কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ মিলনস্থল হিচাপে সাহিত্য
তৰালী বৰুৱা, লখিমপুৰ, বিহপুৰীয়া
সাহিত্য মানুহৰ অন্তৰাত্মাৰ এক সূক্ষ্ম প্ৰকাশ। ই কেৱল শব্দৰ সংযোজন নহয়, বৰঞ্চ অনুভৱ, অভিজ্ঞতা, কল্পনা আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ গভীৰ সংমিশ্ৰণ। মানুহৰ জীৱনটো যিদৰে সুখ-দুখ, আশা-নিৰাশা, সঁচা-মিছাৰ মাজত গঢ় লৈ উঠে, সাহিত্যতো তেনেদৰে কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ সেতু হৈ উঠি মানুহৰ মনোজগতক বিস্তাৰ কৰে। সাহিত্যৰ মাজতে কল্পনা মুক্ত হৈ পাখি মেলি উৰে, কিন্তু সেই উৰণ সদায় বাস্তৱৰ মাটিৰ ওপৰতেই আৰম্ভ হয়। এই দৃষ্টিত সাহিত্যক কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ মিলনস্থল বুলি কোৱাটো একেবাৰে যুক্তিসংগত।
বাস্তৱ জীৱন মানুহৰ চিন্তা-চেতনাৰ মূল আধাৰ। সমাজ, পৰিৱেশ, সময় আৰু অভিজ্ঞতাই মানুহৰ মনত যি চিন্তা জন্ম দিয়ে, সেই চিন্তাৰ পৰাই সাহিত্যৰ বীজ অংকুৰিত হয়। কোনো সাহিত্যিকেও শূন্যত লিখিব নোৱাৰে। তেওঁ দেখিছে, শুনিছে, অনুভৱ কৰিছে—এই সকলোবোৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাই সাহিত্যিকৰ কল্পনাক উদ্দীপিত কৰে। কিন্তু সেই অভিজ্ঞতাসমূহ সাহিত্যত হুবহু ৰূপে প্ৰকাশ নাপায়; কল্পনাৰ স্পৰ্শে সেইবোৰ অধিক গভীৰ, অধিক অৰ্থবহ আৰু অধিক মানৱীয় ৰূপ লয়। এইখিনিতে কল্পনা আৰু বাস্তৱ একেলগে মিলি সাহিত্যক জন্ম দিয়ে।
কল্পনা সাহিত্যৰ প্ৰাণশক্তি। কল্পনা নাথাকিলে সাহিত্য কেৱল তথ্যৰ ভঁৰাল হৈ ৰ’লেহেঁতেন। কল্পনাই সাহিত্যক সজীৱ কৰে, অসম্ভৱক সম্ভৱৰ ৰূপ দিয়ে আৰু অদৃশ্যক দৃশ্যমান কৰি তোলে। উপন্যাস, কাহিনী, কবিতা বা নাটক—সকলো ক্ষেত্ৰতেই কল্পনাই লেখকৰ চিন্তাক সীমাৰ বাহিৰলৈ লৈ যায়। তথাপি এই কল্পনা সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন নহয়; ই সদায় কোনো বাস্তৱ সত্যৰ সৈতে জড়িত। এজন কবিয়ে প্ৰকৃতিত দেখা দুখ, সৌন্দৰ্য বা নিস্তব্ধতাৰ আধাৰত কল্পনাৰ জগত গঢ়ে। বাস্তৱত দেখা এজনে মানুহ সাহিত্যত এক প্ৰতীক হৈ উঠিব পাৰে, আৰু তেওঁৰ ব্যক্তিগত যন্ত্ৰণা সমগ্ৰ সমাজৰ যন্ত্ৰণাৰ ৰূপ ল’ব পাৰে।
সাহিত্যৰ মাজত বাস্তৱৰ উপস্থিতি বহু ৰূপত দেখা যায়। সমাজৰ বৈষম্য, দৰিদ্ৰতা, শোষণ, প্ৰেম, বিদ্ৰোহ, নাৰী-সংকট, মানৱীয় মূল্যবোধ—এই সকলোবোৰ বাস্তৱ জীৱনৰেই অংশ। সাহিত্যই এই বিষয়সমূহ কল্পনাৰ আলোকেৰে উজ্জ্বল কৰি পাঠকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰে। এজন লেখকে হয়তো এটা কাল্পনিক চৰিত্ৰ সৃষ্টি কৰে, কিন্তু সেই চৰিত্ৰৰ সুখ-দুখ, ভাবনা আৰু সংঘাত একেবাৰে বাস্তৱ অনুভৱৰ সৈতে মিল খায়। পাঠকে তেনে চৰিত্ৰত নিজৰ জীৱনৰ প্ৰতিচ্ছবি দেখা পায়, আৰু সেইয়াই সাহিত্যৰ সাৰ্থকতা।
কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ এই মিলন সাহিত্যক কেৱল মনোৰঞ্জনৰ মাধ্যম হৈ থাকিবলৈ নিদিয়ে; ই সমাজক সচেতন কৰাৰ এক শক্তিশালী অস্ত্ৰ হৈ উঠে। বহু সময়ত সাহিত্যই সমাজৰ তিতা সত্যবোৰক কল্পনাৰ মিঠা বা তীক্ষ্ণ ভাষাৰে উপস্থাপন কৰে, যাৰ ফলত পাঠকে সহজে সেই সত্যবোৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। কেতিয়াবা কল্পনাৰ আশ্ৰয় লৈ বাস্তৱৰ অন্যায়, অমানৱীয়তা আৰু অসামঞ্জস্যক অধিক তীব্ৰ ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়। এইদৰে সাহিত্যই সমাজৰ আয়না হৈ উঠি মানুহক আত্মসমালোচনাৰ পথ দেখুৱায়।
অসমীয়া সাহিত্যৰ কথাও ইয়াত উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া সাহিত্যত কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ সংমিশ্ৰণ সুস্পষ্টভাৱে দেখা যায়। বেজবৰুৱাৰ ব্যংগ্য, জ্যোতিপ্ৰসাদৰ নাটক, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা বা হোমেন বৰগোহাঞিৰ গদ্য—সকলোতেই সমাজৰ বাস্তৱ চিত্ৰ কল্পনাৰ সৃজনশীল ৰূপত প্ৰতিফলিত হৈছে। লোককথা, উপকথা আৰু পৌৰাণিক কাহিনীতো বাস্তৱ জীৱনৰ নৈতিক শিক্ষা কল্পনাৰ আৱৰণত লুকাই থাকে। এই সাহিত্যসমূহে পাঠকক কেৱল কাহিনী শুনোৱাই নহয়, জীৱন বুজিবলৈও সহায় কৰে।
সাহিত্যই মানুহক বাস্তৱৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ নহয়, বৰঞ্চ বাস্তৱক নতুন দৃষ্টিৰে চাবলৈ শিকায়। কল্পনাৰ সহায়ত সাহিত্যই মানুহক আশাৰ পথ দেখুৱায়, যি পথ বাস্তৱ জীৱনত হয়তো স্পষ্টকৈ দেখা নাযায়। দুখীয়া মানুহৰ জীৱনত সুখৰ স্বপ্ন, অন্যায়ৰ মাজত ন্যায়ৰ আকাংক্ষা, অন্ধকাৰৰ মাজত পোহৰৰ কল্পনা—এই সকলোবোৰ সাহিত্যৰ জৰিয়তে মানুহৰ মনত সজীৱ হৈ থাকে। এই কল্পনাই মানুহক বাস্তৱ জীৱনত আগবাঢ়িবলৈ সাহস যোগায়। সাহিত্য এক এনে ক্ষেত্ৰ য’ত কল্পনা আৰু বাস্তৱে পৰস্পৰক অস্বীকাৰ নকৰে, বৰঞ্চ পৰিপূৰক হৈ উঠে। বাস্তৱ সাহিত্যক গভীৰতা দিয়ে, আৰু কল্পনাই তাক বিস্তৃতি আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰদান কৰে। এই দুয়োটাৰ মিলনতেই সাহিত্য সাৰ্থক, শক্তিশালী আৰু চিৰন্তন হৈ থাকে। সেইবাবে সাহিত্য কেৱল কল্পনাৰ জগত নহয়, কেৱল বাস্তৱৰ প্ৰতিলিপিও নহয়—সাহিত্য হৈছে কল্পনা আৰু বাস্তৱৰ এক অপূৰ্ব মিলনস্থল, য’ত মানুহে নিজৰ জীৱন, সমাজ আৰু আত্মাক নতুন ৰূপত চিনি পায়।