনাময়, কিন্তু সদায় সঁচা।
গীতি সাহিত্যত নাৰী অনুভূতি বিশেষভাৱে সুকীয়া। নাৰীৰ প্ৰেম, প্ৰতীক্ষা, বিৰহ, বেদনা আৰু শক্তি—এই সকলো গীতত স্পষ্ট। আগৰ গীতত নাৰী প্ৰায়ে অপেক্ষাত থকা, কন্দা কটা কৰা চৰিত্ৰ আছিল। আধুনিক গীতত তেওঁ নিজেই নিজৰ কথা কয়, নিজৰ বেদনা আৰু স্বপ্ন প্ৰকাশ কৰে। এইটো গীতি সাহিত্যৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ ৰূপান্তৰ—নাৰী কণ্ঠৰ স্বাধীনতা। গীতি সাহিত্য কেৱল ব্যক্তিগত হৃদয়ৰ কথা নহয়; ই সমষ্টিগত হৃদয়ৰো কণ্ঠ। দেশপ্ৰেমৰ গীত, ভাষাৰ গীত, অধিকাৰৰ গীত—এইবোৰে মানুহক একেলগে থিয় কৰায়।
অসমীয়া গীতত ভাষা, মাটি আৰু পৰিচয়ৰ অনুভূতি গভীৰভাৱে প্ৰকাশ পায়। এইবোৰে মানুহক কেৱল মনোৰঞ্জন নহয়, চিন্তা আৰু দায়িত্বও দিয়ে। বহু সময়ত মানুহে নিজৰ কষ্ট কাকো ক’ব নোৱাৰে। কিন্তু গীত শুনি বা গাই সেই কষ্ট পাতল কৰে। এইটো এক ধৰণৰ আত্মচিকিৎসা। ডিপ্ৰেছন, নিসংগতা, বিৰহ—এইবোৰত গীতি সাহিত্য বহু লোকৰ একমাত্ৰ আশ্ৰয়। আজিৰ মানুহ ব্যস্ত, কিন্তু ভিতৰত অকলশৰীয়া। এই নিসংগতাই আধুনিক গীতৰ মুখ্য অনুভূতি। প্ৰেম থাকিলেও বিচ্ছেদ, সংযোগ থাকিলেও দূৰত্ব—এইবোৰ আধুনিক গীতি সাহিত্যৰ নতুন বিষয়। গীতি সাহিত্য মানে অনুভূতিৰ চিৰন্তন সুৰ। যুগ সলনি হয়, মানুহ সলনি হয়, কিন্তু হৃদয়ৰ কথা ক’বলৈ মানুহক সদায় গীত লাগে। গীত মানুহক কন্দুৱায়, হহুৱায়, বুজায়—এইয়াই গীতি সাহিত্যৰ প্ৰকৃত শক্তি।
গীতি সাহিত্যত শব্দ আৰু সুৰ বেলেগ বস্তু নহয়; ই একেলগে মিলি অনুভূতিৰ সৃষ্টি কৰে। এটা বাক্য সাধাৰণভাৱে পঢ়িলে যিমান প্ৰভাৱ নপৰে, গীতত সুৰ লগালে সেইটো হৃদয়ত গভীৰভাৱে লাগি যায় । সুৰ যেন অনুভূতিৰ ডেউকা, যিয়ে শব্দক উৰুৱাই মানুহৰ অন্তৰলৈ লৈ যায়। অসমীয়া গীতত ভাষাৰ কোমলতা, সুৰৰ মিঠা আৰু অনুভূতিৰ গভীৰতা একেলগে মিলি এক বিশেষ সৌন্দৰ্য সৃষ্টি কৰে। এই সৌন্দৰ্যই গীতি সাহিত্যক সাধাৰণ কবিতাৰ পৰা পৃথক কৰে।
কেতিয়াবা গীতত কোৱা কথাতকৈ নকোৱা কথাবোৰ বেছি শক্তিশালী হয়। সুৰৰ মাজত থকা নীৰৱতা, এক দীঘল তান,থমকি যোৱা চেকেণ্ড—এইবোৰো অনুভূতি। এই মৌন অনুভূতিবোৰেই গীতি সাহিত্যক গভীৰ কৰি তোলে। মানুহে তাত নিজৰ কণ্ঠ, নিজৰ বেদনা, নিজৰ আশা ভৰাব পাৰে।
শিশুৰ গীতবোৰ সাধাৰণ যেন লাগিলেও ই মানুহৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ অনুভূতি প্ৰকাশ কৰে—নির্দোষতা, আনন্দ, আশ্চৰ্য। এই গীতবোৰেই মানুহক কঠোৰ জগতৰ মাজতো কোমল কৰি ৰাখে। দশক পাৰ হয়, কিন্তু সেই গীতৰ অনুভূতি একেই থাকে। এইটো প্ৰমাণ কৰে যে মানৱ অনুভূতি চিৰন্তন। মাধ্যম সলনি হয়, কিন্তু হৃদয় সলনি নাযায়। গীতি সাহিত্য মানুহৰ হৃদয়ৰ এক জীৱন্ত অনুভুতি। ই আমাৰ প্ৰেম, বেদনা, স্মৃতি, আশা—এই সকলো অনুভূতিক সুৰ আৰু শব্দত বচাই ৰাখে।
গীতি সাহিত্যক যদি গভীৰভাৱে চাওঁ, ই কেৱল অনুভূতিৰ প্ৰকাশ নহয়—ই মানৱ অস্তিত্বৰ এক নীৰৱ ভাষা। মানুহ কিয় কান্দে? কিয় ভাল পায়? কিয় আশা কৰে? এই প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ গীতত পোৱা যায়। বহু সময়ত দৰ্শন যি কথা কঠিন শব্দে কয়, গীতি সাহিত্য সেই একেই কথা সৰল সুৰে কয়। এইয়াই ইয়াৰ বিশেষত্ব। মানুহৰ কষ্ট গীতি সাহিত্যত কেতিয়াবা সুন্দৰ হৈ উঠে। বিৰহ, বেদনা, ক্ষতি—এইবোৰ গীতত কাব্যিক ৰূপ পায়। ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে কষ্ট ভাল বস্তু; কিন্তু গীত সেই কষ্টক সহনীয় কৰি তোলে। এইটো এক গভীৰ মানৱীয় প্ৰয়োজন—কষ্টক অৰ্থ দিবলৈ। গীতি সাহিত্য সেই অৰ্থৰ সন্ধান।
গীতি সাহিত্যৰ প্ৰয়োজন
আজিৰ যুগত মানুহ যন্ত্ৰৰ মাজত বাস কৰে—স্ক্ৰিন, ডাটা। কিন্তু অনুভূতি এতিয়াও জৈৱিক। সেইবাবেই গীতি সাহিত্য এতিয়াও প্ৰয়োজনীয়। যেতিয়া মানুহে নিজকে হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া গীতেই তাক উভতি আনিব পাৰে।
গীতি সাহিত্য আৰু মানৱ অনুভূতি একে মুদ্ৰাৰ দুটা পিঠি। এটা নাথাকিলে আনটো অপূৰ্ণ। মানুহ যেতিয়ালৈ ভাল পাব, কান্দিব, আশা কৰিব—তেতিয়ালৈ গীতি সাহিত্য জীয়াই থাকিব। ই মানুহৰ আত্মাৰ চিৰন্তন সুৰ।